Η αγορά πέφτει, τα εμπορικά κέντρα πολλαπλασιάζονται

Ισχυρή αντίσταση στην κρίση προβάλλει η αγορά των εμπορικών κέντρων. Στο μπαράζ έναρξης λειτουργίας νέων εμπορικών κέντρων τους τελευταίους μήνες- με αποκορύφωμα τα εγκαίνια άλλων δύο στην Αττική τις επόμενες εβδομάδες- έρχονται να προστεθούν οι εκτιμήσεις για ρεκόρ ανάπτυξης την επόμενη χρονιά. Παράλληλα developers και διαχειριστές εξετάζουν νέα σχέδια με αποτέλεσμα να ενισχύονται οι προβλέψεις ότι την επόμενη τριετία θα προστεθούν νέοι εμπορικοί χώροι έκτασης ενός εκατομμυρίου τετραγωνικών μέτρων, υπερδιπλασιάζοντας τα σημερινά μεγέθη. Γνώστες της αγοράς όμως δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να υπάρξουν ακυρώσεις από το 2009. Υπάρχουν άλλωστε έργα που παραμένουν σε αρχικό στάδιο εδώ και αρκετά χρόνια.

Κρίσιμο ρόλο στις εξελίξεις θα παίξει η πορεία της κατανάλωσης, η οποία κάνει βουτιά τους τελευταίους μήνες και μάλιστα στους κλάδους ένδυσης, υπόδησης, ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των εμπορικών κέντρων. Οι διαχειριστές τους παρακολουθούν με κομμένη ανάσα την πορεία των λιανικών πωλήσεων, η οποία, αν και συρρικνώνεται, δεν αφαιρεί προς το παρόν πόντους από τη δυναμική ανάπτυξη, που υπόσχεται η αγορά εμπορικών κέντρων. Εξέλιξη που ασκεί νέες πιέσεις στους μικρούς και μεμονωμένους εμπόρους, οι οποίοι βρίσκονται ήδη σε δεινή θέση λόγω της κάμψης στην κατανάλωση, αλλά και της έλλειψης ρευστότητας και αύξησης του κόστους του χρήματος. Τ α πρότζεκτ
Παρά τα αυξανόμενα προβλήματα για το εμπόριο, μεγάλοι παίκτες σχεδιάζουν ή αναζητούν νέες ευκαιρίες. Η ΜcΑrthurGlen, η οποία δρομολογεί την κατασκευή του πρώτου εκπτωτικού χωριού στα Σπάτα- βρίσκεται στο τελικό στάδιο για τη λήψη της οικοδομικής άδειας και αναμένεται ότι θα λειτουργήσει τον Μάρτιο του 2010-, προγραμματίζει την ανέγερση άλλων δύο εμπορικών κέντρων αυτού του τύπου. «Υπάρχει μεγάλη ζήτηση από την πλευρά των επιχειρηματιών και μάλιστα των μεγάλων παικτών του λιανεμπορίου για να μπουν στο εκπτωτικό χωριό και να διαθέσουν το στοκ των εμπορευμάτων τους», επισημαίνει ο κ. Ιωάννης Γκάνος, εμπορικός διευθυντής της βρετανικής εταιρείας που αναπτύσσει τα ομώνυμα εκπτωτικά χωριά. Το «χωριό» των Σπάτων θα είναι αντίστοιχο με αυτό που λειτουργεί στη Ρώμη και ο τζίρος εκτιμάται ότι θα κινηθεί σε αντίστοιχα επίπεδα (γύρω στα 100 εκατ. ευρώ ετησίως). «Η Αττική σηκώνει ένα ακόμη τέτοιο εκπτωτικό χωριό- προς τα δυτικά προάστια», επισημαίνει ο κ. Γκάνος, ο οποίος τοποθετεί την κατασκευή τρίτου εκπτωτικού χωριού στη Θεσσαλονίκη. Εκτιμά ότι σε περιόδους κρίσεων τα επώνυμα αλλά σε προσιτές τιμές προϊόντα προσελκύουν το αγοραστικό ενδιαφέρον των καταναλωτών. «Σε συνθήκες κρίσης οι καταναλωτές γίνονται πιο επιλεκτικοί στις τιμές», επισημαίνει και δίνει έμφαση στο πλεονέκτημα των εμπορικών χωριών που κατασκευάζει η εταιρεία του.

