Τα αντίδοτα στις ασθένειες του χειμώνα

Το κρύο ταλαιπωρεί τα αγγεία και το δέρμα, ανεβάζει την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς σφυγμούς και αυξάνει τους κινδύνους για έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο. Παράλληλα, οι εποχικοί ιοί επιτίθενται από πολλές οδούς στο αναπνευστικό σύστημα και μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές.

Κατά 20%- 25% τουλάχιστον αυξάνονται τα καρδιακά εμφράγματα και τα εγκεφαλικά επεισόδια τον χειμώνα. Το κρύο ανεβάζει την αρτηριακή πίεση και τους σφυγμούς και αυξάνει τις καρδιακές αρρυθμίες.

«Γενικά τα καρδιαγγειακά επεισόδια – στηθάγχη, εμφράγματα, εγκεφαλικά – παρουσιάζουν αύξηση τους χειμερινούς μήνες, με μέγιστη συχνότητα τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο», τονίζει ο ομότιμος καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και διευθυντής του Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας (ΕΛΙΚΑΡ), κ. Παύλος Τούτουζας. «Σε αυτό παίζουν κυρίως ρόλο η αύξηση της πίεσης και των σφυγμών τον χειμώνα».

Η αρτηριακή πίεση είναι πάντα υψηλότερη τους χειμερινούς μήνες και χαμηλότερη τους καλοκαιρινούς (λόγω μεγαλύτερης λήψης υγρών και εφίδρωσης, γι΄ αυτό και ορισμένοι ασθενείς μειώνουν τα φάρμακά τους το καλοκαίρι).

«Η πίεση αυξάνει με το κρύο, λόγω σπασμού των αρτηριών, αλλά και λόγω της μεγαλύτερης ποσότητας και της διαφορετικής ποιότητας φαγητού», εξηγεί ο κ. Τούτουζας. «Τρώμε λιγότερα λαχανικά και φρούτα τον χειμώνα από το καλοκαίρι και παίρνουμε περισσότερο αλάτι, ενώ κάνουμε λιγότερη κίνηση».

Ποιοι κινδυνεύουν

Ως αποτέλεσμα της υπέρτασης, αυξάνονται και οι καρδιακές αρρυθμίες. «Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι η υπέρταση ευθύνεται κατά 75% για την καρδιακή ανεπάρκεια», υπογραμμίζει ο κ. Τούτουζας. «Ο οργανισμός, λοιπόν, έχει περισσότερες ανάγκες τον χειμώνα και η καρδιά κοπιάζει περισσότερο».

Επιπλέον, το κρύο περιβάλλον προκαλεί και αύξηση των καρδιακών σφυγμών, καθώς ο οργανισμός μας- ιδιαίτερα όταν τρέμουμε- προσπαθεί να διατηρήσει τη θερμοκρασία του σώματος σταθερή. Αλλά και τα επίπεδα χοληστερίνης- όπως έχουν δείξει έρευνες του ΕΛΙΚΑΡ- ανεβαίνουν τον χειμώνα, λόγω διατροφής και καθιστικής ζωής.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο; «Όσοι έχουν περάσει πρόσφατα ένα οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου, όσοι έχουν συχνές στηθαγχικές κρίσεις, όσοι έχουν δύσπνοια και όσοι έχουν καρδιακή ανεπάρκεια», απαντά ο καθηγητής.

Χρειάζεται να αλλάξει κανείς τα φάρμακά του τον χειμώνα; «Τα φάρμακα που μπορεί να χρειάζονται διαφοροποίηση τον χειμώνα- πάντα με οδηγίες του γιατρού – είναι εκείνα της πίεσης και ενδεχομένως τα διουρητικά για την καρδιακή ανεπάρκεια», λέει ο κ. Τούτουζας. «Δεν χρειάζονται αλλαγή οι στατίνες για τη χοληστερίνη, η ασπιρίνη και τα άλλα αντιπηκτικά».

«Δικαιούμαστε» πραγματικά να αυξάνουμε τις θερμίδες που παίρνουμε τον χειμώνα λόγω του κρύου; «Μόνο τα παιδιά και οι έφηβοι, αλλά με σωστή διατροφή», διευκρινίζει ο κ. Τούτουζας. «Επίσης, οι υγιείς ενήλικες, που έχουν φυσιολογική πίεση και χοληστερίνη και κανονικό σωματικό βάρος, που εργάζονται και κινούνται, μπορούν να αυξήσουν λίγο τις θερμίδες τους, αλλά παίρνοντας περισσότερους υδατάνθρακες (όπως ψωμί, ρύζι, μακαρόνια) και όχι περισσότερα κρέατα και λίπη».

Κίνδυνο για τα αγγεία δείχνει το μελάνιασμα στα χέρια

Μερικά νοσήματα επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο τα αγγεία μας αντιλαμβάνονται το ψύχος.

