[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Μάθημα αυτογνωσίας

Η χρονιά μπήκε με μια τραγωδία (τη δολοφονία της Μπεναζίρ Μπούτο) και τελειώνει με μια τραγωδία (τη σφαγή στη Βομβάη), μια παγκόσμια (οικονομική) κρίση αλλά και μια αχτίδα ελπίδας (την εκλογή του Ομπάμα). Όμως, μέσα στα τόσα δύσκολα, η ελπίδα έρχεται κυρίως από τη δυνάμει αναζωογονητική ορμή που γεμίζει τα πνευμόνια του ναυαγού λίγο πριν από τον πνιγμό. Τέτοιου μεγέθους κρίση διδάσκειαρκεί να μπορούμε να διδαχθούμε, σε διεθνές αλλά και εθνικό επίπεδο. Και η πρώτη διδαχή είναι πάντα η θέαση του αληθινού προσώπου μας- συλλογικού και ατομικού- στον καθρέφτη.

Η διεθνής διάσταση του αναγκαίου μαθήματος αυτογνωσίας είναι λίγο- πολύ γνωστή: οι αγορές δεν ρυθμίζονται από μόνες τους και ο κόσμος δεν μπορεί να κυβερνηθεί από έναν- πρόσωπο ή κράτος, όση ισχύ και να έχουν. Ο κόσμος δεν έγινε πολυ-πολικός και πιο συνδεδεμένος με την κρίση, η κρίση ανέδειξε πόσο η ετερογένεια είναι- και ήταν ήδη- μια πραγματικότητα και η συνεργασία μια ανάγκη. Από αυτή την άποψη, το μάθημα φαίνεται ότι μάλλον έχει γίνει κατανοητό. Οι ΗΠΑ δείχνουν αποφασισμένες να γυρίσουν τη σελίδα της αλαζονικής και ιδεοληπτικής μονομέρειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση, εκούσα άκουσα, εντείνει τον συντονισμό των κρατών-μελών της για την αντιμετώπιση των άμεσων προβλημάτων και τείνει χέρι συνεργασίας στη νέα ηγεσία της Αμερικής, οι αναδυόμενες παγκόσμιες δυνάμεις (Κίνα, Ινδία, Ρωσία, Βραζιλία) αισθάνονται πόσο τρωτές αλλά και δυνάμει διαμορφωτικές των νέων συσχετισμών είναι. Η οικονομία κατεβαίνει- στην πραγματικότητα, γκρεμίζεται- από το βάθρο της αυτοτελούς και κυρίαρχης αξίας, την ίδια στιγμή που η κοινωνική και, ιδίως, η περιβαλλοντική διάσταση εισβάλλουν ως απαραίτητες συνιστώσες της οικονομικής πολιτικής στη μετά την κρίση εποχή. Η αλλαγή παραδείγματος είναι- στη θεωρία τουλάχιστονεντυπωσιακή: λίγους μήνες πριν, σχεδόν κανείς δεν θα τολμούσε να κάνει λόγο για

ΤΟ ΑΝ ΕΚΕΙΝΟΙ

που αποφασίζουν θα προσαρμόσουν τη δράση τους σε μια αλλαγή είναι το μεγάλο ζητούμενο- αλλά και το στοίχημα επιβίωσης- των αμέσως επόμενων ετών

ένα «νέο Μπρέτον Γουντς», να μαζέψει τόσες φορές γύρω από το ίδιο τραπέζι τους ηγέτες όχι των 7 αλλά των 20 ισχυρότερων οικονομιών του πλανήτη, να βρει και να δώσει με τέτοια ταχύτητα τόσα χρήματα για την ανάπτυξη, τη διαφοροποίηση και τον εξανθρωπισμό της λεγόμενης «πραγματικής οικονομίας». Στον διεθνή καθρέφτη ο κόσμος ανακαλύπτει τον εαυτό του αλλαγμένο. Το αν εκείνοι που αποφασίζουν θα προσαρμόσουν τη δράση τους σε αυτή την αλλαγή είναι το μεγάλο ζητούμενο- αλλά και το στοίχημα επιβίωσης- των αμέσως επόμενων ετών.

Ο ελληνικός καθρέφτης παραμένει πιο θολός: η διάδραση μεταξύ νέας πραγματικότητας και νέας πολιτικής αντίληψης παίρνει πάντα περισσότερο χρόνο και περνάει πάντα από λιγότερο ορθολογικές διαδικασίες. Όμως και σε μας, έστω με πιο διάχυτο και λιγότερο συνειδητό τρόπο, παγιώνονται δεδομένα που δημιουργούν μια εντελώς διαφορετική κατάσταση. Δεν αναφέρομαι μονάχα στον συσχετισμό των κομμάτων εξουσίας, που άλλαξε πλήρως κατεύθυνση και δυναμική από τον Σεπτέμβριο και μετά. Πιο κρίσιμη είναι η εμφάνιση, επιτέλους, των αυτονοήτων ως αυτονοήτων: η απαξίωση μιας κυβέρνησης που δεν δουλεύει, η διαχρονική σκληρότητα του προσώπου της Δεξιάς σε θέματα θεσμών και δικαιωμάτων, η έλλειψη υπεράσπισης του δημοσίου συμφέροντος, η αλαζονείααλλά και η αναποτελεσματικότητα- μιας εξουσίας προσανατολισμένης αποκλειστικά και μόνο στη νομή της εξουσίας, η υπεροχή της- έστω ατελούς- σοσιαλδημοκρατικής πρότασης και στην εγχώρια μορφή της, η ανάγκη ουσιαστικότερης συμμετοχής στα ευρωπαϊκά δρώμενα. Τη στροφή αυτή δεν την έφερε αλλά την επιτάχυνε η κρίση. Και δεν θα την κάνει δύναμη αλλαγής- και ίσως αναδημιουργίας- η αναμονή ή η αδράνεια, αλλά μόνο η συνειδητή υιοθέτηση του δρόμου της ευθύνης- του εντελώς αντίθετου δρόμου από αυτόν που ακολούθησε σε όλη τη φθίνουσα θητεία της η παρούσα κυβέρνηση. Στους ώμους του ΠΑΣΟΚ έχει αποτεθεί το σισύφειο έργο της ανάληψης του πολιτικού κόστους να μην πορευθεί- και να μην οδηγήσει την Ελλάδα- με γνώμονα το πολιτικό κόστος.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