Στη Θεσσαλονίκη
Πέρα από το εκπτωτικό χωριό που σχεδιάζει η πολυεθνική ΜcΑrthurGlen, η Θεσσαλονίκη αναμένεται να δει τουλάχιστον άλλα δύο εμπορικά κέντρα την επόμενη τριετία. Το πρώτο, τύπου boxes, 16.000 τ.μ., δρομολογείται από την εταιρεία κατασκευών Φέσσα στην ανατολική πλευρά της πόλης, σε έκταση που ανήκει στη Γεωργική Σχολή και αναμένεται να λειτουργήσει το 2011. Το δεύτερο αλλά αρκετά μικρότερο (6.000 τ.μ.), θα κατασκευαστεί στην περιοχή Ωραιοκάστρου με την ονομασία Castle Μall.

Παράλληλα η πορτογαλική Sonae Sierra, η οποία δραστηριοποιείται στη χώρα μας, διερευνά την ελληνική αγορά για να εντοπίσει νέες ευκαιρίες, όπως και η Lamda Development, ενώ ομάδα Ελλήνων επιχειρηματιών στην οποία συμμετέχει ο όμιλος Γιαννούλα βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας με στόχο την ανέγερση εμπορικού κέντρου στον άξονα της Αττικής Οδού και μάλιστα προς την Ελευσίνα. Σύμφωνα με πληροφορίες η συγκεκριμένη πρωτοβουλία στηρίζεται στην ανάγκη δημιουργίας εμπορικού κέντρου με μεγάλου μεγέθους καταστήματα, ώστε να φιλοξενήσει τις εμπορικές δραστηριότητες των επιχειρηματιών που θα συμμετέχουν στην κατασκευή από τον χώρο των επίπλων και συναφών κλάδων, όπως είναι τα καταστήματα ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών.

Στην περιφέρεια
Νέα επενδυτικά σχέδια δρομολογεί και ο όμιλος Χαραγκιώνη, ο οποίος μεταξύ άλλων έχει αγοράσει έκταση 18,5 στρεμμάτων στη Θεσσαλονίκη, την οποία προορίζει για εμπορική χρήση, ενώ η Ρasal προγραμματίζει τη δημιουργία εμπορικού κέντρου στη Χαλκίδα. Το κατασκευαστικό ενδιαφέρον για εμπορικά κέντρα μεταφέρεται δυναμικά στην επαρχία, εξέλιξη που θεωρείται καταλυτική για την περαιτέρω ανάπτυξη του χώρου. Εκτός από αυτά, που έχουν ήδη ολοκληρωθεί ή κατασκευάζονται, οι μεγάλοι παίκτες αναζητούν κατάλληλους χώρους σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπως τα Ιωάννινα, τη Λάρισα, την Πάτρα, τον Βόλο, την Καβάλα, την Αλεξανδρούπολη, το Ηράκλειο και την Κέρκυρα.


Ποια πρότζεκτ έχουν καθυστερήσει

Αν και το 2009 και το 2010 προμηνύονται δύσκολες χρονιές, η αγορά των εμπορικών κέντρων εκτιμάται ότι θα σπάσει ρεκόρ. Το 2009 αναμένεται ότι θα προστεθούν γύρω στα 320.000

τ.μ. νέων εμπορικών κέντρων, μέγεθος που ξεπερνά τους νέους χώρους που μπήκαν στην αγορά το 2005, χρονιά, που άρχισαν να λειτουργούν το Μall στην Αθήνα και το Cosmos στη Θεσσαλονίκη.

