Η θεραπεία και ο γιατρός

Η αλήθεια είναι ότι σε ολόκληρο τον κόσμο οι κυβερνήσεις και οι ρυθμιστικές αρχές αιφνιδιάστηκαν από την ένταση και το βάθος της κρίσης. Ακόμη και όσοι προέβλεπαν το τέλος του πάρτι, δυσκολεύονταν να μαντέψουν όσα καταιγιστικά ακολούθησαν τον αιφνίδιο θάνατο της Λίμαν Μπράδερς.

Η αλήθεια είναι, επίσης, ότι η αντιμετώπιση της κρίσης, σε όλες τις πρωτεύουσες του κόσμου, έχει στοιχεία αυτοσχεδιασμού και πειραματισμών. Δοκιμάζουν συνταγές, αλλάζουν τις δόσεις κράτους και αγοράς στο μείγμα, ανατιμούν μέρα με τη μέρα το κόστος της παρέμβασής τους, αναπροσαρμόζουν τη θεραπεία, και προσεύχονται να δείξει σημάδια ανάκαμψης ο ασθενής μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2009. Η αλήθεια είναι, τέλος, ότι παντού στον κόσμο οι πολιτικές για την αντιμετώπιση της κρίσης έρχονται σε σύγκρουση με τα στερεότυπα και τις συμβατικές προκαταλήψεις που είχαν κυριαρχήσει τα τελευταία τριάντα χρόνια, ως αυτονόητες αλήθειες, στους κύκλους της πολιτικής και της οικονομίας. Με δυσκολίες και καθυστερήσεις ο ρεαλισμός υπερνικά την ιδεολογική εμμονή. Πρώτα για να εξαγοραστούν οι αδύναμοι κρίκοι του πιστωτικού συστήματος (Φάνι, Φρέντι κ.λπ.). Έπειτα για να καταρτιστεί ένα σχέδιο συνολικής εξαγοράς, από το κράτος, των τοξικών χρεών του συστήματος, κι όταν αυτό αποδειχθεί ανεπαρκές ή ανέφικτο, να δοκιμαστεί η εξαγορά των μετοχών των προβληματικών πιστωτικών ιδρυμάτων από το Δημόσιο. Για να φθάσουμε τώρα στην αναγνώριση πως τα παραδοσιακά εργαλεία, η ενίσχυση της ρευστότητας των τραπεζών και η μείωση των επιτοκίων δεν φέρνουν κανένα αποτέλεσμα κι ότι χρειάζεται- ιδέα σκανδαλώδης στα χρόνια της φιλελεύθερης ηγεμονίας- μια μεγάλη αύξηση της δημόσιας δαπάνης και μια συστηματική ενίσχυση του εισοδήματος των κοινωνικά πιο αδύνατων, για να μην πέσουμε στη μεγάλη ύφεση.

Με έναν Πρωθυπουργό που αρκείται να σχολιάζει κάθε τόσο και εκ του μακρόθεν την αντικοινωνική συμπεριφορά των τραπεζών, με έναν υπουργό Οικονομίας την απομάκρυνση του οποίου η αγορά έχει προεξοφλήσει και με ένα πολιτικό επιτελείο που μοιάζει να νοιάζεται για τα ποσοστά των δημοσκοπήσεων περισσότερο απ΄ ό,τι για τους βυθιζόμενους οικονομικούς δείκτες

Σε αυτήν την καταιγίδα των δυσοίωνων προβλέψεων, των φόβων και των δραματικών αλλαγών, οι κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο δύο πράγματα τουλάχιστον προσπάθησαν από την αρχή να κάνουν σωστά: να συνεργαστούν σε διεθνές επίπεδο αντί να κατρακυλήσουν σε εθνικούς οικονομικούς πολέμους. Και να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στις δημοκρατικά εκλεγμένες ηγεσίες, να μην επιτρέψουν στην οικονομική καταιγίδα να κλονίσει τη νομιμοποίηση της πολιτικής, να μεταδώσουν στους πολίτες ένα αίσθημα ασφάλειας. Κατά το κλασικό ρητό: ακόμη κι αν ο γιατρός δεν είναι βέβαιος για τη διάγνωση και τη θεραπεία, ο ασθενής πρέπει να είναι βέβαιος για τον γιατρό του, να τον πιστεύει, αλλιώς καμία θεραπεία δεν είναι εφικτή.

Κι αυτός ακριβώς είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη δική μας ιδιαίτερη, ελληνική περίπτωση.

Η δική μας κυβέρνηση παρουσιάζει, πρώτον, εδώ και δύο μήνες σημάδια αστάθειας, αβεβαιότητας, αδυναμίας. Με έναν Πρωθυπουργό που αρκείται να σχολιάζει κάθε τόσο και εκ του μακρόθεν την αντικοινωνική συμπεριφορά των τραπεζών, με έναν υπουργό Οικονομίας την απομάκρυνση του οποίου η αγορά έχει προεξοφλήσει και με ένα πολιτικό επιτελείο που μοιάζει να νοιάζεται για τα ποσοστά των δημοσκοπήσεων περισσότερο απ΄ ό,τι για τους βυθιζόμενους οικονομικούς δείκτες και να πολιτεύεται έχοντας κατά νου την πολιτική του ανάκαμψη εν όψει εκλογών, περισσότερο απ΄ ό,τι την προστασία της εθνικής οικονομίας.

Δίνει, δεύτερον, την εντύπωση το οικονομικό επιτελείο ότι παραμένει προσκολλημένο στα παλαιά του οικονομικά δόγματα, περισσότερο κι από την ίδια την απερχόμενη κυβέρνηση Μπους. Απόδειξη, η αδυναμία του να χειριστεί, πέντε εβδομάδες τώρα, αυτό που άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έλυσαν εντός 48 ωρών- το νομικό πλαίσιο για την ενίσχυση της ρευστότητας των τραπεζών. Και η πεισματική του άρνηση να σκεφτεί καν μία ισχυρότερη κρατική παρέμβαση στο πιστωτικό σύστημα.

Και, τέλος, αν η κρίση είναι πάντα μια ευκαιρία για να καθαρίσουμε την αυλή μας, να πραγματοποιηθούν δομικές αλλαγές, τομές και μεταρρυθμίσεις για τις οποίες, σε καιρούς σχετικής ευφορίας, δεν εξασφαλίζεται η αναγκαία συναίνεση, τέτοιου είδους ιδέες και σχέδια, παρ΄ ημίν, ούτε καθ΄ υποψίαν…

Κι έτσι, ενώ όλος ο κόσμος πλήττεται από την ίδια επιδημία, εμείς έχουμε ένα επιπλέον πρόβλημα: έχουμε πρόβλημα με τον γιατρό…