«Τα αγγεία, κυρίως των άκρων χεριών και ποδιών, στους ασθενείς με τα νοσήματα αυτά, αντιδρούν με ασυνήθιστα έντονο σπασμό, όταν τα άκρα εκτίθενται στο κρύο», επισημαίνει ο παθολόγος-ανοσολόγος, αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Παναγιώτης Γ. Βλαχογιαννόπουλος.

«Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η ροή του αίματος στα δάκτυλα να ελαττώνεται. Τότε τα δάκτυλα γίνονται λευκά. Κατόπιν, με την προσπάθεια επαναθέρμανσης του άκρου, γίνονται κυανά, στη συνέχεια ιώδη ή ερυθρά και τέλος επανακτούν το φυσιολογικό τους χρώμα».

Η διαδοχική αυτή αλλαγή χρωμάτων, που υποδηλώνει αλλαγή της ροής του αίματος στα αγγεία, ονομάζεται φαινόμενο του Raynaud, από το όνομα του ερευνητή που το πρωτοπεριέγραψε.

Συχνά επεισόδια

Το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται στο 100% των ασθενών με συστηματικό σκληρόδερμα. Τα επεισόδια επαναλαμβάνονται πολλές φορές στη διάρκεια μιας μέρας, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες.
 
«Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα σοβαρή ισχαιμία των δακτύλων, που μπορεί να οδηγήσει σε νέκρωση ή σε επώδυνα έλκη στις ράγες των δακτύλων», λέει ο κ. Βλαχογιαννόπουλος. «Το φαινόμενο Raynaud παρατηρείται, αν και λιγότερο συχνά, και σε άλλα νοσήματα εκτός από το σκληρόδερμα, όπως το σύνδρομο Sjogren, η δερματομυοσίτιδα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος κ.λπ. Το φαινόμενο Raynaud όμως μπορεί να εμφανίζεται και ως αυτόνομο σύμπτωμα, χωρίς άλλη νόσο, και τότε το ονομάζουμε ιδιοπαθές».

Για όλες τις περιπτώσεις, ισχύουν οι ίδιοι κανόνες προστασίας. Ο κ. Βλαχογιαννόπουλος συμβουλεύει τους ασθενείς:

– Να μην εκτίθενται στο ψύχος.

– Να χρησιμοποιούν γάντια και ζεστά παπούτσια κατά τη διάρκεια του χειμώνα. – Να σταματήσουν το κάπνισμα.

– Να θεραπεύουν εντατικά άλλα νοσήματα, όταν αυτά συνυπάρχουν.

«Όταν η ισχαιμία των δακτύλων είναι επίμονη, δεν υποχωρεί και δημιουργεί έλκη στις ράγες των δακτύλων ή νέκρωση, ο ασθενής πρέπει να λάβει για πολλές μέρες- με ενδοφλέβια χορήγηση- φάρμακα που είναι χημικά ανάλογα προστακυκλίνης, μιας ουσίας που χρησιμοποιεί ο ίδιος ο οργανισμός για να διαστείλει τα αγγεία», υπογραμμίζει ο κ. Βλαχογιαννόπουλος.

«Σήμερα, όμως, έχουμε καινούργια φάρμακα που μειώνουν τη συχνότητα και την ένταση των κρίσεων του φαινομένου Raynaud, όπως είναι οι ανταγωνιστές των υποδοχέων ενδοθηλίνης, bosentan, sitaxentan και ambrisentan, καθώς και οι αναστολείς ενός ενζύμου που ονομάζεται φωσφοδιεστεράση, όπως το φάρμακο sildenafil (το γνωστό βιάγκρα). Τα φάρμακα αυτά είναι πολύ ικανοποιητικά για να προφυλάξουν τους ασθενείς με έντονο φαινόμενο Raynaud από τις επιπλοκές».

Τι πρέπει να κάνουν οι καρδιοπαθείς

* Να φροντίζετε για καλή θέρμανση, έχοντας θερμοκρασία 18-20 βαθμούς Κελσίου μέσα στο σπίτι.

* Όταν η θερμοκρασία είναι κάτω από 18 βαθμούς Κελσίου, να βγαίνετε έξω με ιδιαίτερες προφυλάξεις. Κάτω από 10 βαθμούς, καλύτερα να μένετε μέσα.

* Να μην κάνετε υπερβολές στο φαγητό. Να κατανέμετε το φαγητό όλης της ημέρας σε τουλάχιστον 5 γεύματα.

* Να μην τρώτε και να βγαίνετε αμέσως στο κρύο.

* Να μην τρώτε αλάτι.

* Να μην πίνετε πάνω από 1-2 ποτηράκια κρασί (τόσο κατεβάζει την πίεση, ενώ το περισσότερο την ανεβάζει).

* Να ντύνεστε καλά.

* Να βγαίνετε έξω προς το μεσημέρι και όχι πολύ πρωί ή βράδυ.

* Να συνεννοηθείτε με τον γιατρό σας για την προσαρμογή και πιθανώς τη διαφοροποίηση των φαρμάκων σας.

