[ 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ] Η σωτηρία ενός παιδιού παραμερίζει νομικίστικες και ηθικιστικές αγκυλώσεις

Οι εξελίξεις στον τομέα της Ιατρικής δίνουν ελπίδα συχνά όμως μας φέρνουν αντιμέτωπους με ηθικά διλήμματα, λέει ο δρ Μηνάς Μαστρομηνάς. Και τονίζει ότι αυτό ισχύει και στην περίπτωση του προεμφυτευτικού ελέγχου. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να φτάνουμε στο σημείο να «αφορίζουμε» τις επιστημονικές επιτυχίες. Υπογραμμίζει, όμως, ότι είναι απαράβατος κανόνας η τήρηση των Αρχών της Βιοηθικής και της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής και αυτονόητη η αυστηρή τιμωρία κάθε παραβατικής συμπεριφοράς.

Τι είναι ο προεμφυτευτικός έλεγχος;

Περιλαμβάνει τον γενετικό έλεγχο των εμβρύων, πριν από τη μεταφορά τους στη μήτρα. Εφαρμόζεται στις περιπτώσεις όπου οι γονείς είναι φορείς ενός κληρονομικά μεταδιδόμενου νoσήματος και στοχεύει στη διάγνωση και τον αποκλεισμό των παθολογικών εμβρύων.

Τι προβλέπει η νομοθεσία;
Στη χώρα μας επιτρέπει την προεμφυτευτική διάγνωση σε ειδικά κέντρα που διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό και το κατάλληλα εκπαιδευμένο επιστημονικό δυναμικό. Καθυστερεί όμως από το 2005 η αξιολόγηση και η αδειοδότησή τους.

Ποιες ασθένειες μπορούν να εντοπιστούν;

Ανιχνεύονται μονογονιδιακά κληρονομικά νοσήματα όπως π. χ η μεσογειακή αναιμία, φυλοσύνδετα νοσήματα όπως η αιμορροφιλία, οι συχνότερες χρωμοσωμικές ανωμαλίες όπως το σύνδρομο Down. Μάλιστα υπάρχει πλέον η δυνατότητα να ανιχνεύονται πολυπαραγοντικά νοσήματα όπως ο καρκίνος του μαστού ή του παχέος εντέρου.

Γίνεται και για λόγους μη νομότυπους; Πρόσφατα γεννήθηκε ένα
υγιές αγοράκι, για να σώσει τον αδελφό του που πάσχει από λευχαιμία…

Η σωτηρία ενός παιδιού, η λύτρωση μιας οικογένειας, θεωρώ ότι παραμερίζει νομικίστικες, ηθικιστικές ή ιδεοληπτικές αγκυλώσεις. Η θέση της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ);

Δεν ήταν κατ΄ αρχήν αρνητική. Συστήθηκε όμως στους γονείς να περιμένουν την αδειοδότηση του κέντρου. Έχουν περάσει δύο χρόνια από τότε… Η ζωή και ο θάνατος δυστυχώς δεν περιμένουν.

Κι αν η Αρχή ήταν αρνητική;
Δεν θα μπορούσε να είναι! Η Αρχή συγκροτείται από έγκριτους ακαδημαϊκούς με γνώση και ευαισθησία. Λείπει όμως η κρατική αρωγή.

Οι γονείς του μέλλοντος τι επιλογές θα έχουν;

Θα μπορούν να ανιχνεύονται περισσότερες γενετικές και νευρολογικές παθήσεις, ο νανισμός, διάφορες ψυχογενείς ασθένειες όπως ο αυτισμός.

Τα όρια των ηθικών ενδοιασμών αρχίζουν όταν…

…. οι σύγχρονες αυτές τεχνολογίες χρησιμοποιηθούν για την «επιλογή» εμβρύων όταν δεν συντρέχουν σοβαροί λόγοι υγείας. Π.χ. επιλογή φύλου. Τι γίνονται τα έμβρυα που ασθενούν;

Αποσυντίθενται ή χρησιμοποιούνται για επιστημονική έρευνα με τη συγκατάθεση των γονέων.

Πώς μπορεί να καθοριστεί εάν ένα έμβρυο είναι απόλυτα υγιές;
Το τι είναι δυνατόν και ηθικά αποδεκτό περιγράφεται με σαφήνεια σε οδηγίες της Ευρωπαϊκής και Αμερικανικής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ασθένεια η μυωπία, για παράδειγμα. Φαίνεται όμως ότι έννοιες όπως «επιλογή», «υγεία», «νόσημα», «ποιότητα ζωής» θα μας προβληματίσουν σύντομα και ίσως απαιτηθεί να τις επαναπροσδιορίσουμε.

Τα περιθώρια λάθους;
Τα ποσοστά επιτυχίας της προεμφυτευτικής γενετικής διάγνωσης φτάνουν το 90%-98%, γι΄ αυτό και συνιστάται επιβεβαίωση του ελέγχου με προγεννητικό έλεγχο. Έχετε αρνηθεί σε ασθενή σας σχετικό αίτημα;

Ναι. Το πιο συχνό είναι η επιλογή φύλου.

Με ποιον τρόπο μπορούν να αποφευχθούν οι υπερβολές;

Πρέπει να υπάρξει ευαισθητοποίηση των επιστημόνων, σωστή πληροφόρηση των ζευγαριών και η τήρηση των Αρχών της Βιοηθικής και της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής.

Παρατηρείτε αύξηση στην υπογονιμότητα;

Παρ΄ ότι δεν υπάρχουν επίσημα στατιστικά στοιχεία, η Ελλάδα φαίνεται να παρουσιάζει τη μεγαλύτερη αύξηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σημείο των καιρών μας;
Το στρες, ο καπνός, το περιβάλλον, η διατροφή, η απουσία άσκησης, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, η μετάθεση της τεκνοποίησης, όλα μαζί συνθέτουν ένα ζοφερό παζλ.

Η μητρότητα έχει ηλικία ή η επιστήμη δεν κοιτά χρόνια;

Η φύση βάζει όρια. Στη χώρα μας νομοθετικά το όριο είναι τα 50 χρόνια. Η μητρότητα σε προχωρημένη ηλικία και οι πολύδυμες κυήσεις συνιστούν σήμερα ηθικά καταδικαστέες πρακτικές.

Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον της εξωσωματικής;

Περισσότερη αποτελεσματικότητα, φιλικότητα και απλούστευση της διαδικασίας, μείωση του κόστους και στόχευση στη γέννηση ενός κάθε φορά υγιούς παιδιού. Ποιος ελέγχει τις Μονάδες Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής στη χώρα μας;

Μέχρι στιγμής κανένας φορέας. Περιμένουμε σύντομα, ελπίζω, να μπορέσει να δραστηριοποιηθεί η ΕΑΙΥΑ. Τα κριτήρια λειτουργίας των μονάδων υφίστανται ήδη από το 2005.

Από πού παίρνουν άδεια λειτουργίας;

Από την ΕΑΙΥΑ. Με ποια κριτήρια μπορούν να επιλέγουν τα ζευγάρια;

Με ενημέρωση από ειδικούς, από το Διαδίκτυο, από φίλους. Η εμπειρία και η εφαρμογή όλων των σύγχρονων τεχνικών, τα αποτελέσματα, οι υποδομές, το λογικό κόστος, η φιλικότητα και η ανθρώπινη προσέγγιση συνιστούν ένα πλέγμα υπηρεσιών που θα πρέπει να αναζητούν και να απαιτούν οι ενδιαφερόμενοι.