[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Λιγότερα ψώνια

Χρόνια τώρα είχαμε μάθει ο Δεκέμβριος να είναι μήνας καταναλωτικών αγορών: δώρα για την οικογένεια, τους φίλους, τα παιδιά, κάποτε και τον εαυτό μας, ψώνια για το σπίτι, για εορταστικά τραπέζια. Μεγάλο μέρος του δέκατου τέταρτου μισθού εκεί διοχετευόταν, φορτώναμε και τις πιστωτικές μας κάρτες. Τον τελευταίο μήνα του χρόνου ο τζίρος των εμπορικών καταστημάτων ήταν 30% και πλέον υψηλότερος από τον μέσο όρο των έντεκα προηγούμενων, και αυξανόταν συνεχώς, μέχρι 70% από το 2000 ώς το 2007, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία.

Φέτος αυτό δεν συμβαίνει, η συνήθειά μας διακόπηκε. Τα δραματικά γεγονότα που ακολούθησαν τη δολοφονία του μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου έκλεισαν στους φιλήσυχους καταναλωτές για πολλές μέρες τους δρόμους προς το εμπορικό κέντρο της Αθήνας και άλλων πόλεων. Είχε προηγηθεί όμως και μια αίσθηση γενικότερης οικονομικής δυσπραγίας. Η ακρίβεια του πρώτου εξαμήνου, σε είδη πρώτης ανάγκης ιδίως, τρόφιμα και καύσιμα, η επιδείνωση των όρων των καταναλωτικών δανείων και η ολοένα συχνότερη αδυναμία εξόφλησής τους, η εντεινόμενη ανασφάλεια των νοικοκυριών για τις οικονομικές προοπτικές, τις δικές τους και της χώρας συνολικά, είχαν κάμψει τη διάθεση για διαρκώς περισσότερες αγορές. Το φετινό καλοκαίρι για πρώτη φορά ο δείκτης όγκου του λιανικού εμπορίου της Στατιστικής εμφάνισε μια μείωση 2,7%. Ενώ δηλαδή ακόμα ξοδέψαμε κάπως περισσότερα από την προηγούμενη χρονιά (0,6%) λόγω του πληθωρισμού, ήταν για να αγοράσουμε σαφώς λιγότερα αγαθά.

Από μια άποψη αυτό δεν είναι αρνητικό. Η ιδεολογική ένσταση δεν ακούγεται ποτέ σχεδόν στην κατά πλειονότητα ορθόδοξη κοινωνία μας, συνιστά εντούτοις κάποια διαστρέβλωση η μνήμη της γέννησης του Χριστού ή του Αγίου Βασιλείου να συνυφαίνεται πολύ περισσότερο με καταναλωτικές εξορμήσεις παρά με εκδηλώσεις αλληλεγγύης. Αντί να το θυμόμαστε στις γιορτές, τότε προπάντων τείνουμε να ξεχνάμε ότι διατηρούμε από τις μεγαλύτερες κοινωνικές ανισότητες της Ευρώπης. Μισός αιώνας έχει περάσει από την «Κάλπικη Λίρα», την υπέροχη ταινία του Τζαβέλλα που θα ξαναδείξει αύριο η ΕΤ1, αλλά πολύ λίγο έχουμε επεξεργαστεί τις τεράστιες αλλαγές στη ζωή μας

ΣΙΓΟΥΡΑ, Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΜΑΣ

μπορεί να φανταστεί διάφορα αγαθά που αγοράζει από τα οποία θα μπορούσε να παραιτηθεί σχετικά ανώδυνα

έκτοτε. Όσο άνισα και αν το μοιράζουμε, το εισόδημά μας ώς τώρα αυξανόταν διαρκώς, άγγιξε πια το μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι παλαιότεροι όμως συμπεριφερόμαστε σαν να μας διακατέχει ακόμα εκείνη η φτώχεια και στα παιδιά μας τίποτα δεν εξηγήσαμε. Αψήφιστα κυνηγήσαμε καταναλωτικά πρότυπα στα οποία η νέα γενιά («των επτακοσίων ευρώ») είναι αδύνατο να ανταποκριθεί, οπότε την κρατάμε οικόσιτη. Περιφρονήσαμε δημόσια αγαθά, ιδιωτικοποιώντας την Υγεία με φακελάκια, την Παιδεία με φροντιστήρια, το Περιβάλλον με φωτιές, καταπατήσεις, αυθαίρετα και σκουπίδια. Για την παραγωγική ανάπτυξη της χώρας αδιαφορήσαμε. Οπωσδήποτε μπορούμε να κατηγορήσουμε ως υπεύθυνες κυβερνήσεις και κόμματα, μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα, εταιρείες, τράπεζες, μέσα ενημέρωσης, που μας χειραγωγούν. Αλλά οι σχέσεις όλων αυτών με την κοινωνία και τους πολίτες είναι αμφίδρομες, χωρίς κινητοποίηση δεν σπάνε.

Τώρα ωστόσο τα πράγματα όντως δυσκολεύουν. Τα δύο πάγια ελλείμματα, του κράτους και το υπέρογκο του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, έφτασαν πια το χρέος της χώρας, δημόσιο και εξωτερικό, στο απροχώρητο. Τα ραγδαία ανερχόμενα επιτόκια του δημόσιου δανεισμού έρχονται να μας προειδοποιήσουν: αναπόφευκτη διαφαίνεται η επιβολή συμπίεσης στην κατανάλωση, λιτότητας πραγματικής, όχι όπως απλώς τη συνθηματολογούσαμε κάθε χρόνο, είτε την υπαγορεύσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είτε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είτε, που θα ήταν το καλύτερο, είχαμε μια κυβέρνηση ικανή να τη σχεδιάσει με τρόπο κοινωνικά αποδεκτό, δίκαιο και αναπτυξιακό. Διότι η μέχρι τώρα πορεία, με τις λιανικές πωλήσεις να έχουν αυξηθεί σε όγκο κατά 30% από το 2000 ενόσω, για παράδειγμα, σημειωνόταν μηδενική αύξηση στη βιομηχανική παραγωγή, δεν πάει άλλο. Σήμαινε ότι καταναλώναμε ολοένα περισσότερα εισαγόμενα προϊόντα και η χώρα δανειζόταν διαρκώς περισσότερο για να τα πάρουμε. Σίγουρα, ο καθένας μας μπορεί να φανταστεί διάφορα αγαθά που αγοράζει από τα οποία θα μπορούσε να παραιτηθεί σχετικά ανώδυνα. Αλλά εδώ έχουμε αληθινό πρόβλημα: όσο αυξανόταν υπέρμετρα ο τζίρος των εμπορικών καταστημάτων, αυξάνονταν και οι απασχολούμενοι, πάνω από 20% την τελευταία επταετία, ξεπερνώντας κάθε άλλο κλάδο: 830.000 τους μέτρησε φέτος η Στατιστική στο χονδρικό και λιανικό εμπόριο (μαζί με τις επισκευές οχημάτων και οικιακών συσκευών). Φθάνουν το 18% της συνολικής απασχόλησης, στην Αττική το 21%. Μια λελογισμένη συμπίεση των καταναλωτικών αγορών θα μεταφραζόταν σε χιλιάδες απώλειες θέσεων εργασίας, όταν τον Νοέμβριο ήδη προέβλεπαν μείωση απασχόλησης οι εμπορικές επιχειρήσεις στην έρευνα του ΙΟΒΕ. Γι΄ αυτό χρειάζεται να σχεδιαστούν προσαρμογές με ταυτόχρονη δημιουργία απασχόλησης (κοινωνικές ανάγκες υπάρχουν σε πολλούς τομείς), όχι να εξαντληθούν σε περικοπές δαπανών.