[ 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ] Εμπνέομαι από τη μουσική, από τη φύση και από τους νέους

«Έτσι γίνεται με τα σπουδαία τραγούδια. Ηχογραφούνται ξανά και ξανά, και ο κάθε μουσικός και τραγουδιστής προσθέτει σ΄ αυτά την τέχνη του», λέει ο Γιώργος Νταλάρας, μιλώντας για τον ποιητικό λόγο του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Η σχέση τους ξεκινάει από το 1969 και επειδή η γερή τους φιλία στηρίζεται στην αλληλοεκτίμηση και στο κοινό τους πάθος για το τραγούδι, πάντα δίνεται μια ευκαιρία να θυμηθούν και να θυμηθούμε. Οι δυο βραδιές όπου τραγούδησαν Λευτέρη Παπαδόπουλο ο Γιώργος Νταλάρας, η Μαρινέλλα, η Γλυκερία, ο Κώστας Μακεδόνας, η Μελίνα Ασλανίδου και οι Όναρ ηχογραφήθηκαν σε ένα διπλό CD (το επιμελήθηκε ο Γ. Νταλάρας) υπό τον τίτλο «Θα πιω απόψε το φεγγάρι».

Η σχέση σας με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο…

Βαθιά, μακρόχρονη, καταλυτική.

Ξεκινάει από…
Το 1969, όταν με σύστησε σ΄ αυτόν ο Μάνος Λοΐζος. Μια τραυματική εμπειρία που δεν θα ξεχάσω ποτέ, γιατί πολύ μετά κατάλαβα ότι γίνεται «επιθετικός» σ΄ αυτούς που του κινούν το ενδιαφέρον.

Οι πρώτοι στίχοι (του) που τραγουδήσατε;

Το «Ήταν οχτώ εννιά» το 1968. Τελικά, τι σημαίνει καλός στίχος;

Δύο στίχοι διαφορετικοί μπορεί να είναι το ίδιο καλοί. Ο ένας μπορεί να είναι σουρεαλιστικός, ο άλλος ρεαλιστικός. Ο ένας απλός, ο άλλος μεταφορικός ή πολύπλοκος. Σε κάθε περίπτωση όμως πρέπει να είναι άμεσος και αισθητικός. «Βρέχει φωτιά στη στράτα μου», «Αχ χελιδόνι μου», «Άπονη ζωή», διαφορετικοί στίχοι, με διαφορετικό στόχο, γραμμένοι απ΄ τον ίδιο άνθρωπο. Δεν μπορούμε να υποτιμήσουμε κανέναν. Ο στίχος ή η μουσική κάνει το τραγούδι;

Νομίζω και τα δύο ισότιμα. Αν και ο Λευτέρης διαφωνεί.

Γιατί κάποτε γράφονταν τραγούδια που διαρκούσαν;

Γιατί τότε εξέφραζαν ένα συλλογικό συναίσθημα, μια κοινή αγωνία, κοινωνική πολιτική, και έχουν μείνει στη ζωή μας όσο μεγαλώνουμε συνδεδεμένα με τη συναισθηματική μας νοημοσύνη. Και σήμερα γράφονται τραγούδια νομίζω. Αλλά επειδή ζούμε στην εποχή της απομόνωσης και της συναισθηματικής μοναξιάς, απευθύνονται περισσότερο προσωπικά στον καθένα μας. Ποιος από τους στίχους του Λευτέρη τον χαρακτηρίζει περισσότερο (ως άνθρωπο);

Μου βάζετε δύσκολα. Είναι το ίδιο δυνατά και τον εκφράζουν και τα ερωτικά, και τα κοινωνικά του τραγούδια.

Ποιους αγαπήσατε περισσότερο;

Αυτούς που δεν τραγούδησα. Το «Άκου πως κλαίει ο μπαγλαμάς», «Το Ανεστάκι», την «Οδό Αριστοτέλους»- όλα.

Υπάρχουν «αντρικά» και «γυναικεία» τραγούδια;

Ασφαλώς και υπάρχουν. Ειδικά του Λευτέρη. Γράφει τόσο βιωματικά και συναισθηματικά, γράφει για χαρακτήρες. Τραγούδια της μάνας κυρίως, του έρωτα. Και το σπουδαίο είναι τα ερωτικά τραγούδια. Τα γυναικεία είναι διαφορετικά από τα αντρικά.

Οι εποχές αλλάζουν: υπάρχουν επίγονοι που παίρνουν σήμερα τη σκυτάλη;

Βεβαίως υπάρχουν. Δεν ξέρω αν θα κάνουν τους «χρόνους» αυτών των ανθρώπων, γιατί ο Λευτέρης δεν γεννιέται κάθε μέρα, αλλά υπάρχουν. Η Μελίνα, ο Τριπολίτης, ο Σούσης, ο Μωραΐτης, και άλλοι αρκετοί. Τι είναι αυτό που έχει αλλάξει στη διαδικασία δημιουργίας του τραγουδιού;

Χαθήκαν οι παρέες που γράφουν ιστορία, λέει ο Σαββόπουλος. Αυτό για μένα είναι η ουσία.

Ο Γιώργος Νταλάρας παραγωγός: Με δυο λέξεις, τι ακριβώς;

Πάλι μουσικός. Τo μεγαλύτερο ταλέντο του παραγωγού ποιο είναι;

Να μην προσπαθεί να αναδείξει αυτό που θα άρεσε στον ίδιον, αλλά να διακρίνει και να εξάρει την ιδιαιτερότητα και την πρωτοτυπία κυρίως του καινούργιου μουσικού ή ερμηνευτή.

Ο χώρος (του τραγουδιού) έχει
τη δύναμη (ή τη θέληση) σήμερα να βρει και να αναδείξει το ταλέντο;

Σαφώς είναι πιο δύσκολο από παλιότερα, όμως είναι υποχρέωσή μας να το κάνουμε.

Και βέβαια, μεράκι. Να μη λέμε πάντα πρέπει.

Εκείνες τις μέρες πώς γινόταν αυτό;

Από τις παρέες. Και από το κοινό όραμα. Ο ένας βοηθούσε τον άλλον, γιατί έτσι βοηθιόταν και εκφραζόταν ο ίδιος.

Στο ένθετο του CD που επιμεληθήκατε («Θα πιω απόψε το φεγγάρι») μιλάτε για φιλία.
Υπάρχει φιλία σ΄ αυτό τον χώρο;

Έχετε δίκιο, υπάρχει φιλία σ΄ αυτόν τον κόσμο, πια; Υπάρχουν όμως ευτυχώς μειοψηφίες.

Τι έχει αλλάξει στις σχέσεις των ανθρώπων;

Οι προτεραιότητες. Αυτό το «να τα πούμε, να βρεθούμε» είναι τραγικό.

Μήπως εξωραΐζουμε πάντα το παρελθόν;

Ίσως. Προσωπικά όμως είμαι πάντα αισιόδοξος και βλέπω ελπίδα και στο μέλλον.

Τι θα λέγατε σε έναν νέο στιχουργό που θέλει να μακροημερεύσει στον χώρο;

Να ξεχάσει τη μακροημέρευση. Να γράφει όταν εμπνέεται, με συγκίνηση και μεράκι. Το ξέρω, είναι σκληρό, να μην το θεωρήσει επάγγελμα.

Από τι εμπνέεστε σήμερα;
Από τη μουσική, από τη φύση και από τους νέους.