Εναλλακτικά Το ύφος είναι ο άνθρωπος

ΤΟΝ ΟΡΚΟ τον είπε λάθος. Εξ ου και ορκίστηκε ξανά στον Λευκό Οίκο! Αλλά η ομιλία ήταν σωστή. Ήταν επίσης μια ευκαιρία να αντιληφθεί κανείς γιατί εξελέγη τόσο άνετα ο Μπαράκ Ομπάμα, ενώ πέρσι τον Ιανουάριο δεν ήταν φαβορί.

Η ομιλία της περασμένης Τρίτης δεν είχε τις ρητορικές γωνίες εκείνης που εκφώνησε ο Τζων Φ. Κέννεντυ το 1961. Ίσως γιατί ο Ομπάμα δεν έγινε πολιτικός διαλεγόμενος με την Ιστορία όπως ο JFΚ. Αν ο Κέννεντυ ήταν ένας Πρόεδρος που αγαπούσε τα βιβλία, ο Ομπάμα είναι Πρόεδρος του «Μπλάκμπερι». Δηλαδή της άμεσης επικοινωνίας.

Αυτή η άμεση επικοινωνία ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της παρουσίας του Ομπάμα στις 20 Ιανουαρίου ενώπιον της υφηλίου. Ο νέος Αμερικανός Πρόεδρος μιλούσε αργά. Με την άνεση και τις παύσεις που έχει κανείς σε ένα σαλόνι ή σε ένα οικογενειακό τραπέζι. Είναι αυτός ο συζητητικός τόνος που απέκτησε ο Ομπάμα ως πανεπιστημιακός διδάσκαλος. Και που τον κρατάει σε απόσταση ασφαλείας από τη ρητορική που κάνει τόσους πολιτικούς να φαίνονται «ξύλινοι», απωθητικοί ή ανειλικρινείς.

Η ΑΛΛΗ πτυχή της αμεσότητας δεν έχει να κάνει με τον τόνο εκφοράς, αλλά με το ύφος. Ο Ομπάμα μίλησε με πάρα πολύ απλό τρόπο. Χωρίς σύνθετες λέξεις ή διατυπώσεις. Μίλησε για την οικονομία, τις διεθνείς σχέσεις, την τρομοκρατία με τρόπο και λέξεις που να μπορεί να τις αντιληφθεί και ο πιο απλός Αμερικανός. Αυτή η αμεσότητα εξηγεί την ευρύτητα της απήχησής του, αλλά και την εύκολη αποστασιοποίησή του από μια πολιτική τάξη που η κοινή γνώμη των ΗΠΑ θεωρεί ένα σώμα από δημαγωγούς και φιλοτομαριστές.

Φυσικά, δεν μπορείς να τα πεις απλά, αν δεν τα έχεις μέσα σου καθαρά. Πριν περάσουν σαρανταοκτώ ώρες, ο νέος Αμερικανός Πρόεδρος είπε ότι θα βάλει λουκέτο στο Γκουαντάναμο. Και το να τα έχεις μέσα σου καθαρά σημαίνει ότι θα αποφύγεις τον λαϊκισμό. Ως δεξιός λαϊκιστής εξελέγη και επανεξελέγη, άλλωστε, ο Τζορτζ Μπους.

ΟΛΑ ΑΥΤΑ προκαλούν μελαγχολία στην Ελλάδα. Ο Κώστας Καραμανλής εμφανίζεται ηχηρός και κούφιος. Ένας Πρωθυπουργός χωρίς περιεχόμενο, που πολιτεύεται με μισόλογα και επιτίθεται σε κάθε ευκαιρία στην αντιπολίτευση, για να μην πει την αλήθεια για την κυβέρνησή του. Από την άλλη πλευρά, η εικόνα δεν είναι καλύτερη. Πέντε χρόνια τώρα, ο Γιώργος Παπανδρέου δεν κατάφερε να πείσει ότι μπορεί να εκφωνήσει λόγο χωρίς να είναι «γραμμένος»- δηλαδή χωρίς έτοιμο κείμενο- και χωρίς σαρδάμ. Οι ξαναζεσταμένες λεκτικές φόρμουλες εποχής Ανδρέα που κατά καιρούς εμφανίζονται στις ομιλίες του δεν βοηθούν.

Συνειδητοποιημένα εναλλακτικός, ο Αλέκος Αλαβάνος κινδυνεύει πολλές φορές να διολισθήσει σε μια λεκτική ή θεσμική ελαφρότητα. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν έχει βρει ακόμη το ύφος του ως ομιλητής, ενώ χάνει έδαφος και στην παρουσία του στα τηλεπαράθυρα. Η Αλέκα Παπαρήγα είναι συνεπής στον εαυτό της. Ο Γιώργος Καρατζαφέρης φιλοδοξεί να επιτύχει έναν λαϊκισμό τύπου Μπερλουσκόνι.

Οι κριτικοί της λογοτεχνίας θυμίζουν συχνά τον κανόνα του Μπιφόν που διδάσκει πως «το ύφος είναι ο ίδιος ο άνθρωπος». Ισχύει και στην πολιτική. Με τη διαφορά πως στην πολιτική δεν εκφράζεται κανείς μόνο για λογαριασμό του. Ή ερήμην του συνόλου. Κάτι που ίσως εξηγεί τη συλλογική εγχώρια απογοήτευση από την πολιτική.