[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το νοητό παραπέτασμα

Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη. Και δεν είναι, αγαπητέ ηττημένε της Ιστορίας Κάρολε, ο κομμουνισμός. Η σημερινή απειλή λέγεται διάσπαση- ψυχολογική και κοινωνική, περισσότερο από ό,τι θεσμική ή οικονομική. Σπάσιμο των μελών της Ένωσης στα δύο- ή και σε περισσότερες ομάδες- αλλά κυρίως θρυμματισμός, δηλαδή θάνατος, του ευρωπαϊκού πολιτικού σχεδίου. Τον κίνδυνο αυτόν τον έβγαλε με βία στην επιφάνεια, αλλά δεν τον γέννησε, η κρίση. Η γενεσιουργός αιτία είναι, κατά τη γνώμη μου, η διαρκής υποχώρηση της πολιτικής στον βωμό μιας οικονομικής ευμάρειας με πήλινα και άνισα πόδια. Ανήκω σε αυτούς που ακόμα πιστεύουν ότι η μεγάλη διεύρυνση του 2004 ήταν πολιτικά αναγκαία και ότι οι πρώην ανατολικές χώρες έφεραν ποικιλία και δύναμη στην Ευρώπη. Θα ήταν όμως υποκρισία να μην παραδεχτούμε ότι όχι μόνο αναστάτωσαν τις ισορροπίες (αυτό ήταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενο) αλλά και τις ανέτρεψαν εις βάρος της ενότητας. Για την εξέλιξη αυτή οι ευθύνες είναι μοιρασμένες. Η «παλιά φρουρά», ο πυρήνας της Ένωσης, υποδέχτηκε τα νέα μέλη χωρίς τις απαραίτητες συνθήκες ενσωμάτωσης. Η Ευρώπη στην οποία προσέβλεπαν και στην οποία ενσωματώθηκαν δεν είχε ούτε τη δύναμη να επιβάλει το υπόδειγμά της ούτε τα εργαλεία διαμόρφωσης κοινής συνείδησης. Κι όταν ξέσπασε η κρίση, που ασφαλώς επιβάρυνε περισσότερο τις χώρες με τις πιο εύθραυστες και τις λιγότερο προσαρμοσμένες οικονομίες, τα μηνύματα που δόθηκαν από τους δυνατούς της Ένωσης δεν ήταν ακριβώς στην κατεύθυνση της έμπρακτης αλληλεγγύης. Από την αυτοκρατορική Γαλλική Προεδρία, το εξίσου αυτοκρατορικό ντουμπλάρισμα της σημερινής αδύναμης Τσεχικής Προεδρίας από τον Σαρκοζί και την όψιμη ανακάλυψη του προστατευτισμού για τα γαλλικά προϊόντα, ώς τη γερμανική απόκρουση κοινών λύσεων και κοινών εργαλείων στήριξης των πιο αδύναμων (τύπου «ευρωομολόγων»), την ιταλική ταύτιση- και στοχοποίηση- των

ΕΠΕΛΕΞΑΝ ΕΚΒΙΑΣΜΟ

Όταν η κρίση χτύπησε την πόρτα των χωρών της Αν. Ευρώπης, αυτές επέλεξαν να φοβίσουν- σχεδόν να εκβιάσουν- αντί να εξηγήσουν, να επισείσουν φαντάσματα (το νέο «σιδηρούν παραπέτασμα»!) αντί για ιδέες

Ρουμάνων με τους Ρομά και τη βρετανική «χρήση» των ανατολικών χωρών μόνο ως μοχλών πίεσης υπέρ της φιλο-ατλαντικής προσέγγισης, τα παραδείγματα αλαζονείας και αδυναμίας κατανόησης της νέας πραγματικότητας είναι πολλά.

Όμως και οι χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ αντιλήφθηκαν μάλλον παθητικά και εγωιστικά τη συμμετοχή τους: ας αναλογιστούμε- και μακάρι να αναλογιστούν και οι ίδιες- τον μάλλον άκριτο φιλο-ατλαντισμό και φιλοαμερικανισμό και τον σίγουρα αταβιστικό αντιρωσισμό τους, την καταστροφική «εμπειρία Κατσίνσκι», αλλά και τις πρόσφατες δηλώσεις του Πολωνού πρωθυπουργού εναντίον της «επιστροφής στον σοσιαλισμό» στην Ευρώπη, τις προκλήσεις του Τσέχου Προέδρου- και προεδρεύοντος της Ένωσης- Κλάους εναντίον όλων των ευρωπαϊκών θεσμών, την προετοιμασία για άνοιγμα των ξεπερασμένης τεχνολογίας πυρηνικών εργοστασίων στη Σλοβακία και τη Βουλγαρία αμέσως μόλις ξέσπασε η πρόσφατη ενεργειακή διαμάχη, τη βύθιση της Ρουμανίας σε οικονομικά σκάνδαλα και σε διαφθορά, τα προβλήματα του κράτους δικαίου στη Βουλγαρία, το όψιμο αγκάθι της Σλοβενίας στην ένταξη της Κροατίας. Όταν δε η κρίση χτύπησε την πόρτα τους, οι χώρες αυτές επέλεξαν να φοβίσουν- σχεδόν να εκβιάσουν- αντί να εξηγήσουν, να επισείσουν φαντάσματα (το νέο «σιδηρούν παραπέτασμα»!) αντί για ιδέες. Κυρίως, έβαλαν την οικονομική- και μάλιστα κοντόθωρηδιάσταση πάνω από την πολιτική και την ηθική, αντλώντας επιχειρήματα από τις αδυναμίες τους και όχι από τη δύναμη της νέας ευρωπαϊκής θέσης τους.

Και οι δύο πλευρές οφείλουν να σχίσουν αυτό το νοητό παραπέτασμα, πριν η πραγματικότητα μιμηθεί τον εφιάλτη. Είναι απαραίτητη, από όλους, λιγότερη «διεκδίκηση κόντρα» και περισσότερη «συμμετοχή μέσα». Βέβαια για να γίνει αυτό πρέπει η Ευρώπη να διαμορφώσει ένα πολιτικό σχέδιο που να μπορεί να εμπνεύσει. Ένα κοινωνικό σχέδιο αλλαγής παραδείγματος, κατά τη γνώμη μου. Αλλά αυτό είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία- ίσως για τον επόμενο και εγγύτερο στις εκλογές μήνα.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