Ευάλωτοι στη γρίπη οι ασθενείς με αυτοάνοσα

«Επιπλέον, επειδή το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν λειτουργεί σωστά, όταν αναπτύξουν ιογενή λοίμωξη, τα συμπτώματα μπορεί να είναι πιο σοβαρά και να διαρκούν περισσότερο απ΄ ό,τι στους υγιείς ανθρώπους. Τέλος, μια ιογενής λοίμωξη μπορεί να τους οδηγήσει σε μια βαρύτερη βακτηριακή λοίμωξη, όπως η πνευμονία».

Οι άνθρωποι που έχουν κρυολόγημα και βήχουν ή φταρνίζονται στο χέρι τους κουβαλάνε ιούς στα δάχτυλα τους για τουλάχιστον δύο ώρες.

Μια απλή χειραψία με άλλον άνθρωπο είναι αρκετή για να μεταδώσει τον ιό, ιδιαίτερα αν ο άλλος ακουμπήσει στη συνέχεια τα μάτια του, τη μύτη ή το στόμα του.

Ο ιός μπορεί επίσης να επιζήσει πάνω σε επιφάνειες όπως ένας πάγκος, το χερούλι της πόρτας ή το τηλέφωνο για αρκετές ώρες και να μεταδοθεί όταν το χέρι μας ακουμπήσει αυτή τη μολυσμένη επιφάνεια. Τέλος, τα μολυσμένα σταγονίδια που εκτινάσσονται στο περιβάλλον όταν ένας ασθενής με κρυολόγημα βήχει ή φταρνίζεται μπορούν να μολύνουν τους γύρω.

Προληπτικά μέτρα

Ο κ. Σύψας συμβουλεύει τους ανθρώπους με αυτοάνοσα νοσήματα:

Να πλένετε καλά και συχνά τα χέρια σας (είναι ο κυριότερος τρόπος αποφυγής της λοίμωξης). Να χρησιμοποιείτε νερό και σαπούνι και να τα τρίβετε για 15- 30 δευτερόλεπτα, με ιδιαίτερη προσοχή στα νύχια, ανάμεσα στα δάκτυλα και στους καρπούς. Να τα σκουπίζετε με πετσέτα μίας χρήσης. Εναλλακτικά, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μαντιλάκια του εμπορίου, που είναι εμποτισμένα με οινόπνευμα.

Ύστερα από χειραψίες και κοινωνικές επαφές, να αποφεύγετε να αγγίζετε το πρόσωπά σας και ιδιαίτερα μάτια, μύτη και στόμα.

Να αποφεύγετε τα κλειστά μέρη με πολύ κόσμο και κακό αερισμό, όπως καφενεία, λεωφορεία κ.λπ.

Να ζητάτε από συγγενείς και φίλους να μη σας επισκέπτονται στο σπίτι εάν έχουν «ίωση».

Εάν κάποιος συγκάτοικος έχει ιογενή λοίμωξη, να χρησιμοποιεί μαντίλι μιας χρήσης όταν βήχει και φτερνίζεται.

Το σπίτι θα πρέπει να αερίζεται καλά, ενώ το άτομο με αυτοάνοσο νόσημα καλό είναι να χρησιμοποιεί απλές μάσκες μίας χρήσεως, για να αποφύγει την εισπνοή μολυσμένων σταγονιδίων. Τέλος, η σωματική επαφή (π.χ. φιλιά, χάδια) με το άτομο με το κρυολόγημα, θα πρέπει να αποφεύγεται έως την ανάρρωσή του.

Να τρέφεστε καλά (ο χειμώνας δεν είναι η εποχή για εξαντλητικές δίαιτες).

Να κοιμάστε καλά.
 
Να ασκείστε με μέτρο. 

Να τρώτε καθημερινά πορτοκάλια (η βιταμίνη C φαίνεται ότι προφυλάσσει από το κρυολόγημα). Αντίθετα, άλλα δημοφιλή προϊόντα για την πρόληψη του κρυολογήματος, όπως τα παρασκευάσματα εχινάκεας ή τα πολυβιταμινούχα δεν φαίνεται να βοηθούν.

«Το αντιγριπικό εμβόλιο, που γίνεται κάθε χρόνο μεταξύ Οκτωβρίου και Νοεμβρίου, είναι απαραίτητο για τους περισσότερους ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα», τονίζει ο κ. Σύψας.

«Κάποιες κατηγορίες ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων εμποδίζουν τη δράση του εμβολίου, δηλαδή την παραγωγή αντισωμάτων έναντι του ιού της γρίπης. Στις περιπτώσεις αυτές, και εφόσον υπάρχει επιβεβαιωμένη επιδημία γρίπης στην κοινότητα ή κρούσμα γρίπης στο σπίτι του ασθενή, ο γιατρός μπορεί να συστήσει την προφυλακτική λήψη αντιγριπικών φαρμάκων. Αντίθετα, η προληπτική λήψη κοινών αντιβιοτικών, όχι μόνο δεν προφυλάσσει τον ανοσοκατασταλμένο ασθενή από τις λοιμώξεις, αλλά αντίθετα τον εκθέτει σε παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα».