«Οι Δυτικοί βλέπουν το Ισλάμ ως παράλογο και επουσιώδες»

Πέντε γυναίκες από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα. Καθεμιά έρχεται αντιμέτωπη με σεξουαλικά, πολιτιστικά ή θρησκευτικά ταμπού εν έτει 1953 (χρονιά του πραξικοπήματος με σκοπό την επαναφορά του Σάχη). Και όλες μαζί αποδρούν για να βρουν καταφύγιο σε έναν οπωρώνα και να χτίσουν τον δικό τους κόσμο.

Είναι οι πρωταγωνίστριες του νέου μνημειακού έργου της Ιρανής εικαστικού Σιρίν Νεσάτ «Women without men» (βασισμένο στο ομότιτλο- απαγορευμένο στο Ιράν- βιβλίο της Σαρνούς Παρσιπούρ), που παρουσιάζεται στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (επιμέλεια: Άννας Καφέτση) και φέρνει ακόμη μια φορά στην Αθήνα μία από τις σημαντικότερες καλλιτέχνιδες του βίντεο παγκοσμίως, η οποία τόλμησε να θίξει τα ταμπού του ισλαμικού κόσμου και να μιλήσει ανοιχτά για την καταπίεση των γυναικών.

Θα μπορούσε να υπάρξει ένας κόσμος χωρίς άνδρες;
Δεν υιοθετώ τη φεμινιστική θέση πως οι γυναίκες θα μπορούσαν να υπάρχουν χωρίς άνδρες, δεδομένου πως στο έργο μου υπάρχουν άνδρες και μάλιστα σε ιδιαίτερα θετικούς ρόλους. Πραγματεύομαι την ιστορία γυναικών που δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα με τους άνδρες, σε αντίθεση με τις γυναίκες που τους μισούν.

Σε μια εποχή με προβλήματα όπως η παγκοσμιοποίηση, η τρομοκρατία, η οικονομική κρίση, υπάρχει χώρος για θέματα όπως η καταπίεση της γυναίκας;

Πάντα υπάρχει χώρος. Ασχολούμαι με ζητήματα που αφορούν τις γυναίκες, όχι επειδή είμαι φεμινίστρια, αλλά επειδή είμαι γυναίκα. Και θεωρώ πως οι γυναίκες είναι ενδιαφέρουσες και αποτελούν αστείρευτη πηγή έμπνευσης.

Αποφεύγει να απαντήσει στις ερωτήσεις γιατί ασχολείται με την (προφανή) καταπίεση των γυναικών στον ισλαμικό κόσμο και όχι με την υποβόσκουσα καταπίεση στον δυτικό, όπως και το αν ένιωσε απειλή στον δυτικό κόσμο μετά την 11η Σεπτεμβρίου, λέγοντας απλά πως «ως καλλιτέχνις δεν τις βρήκε σχετικές με το έργο της».

Είστε στρατευμένη καλλιτέχνις;
Όχι. Πρωτίστως είμαι καλλιτέχνις και δεν με ενδιαφέρει να υπαγορεύσω την άποψή μου στους άλλους ή να υποδείξω τι είναι σωστό και τι λάθος. Δεν φτιάχνω ντοκιμαντέρ. Όλα είναι αποκυήματα της φαντασίας και μέσω αυτών θέτω ερωτήματα βαθιά προσωπικά. Πολλά από αυτά έχουν και φιλοσοφική και πολιτική διάσταση και πάντοτε συνδέονται με τις προσωπικές μου εμπειρίες.

Τι κάνει το έργο σας δημοφιλές παγκοσμίως;
Υπάρχουν και πολλοί στους οποίους δεν αρέσει η δουλειά μου. Σε όσους αρέσει ίσως ευθύνεται το ότι τα έργα μου τους αγγίζουν συναισθηματικά και, παρά το γεγονός ότι αισθάνονται ξένοι προς τον ιρανικό πολιτισμό, ταυτίζονται με τις ιδέες και τις αφηγήσεις μου.

Έχουμε λανθασμένη εικόνα για τον ισλαμικό κόσμο;
Υπάρχουν πολλά αρνητικά στερεότυπα για τον ισλαμικό κόσμο, κάτι που θεωρώ άδικο. Έχω την εντύπωση πως ο δυτικός κόσμος βλέπει σε μεγάλο ποσοστό τον εαυτό του ως λογικό, ανώτερο και ουσιώδη και όλους τους μη δυτικούς πολιτισμούς ως παράλογους, κατώτερους και επουσιώδεις. Και αυτό προκαλεί προβλήματα. Πόλεμοι, τρομοκρατία, βασανιστήρια στο όνομα της θρησκείας. Αξίζει τον κόπο;

Βεβαίως και όχι, αλλά ποτέ τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Πιστεύετε στον Θεό;
Αν δεν σας πειράζει θα ήθελα να κρατήσω τις θρησκευτικές μου πεποιθήσεις για τον εαυτό μου.

ΙΝFΟ

«Women without men» στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Κτίριο Ωδείου Αθηνών, Βασ. Γεωργίου Β΄ 17-19 και Ρηγίλλης) από 18 Μαρτίου έως 31/3.

Με μια ματιά

1957: Γεννιέται στο Καζβίν του Ιράν 1979: Σπουδάζει στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ 1993-1997: Δημιουργεί την πασίγνωστη σειρά φωτογραφιών «Γυναίκες του Αλλάχ» (Women of Αllah).

1999: Κερδίζει το μεγάλο βραβείο στην Μπιενάλε της Βενετίας 2004: Παρουσιάζει στην Αθήνα το πρώτο μέρος του κύκλου «Women without men» – παραγγελία του ΕΜΣΤ