[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ο θάνατος της Εluana

Η φοβερή ιστορία που προκάλεσε την προηγούμενη βδομάδα συνταγματική και ηθική κρίση στην Ιταλία είναι γνωστή: η 37χρονη Εluana Εnglaro, λόγω ενός αυτοκινητικού δυστυχήματος, ζούσε από το 1992 σε κατάσταση φυτού και διατρεφόταν με σωλήνα.

Ο άτυχος πατέρας προσπαθούσε ανεπιτυχώς την τελευταία δεκαετία να εξασφαλίσει νομικά για το παιδί του «το δικαίωμα σε έναν αξιοπρεπή θάνατο». Δηλαδή μια δικαστική απόφαση, η οποία θα επέτρεπε να αποσυνδεθούν από το σώμα της τα πολύπλοκα μηχανήματα που την κρατούσαν στη ζωή, γιατί- όπως έλεγε ο ίδιος – αυτή ήταν η επιθυμία της πριν από το ατύχημα και γιατί, επιπλέον, δεν μπορούσε να βλέπει το κορίτσι του να ζει παρατεταμένα ένα τέτοιο βάρβαρο μαρτύριο!

Τελικά εν μέσω μιας σφοδρής και παράλογης αντίδρασης από την Καθολική Εκκλησία η οποία απέρριπτε κάθε μορφή ευθανασίας, οι δικαστικές αρχές της χώρας αυτής επέτρεψαν την αποσύνδεση της Εluana από τα μηχανήματα που την κρατούσαν στη ζωή, μετά την απόλυτη διαβεβαίωση των γιατρών ότι η κατάσταση της νεαρής Ιταλίδας ήταν μη αναστρέψιμη.

Εν τω μεταξύ προκλήθηκε τεράστια πολιτειακή κρίση, γιατί ο συντηρητικός πρωθυπουργός Βerlusconi για να αποκομίσει πολιτικά κέρδη αγνόησε περιφρονητικά τη δικαστική εξουσία και προσπάθησε να περάσει νόμο στην Ιταλική Βουλή με τον οποίο θα απαγόρευε τη διακοπή της σίτισης της ασθενούς (και μάλιστα παρά την άρνηση του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας Νapolitano)! Όμως μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο η δύστυχη κοπελιά πέθανε, χωρίς ακόμη να είναι γνωστό αν ο θάνατός της οφειλόταν αποκλειστικά στη διακοπή της τροφής, που είχε ήδη αρχίσει με δικαστική έγκριση.

Η θλιβερή ιστορία της Εluana φέρνει στην επιφάνεια ένα τεράστιο ζήτημα: υπάρχει, δηλαδή, ένα στοιχειώδες ανθρώπινο δικαίωμα «στον αξιοπρεπή θάνατο»;

Και η σύντομη αυτή προσέγγιση δεν θα γίνει μόνο με νομικούς όρους, αφού κάτω από το πρίσμα της δικής μας (αναχρονιστικής ίσως;) ποινικής νομοθεσίας η παραπάνω πράξη της διακοπής της τροφοδοσίας θα ήταν σίγουρα αξιόποινη, στον βαθμό που ο Έλληνας νομοθέτης τιμωρεί ακόμη και τη «θανάτωση» που γίνεται έπειτα από επίμονη απαίτηση του ίδιου του ασθενούς που θέλει να απαλλαγεί από το μαρτύριό του!

Έτσι, λοιπόν, θα αναφέρω τα εξής: το 1920, ένας αξιοσέβαστος καθηγητής του Ποινικού Δικαίου στη Γερμανία, ο Κarl Βinding, λίγο πριν πεθάνει υποστήριξε ότι υπάρχουν αθεραπεύτως απολεσθέντα άτομα, τα οποία- λόγω μιας ασθένειας ή ενός τρομακτικού τραυματισμού- ζουν μια «ανάξια να βιωθεί ζωή» (lebensunwerten Leben), με απλά λόγια μια ζωή που δεν αξίζει να τη ζει κανείς!

Και υπ΄ αυτή την έννοια έλεγε ότι η πράξη της θανάτωσης ή της ηθικής λύτρωσης (Εrloesung) αυτών των ατόμων δεν μπορεί να αποτελεί έγκλημα.

Γιατί τα λέω αυτά; Γιατί ανεξάρτητα από το πώς διέστρεψαν χυδαία αυτή την αντίληψη οι ναζιστές, κατ΄ ουσίαν την ίδια ιδέα δεν υποστήριζε με τον δικό του τρόπο και ο συντετριμμένος πατέρας της Εluana; Δηλαδή ότι το παιδί του ζούσε επί δεκαέξι χρόνια μια βασανιστική ζωή χωρίς αξία; Μια ζωή χωρίς νόημα;

Μήπως λοιπόν υπάρχει πράγματι ένα ανθρώπινο δικαίωμα στον αξιοπρεπή θάνατο και μήπως πρέπει να αλλάξουμε κι εμείς την ποινική μας νομοθεσία, για να μη καταφεύγουν πολλοί στην Ελβετία, η οποία επιτρέπει την ενεργητική ευθανασία; Βεβαίως, απόλυτες θεωρήσεις δεν χωρούν σε αυτό το ζήτημα, αλλά σίγουρα πρέπει να καταδικάσουμε έντονα την απαράδεκτη πολιτικοποίηση αυτής της υπόθεσης από τη θρησκευτική και πολιτική εξουσία της Ιταλίας. Και αναρωτιέται κανείς: Ποιος μπορούσε, άραγε, να βιώσει περισσότερο το δράμα αυτής της ιστορίας; Ο πονεμένος πατέρας του παιδιού; Ο Βerlusconi; Ή μήπως οι διάφοροι κύκλοι του Βατικανού που μετά βδελυγμίας καταδίκασαν τη διακοπή της τροφής;

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Η θλιβερή ιστορία της Εluana Εnglaro μάς δείχνει καθαρά ότι μάλλον υπάρχει ένα δικαίωμα στον αξιοπρεπή θάνατο!

Ο τραγικός επίλογος; Τα λόγια του πατέρα: «Αφήστε με τώρα να ζήσω μόνος μου αυτό το δράμα»!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ

ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

Η θλιβερή ιστορία της Εluana Εnglaro μάς δείχνει καθαρά ότι μάλλον υπάρχει ένα δικαίωμα στον αξιοπρεπή θάνατο!