Φαινόμενα

Πίσω από τα σίδερα…
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Μια «πολιτισμένη εξέγερση» των φυλακισμένων, ένα νομοσχέδιο το αίσιο τέλος της, αλλά ελάχιστη η συμβολή του στο πραγματικό πρόβλημα
Φυλακές. Σκοπός τους, ο σωφρονισμός. Αποτέλεσμά τους; Η συντήρηση και η επιδείνωση, στις περισσότερες περιπτώσεις, του ελαττώματος που επιχειρούν να διορθώσουν.

Αυτός ήταν και ο λόγος της σιωπηλής, αλλά δυναμικής και επίμονης εξέγερσης των φυλακισμένων σε όλες τις φυλακές της χώρας, που βρήκε ελάχιστο χώρο στα μίντια. Ωστόσο πέτυχε την ψήφιση ενός νομοσχεδίου που τουλάχιστον αναγνωρίζει το πρόβλημα. Για να το λύσει; Αυτό δεν χρειάζεται μόνο μέτρα, αλλά αλλαγή της νοοτροπίας με την οποία αντιμετωπίζει ένας πολιτισμός την υπόθεση του σωφρονισμού.

Μιας νοοτροπίας, της οποίας τα ίχνη αποκαλύφθηκαν έντονα από την έρευνα της Σοφίας Παπαϊωάννου για τους «Νέους Φακέλους» (Σκάι). Ναι, είχαν δίκιο οι φυλακισμένοι, θα πει ευγενικά ο υπουργός Δικαιοσύνης στον φακό και τους το απέδωσε η «πολιτισμένη διαμαρτυρία» τους, όπως ο ίδιος θα τη χαρακτηρίσει. Ένα νομοσχέδιο που θα φέρει την αποσυμφόρηση τουλάχιστον. Να μη στοιβάζονται πίσω από τοίχους σαν ανθρώπινα απορρίμματα.

Δύο πρώην φυλακισμένοι μιλούν πλάτη στην κάμερα, για να μη φαίνονται τα χαρακτηριστικά τους. Η νοοτροπία του στίγματος ανάγλυφη στις ζωές τους. Αγωνίζονται για την επανένταξη. Μόνο μια γυναίκα αφήνει το πρόσωπό της ακάλυπτο, κοιτάει με τα μεγάλα πράσινα μάτια της τον φακό και αφηγείται τη φρίκη δίνοντάς της πρόσωπο- το δικό της.

Φυλακίστηκε επειδή έκανε χρήση, πέρασε τον πρώτο καιρό σαν φυτό, σε διαρκή λήθαργο από τα ψυχοφάρμακα. Αυτά σε ευρεία χρήση. Τα δίνουν οι γιατροί των φυλακών. Η χημεία στην υπηρεσία της καταστολής. Υπάρχει σωφρονισμός χωρίς συνείδηση;

«Τα δίνουν οι γιατροί» θα πουν τόσο ο αρχιφύλακας όσο και ο υπουργός Δικαιοσύνης, καταφεύγοντας στην υποτιθέμενη αναντίρρητη βαρύτητα της επιστημονικής έγκρισης για τη χρήση ψυχοφαρμάκων. Την αποδυναμώνει και εντέλει την καταργεί η πραγματικότητα. Ελάχιστοι οι γιατροί για χιλιάδες κρατούμενους. Τα ψυχοφάρμακα είναι η εύκολη λύση.

«Προκηρύχθηκαν 8 θέσεις γιατρών και εμφανίστηκε μόνο ένας υποψήφιος. Ο μισθός είναι πολύ χαμηλός» συνοψίζει σε δυο κουβέντες το πρόβλημα ο υπουργός.

Το ασφυκτικό γαϊτανάκι των προβλημάτων που πλέκουν γύρω από τους κρατούμενους όχι οι κρατικές ολιγωρίες, αλλά η νοοτροπία που τις συντηρεί, ξετυλίγεται λόγο με τον λόγο. Η έρευνα της Σοφίας Παπαϊωάννου αποφεύγει τη δραματοποίηση. Δεν τη χρειάζεται. Αναδύεται από τις αφηγήσεις των πρώην κρατουμένων.

Τα ναρκωτικά σε ευρεία κυκλοφορία. Μπαίνουν με τη συνεργασία σωφρονιστικών υπαλλήλων. Γιατί; Είναι απλό, θα πει ο Κώστας, ο καθένας τους έχει μισθό το πολύ 700-800 ευρώ, ενώ με μια «διευκόλυνση» μπορεί να έχει εύκολα ώς και 20.000 ευρώ. Ο αρχιφύλακας Κορυδαλλού και πρόεδρος των σωφρονιστικών υπαλλήλων θα πει διπλωματικά «θέλω να πιστεύω ότι πλέον δεν υπάρχουν υπάλληλοι που κάνουν κάτι τέτοιο, αυτό θέλω να πιστεύω».

Δεν χρειάζονται πολλά λόγια. Αρκεί να διαβάζει κανείς ανάμεσα στις γραμμές. Εκεί βρίσκεται η πραγματικότητα. Λίγες και οι εικόνες, αλλά τα λένε όλα, όπως αυτές που αποκάλυψε η κάμερα μπαίνοντας σε ένα κελί του Κορυδαλλού. Είναι φτιαγμένο για έναν, αλλά ζουν τρεις σε αυτό. Η τουαλέτα σε κοινή θέα, με έναν πρόχειρο μπερντέ σε μια θλιβερή προσπάθεια να σωθούν τα προσχήματα.

Η θέα σε κάθε ιδιωτική στιγμή αποτέλεσε άλλωστε τον πυρήνα των επικρατέστερων σωφρονιστικών συστημάτων- αλήθεια, με πόση ευκολία την αποδεχόμαστε στις ζωές μας όταν γίνεται τηλεοπτικό ριάλιτι, όταν γίνεται «Στιγμή της αλήθειας»!


… ο πολιτισμός δοκιμάζεται

Το νομοσχέδιο θα αποσυμφορίσει τις φυλακές προς στιγμήν. Θα ΄ρθουν όμως, κι άλλοι κρατούμενοι. Το πρόβλημα είναι η πρόληψη, θα πει ο καθηγητής Εγκληματολογίας κ. Γιάννης Πανούσης- να μειωθούν οι εστίες της εγκληματικότητας, αυτό είναι το δυσκολότερο και το μεγαλύτερο έργο. Όσο για τις φυλακές; «Δεν λένε πως το επίπεδο πολιτισμού μιας χώρας το καταλαβαίνεις από τις φυλακές της;» θα θέσει τη δύσκολη ερώτηση η Σοφία Παπαϊωάννου στον υπουργό Δικαιοσύνης.

«Ναι, έτσι λένε, αλλά δεν είναι μόνο οι φυλακές που δείχνουν το επίπεδο πολιτισμού, υπάρχουν και άλλα». Τι να πει; Η εκπομπή επέλεξε για επίλογο αυτή ακριβώς τη φράση, που ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση για τον πολιτισμό, που αν δεν είναι ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τι άλλο μπορεί να είναι;