Διπλή βόμβα από ανάπτυξη, χρέος

Μείωση του ρυθμού ανάπτυξης, πιστωτική στενότητα, βουτιά του Χρηματιστηρίου και κίνδυνος νέου δημοσιονομικού εκτροχιασμού και επιτήρησης από τις Βρυξέλλες: Η κρίση δείχνει για τα καλά πλέον τα δόντια της και στην ελληνική οικονομία, που είναι φανερό ότι έχει μπροστά της ένα δύσκολο και γεμάτο αβεβαιότητες 2009.

Μπορεί ο υπουργός Οικονομίας κ. Γ. Αλογοσκούφης να εστίασε την προσοχή του κατά τη συνέντευξη Τύπου της περασμένη Τετάρτης στα «καλά νέα» για την ελληνική οικονομία, λέγοντας ότι έχει επιδείξει αντοχή διατηρώντας έναν ικανοποιητικό ρυθμό ανάπτυξης σε σχέση με τη μείωση του ΑΕΠ στην ευρωζώνη, ότι η ανεργία εξακολουθεί και μειώνεται και ότι ο πληθωρισμός υποχωρεί την ίδια ώρα που οι μισθοί αυξάνονται, όμως αυτό είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας.

Η συνολική εικόνα είναι σίγουρα γκρίζα και το χειρότερο είναι ότι έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη προβληματική ελληνική οικονομία, με ανοιχτές πληγές και μεγάλα διαρθρωτικά προβλήματα, κάτι που πολλαπλασιάζει τις ανησυχίες για το μέλλον. Με άλλες αντοχές αντιμετωπίζει την κρίση – ακόμη και την ύφεση- μια οικονομία σαν της Γερμανίας με μηδενικό έλλειμμα, χαμηλό δημόσιο χρέος και μια ισχυρή παραγωγική βάση και με άλλες η ανέτοιμη ελληνική οικονομία, με τα υψηλά ελλείμματα και το χρέος της και την ανύπαρκτη παραγωγική βάση.

Η Ελλάδα, όπως υποστηρίζουν οι οικονομικοί αναλυτές, πρέπει να κάνει τώρα την υπερπροσπάθεια, να λύσει ταυτόχρονα τα προβλήματα της οικονομικής συγκυρίας της κρίσης και τα χρόνια διαρθρωτικά της, έστω και σε μικρά βήματα, για να μην καταδικαστεί σε στασιμότητα και φτώχεια. Η γκρίζα εικόνα
Την γκρίζα εικόνα σχηματίζουν τα εξής μεταξύ άλλων στοιχεία:

● Η υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης. Μπορεί να μην είναι αρνητικός, όπως στην ευρωζώνη, αλλά η υποχώρησή του στο 3,1% το γ΄ τρίμηνο του 2008 είναι βουτιά για τα ελληνικά δεδομένα. Σημειώνεται ότι το 2007 ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν 4%. Ακόμη δυσμενέστερες είναι οι προβλέψεις για το 2009 (2% σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, 2,5% σύμφωνα με την Κομισιόν, η οποία όμως έχει δηλώσει πως θα αναθεωρήσει τις προβλέψεις της τον Ιανουάριο, ενώ ακόμη χαμηλότερα τον βλέπουν οι ιδιωτικοί οίκοι αξιολόγησης).

● Το «γκρέμισμα» της οικοδομής. Οι επενδύσεις σε κατοικίες μειώθηκαν σύμφωνα με την ΕΣΥΕ κατά 32,7% το τρίτο τρίμηνο του έτους, σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου, ενώ και οι άδειες που είχαν εκδοθεί μέχρι τον Αύγουστο έδειχναν πτώση 15,8% στο οκτάμηνο. Ειδικά τον Αύγουστο, η μείωση ήταν 20,7%. ● Η πτώση του τζίρου. Η κατανάλωση στήριζε ώς τώρα τον ρυθμό ανάπτυξης, αλλά οι αντοχές της εξαντλούνται. Ο όγκος λιανικών πωλήσεων το εννιάμηνο ήταν μειωμένος κατά 0,5% κατά μέσο όρο, ενώ ειδικά τον Σεπτέμβριο η μείωση ήταν 1,8%. ● Η μείωση των εισαγωγών. Από πλευράς συμβολής στην ανάπτυξη η μείωση αυτή είναι θετική, αλλά από την άλλη πλευρά είναι δείγμα της οικονομικής καχεξίας των νοικοκυριών. Τα στοιχεία της ΕΣΥΕ δείχνουν μείωση κατά 8,2% το τρίτο τρίμηνο, σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2007.

● Το τέλος του άνετου τραπεζικού δανεισμού. Ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης είχε υποχωρήσει στο 19,7% τον Σεπτέμβριο, αλλά ειδικά στα στεγαστικά δάνεια είχε κατρακυλήσει στο 15,1%, όταν δυο χρόνια πριν ήταν 25,8%. Τον Οκτώβριο οι στρόφιγγες έκλεισαν ακόμη περισσότερο. Εκταμιεύθηκαν μόλις 291 εκατ. ευρώ σε καταναλωτικά δάνεια, έναντι 571 εκατ. ευρώ τον προηγούμενο μήνα και 594 εκατ. ευρώ σε στεγαστικά έναντι 1,3 δισ. ευρώ τον προηγούμενο μήνα. Η πτώση είναι ραγδαία. Ο στόχος της Τραπέζης της Ελλάδος να μην υποχωρήσει η πιστωτική επέκταση κάτω από 10% το 2009 λέει πολλά, αφού προφανώς οι προβλέψεις της τον εκτιμούσαν χαμηλότερα. Αυτός ο στόχος θα επιτευχθεί μόνο με τη βοήθεια του κυβερνητικού πακέτου ενίσχυσης της ρευστότητας. ● Ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός και η εκτίναξη του κόστους δανεισμού. Τον Οκτώβριο τα έσοδα εμφάνιζαν υστέρηση 2,5 δισ. ευρώ και τίποτα δεν δείχνει ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν τους επόμενους τρεις μήνες του χρόνου. Μάλιστα, γι΄ αυτό το πρόβλημα δεν ευθύνεται παρά ελάχιστα η κρίση, αφού η υστέρηση μόνο κατά μικρό ποσοστό οφείλεται στον ΦΠΑ, ενώ κατά πολύ περισσότερο στην αδυναμία συγκέντρωσης των- υπεραισιόδοξων- προβλεπόμενων εσόδων από το ΕΤΑΚ, τη ρύθμιση των ληξιπρόθεσμων χρεών, την περαίωση και την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής στα καύσιμα.

Επιμένουν ψηλά οι δαπάνες
Την ίδια ώρα, οι δαπάνες διατηρούνται υψηλά κι έτσι η κυβέρνηση υποχρεώθηκε να αυξήσει τον δανεισμό, από 37 δισ. ευρώ που προέβλεπε, σε 43 δισ. ευρώ. Το κόστος δανεισμού εκτινάχθηκε, καθώς οι αγορές δεν δείχνουν εμπιστοσύνη στην Ελλάδα ότι θα είναι σε θέση να εξυπηρετεί άνετα τις υποχρεώσεις της, τις οποίες βλέπουν να αυξάνονται. Τα επιτόκια δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου είναι με διαφορά τα υψηλότερα στην ευρωζώνη και έσπασαν ρεκόρ την Πέμπτη φτάνοντας το 1,72%. Το γεγονός έχει προκαλέσει σχόλια σε χρηματοπιστωτικούς κύκλους και στον διεθνή Τύπο, κάτι που ενόχλησε τον κ. Αλογοσκούφη, ο οποίος μίλησε για «συντονισμένα δημοσιεύματα» κατά της Ελλάδας. Έτσι, είναι πολύ αμφίβολο αν η κυβέρνηση θα πετύχει έστω και τον αναθεωρημένο στόχο του ελλείμματος (2,5% του ΑΕΠ).

΄΄ Με άλλες αντοχές αντιμετωπίζει την κρίση μια οικονομία σαν της Γερμανίας και με άλλες η ελληνική οικονομία με τα υψηλά ελλείμματα, το χρέος και την ανύπαρκτη παραγωγική βάση