Η μεγάλη έκρηξη την επόμενη χρονιά οφείλεται εν μέρει και στις καθυστερήσεις που έχουν σημειωθεί σε σημαντικού μεγέθους εμπορικά κέντρα, τα οποία έχουν μεταθέσει την ημερομηνία έναρξης λειτουργίας τους για την επόμενη χρονιά. Ανάμεσά τους το εμπορικό κέντρο της Βιοχάλκο- οι καθυστερήσεις σχετίζονται με εγκρίσεις από το ΚΑΣ λόγω του εντοπισμού αρχαίων κατά τη διάρκεια της κατασκευής. Ενώ προγραμματιζόταν να ανοίξει τον Μάρτιο του 2008, η λειτουργία του μετατίθεται για τον Δεκέμβριο του 2009. Αλλά και το εμπορικό κέντρο στον Άγιο Κοσμά παρουσιάζει καθυστερήσεις και αναμένεται να ολοκληρωθεί του χρόνου ή και εντός του 2010.

Στον Βοτανικό
Εντός του επόμενου έτους αναμένεται η ολοκλήρωση του εμπορικού κέντρου στον Βοτανικό, που κατασκευάζει ο όμιλος Βωβού. Την επόμενη χρονιά, λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, αναμένεται να λειτουργήσει και το Μινιόν, (20 χιλιάδες τ.μ.). Αλλά και το εμπορικό κέντρο στο Γαλάτσι του ομίλου Χαραγκιώνη, το οποίο έχει καθυστερήσει λόγω προβλημάτων που αφορούν τις άδειες λειτουργίας, αναμένεται πλέον να ανοίξει κατά το 2010.

«Τα εμπορικά κέντρα που βρίσκονται υπό κατασκευή αναμένεται ότι θα ολοκληρωθούν, όπως και τα περισσότερα υπό σχεδιασμό», επισημαίνει ο κ. Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος, σύμβουλος στην εταιρεία συμβούλων ακινήτων Cushman & Wakefield. Για τους λόγους που διατηρείται η δυναμική στην κατασκευή εμπορικών κέντρων παρατηρεί ότι «η προσφορά του συγκεκριμένου “προϊόντος” είναι περιορισμένη, ενώ η ζήτηση παραμένει υψηλή». Πράγματι σήμερα αναλογούν λιγότερα από 45 τ.μ. εμπορικών κέντρων ανά 1.000 κατοίκους. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Cushman & Wakefield ακόμα και στην περίπτωση που ολοκληρωθούν όλα τα υπό κατασκευή και σχεδιασμό εμπορικά κέντρα, η αναλογία θα ανέλθει σε 120 τ.μ. ανά 1.000 κατοίκους, ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός όρος είναι 200 τ.μ. ανά 1.000 κατοίκους.


Η πτώσητουτζίρου « ακυρώνει » ταφιλόδοξασχέδια

Παράγοντες της αγοράς δεν αποκλείουν ότι η αγορά μπορεί να δει και ακυρώσεις κάποιων εκ των νέων σχεδίων, τα οποία βρίσκονται σε αρχικό στάδιο. Τοποθετούν μάλιστα κάτι τέτοιο στο πρώτο τρίμηνο του 2009 και στηρίζουν την πρόβλεψή τους στην έλλειψη ρευστότητας και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επιχειρηματίες στον δανεισμό αλλά και στην αύξηση του αριθμού των εμπορικών κέντρων.

Στα γραφεία των λιανεμπόρων φτάνουν σχεδόν καθημερινά επιστολές από εμπορικά κέντρα, τα οποία προσπαθούν να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν περισσότερους ενοίκους. Λόγω της κρίσης όμως οι λιανέμποροι εμφανίζονται πλέον πιο επιλεκτικοί. Προβληματίζονται και από την πτώση στις πωλήσεις των καταστημάτων τους στα εμπορικά κέντρα. Τους τελευταίους τρεις μήνες βλέπουν τον τζίρο τους να πέφτει γύρω στο 20%, ενώ για ορισμένους η πτώση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Στο Μall, που θεωρείται το κατεξοχήν πετυχημένο εμπορικό κέντρο, η επισκεψιμότητα αναμένεται να κινηθεί στα ίδια περυσινά επίπεδα (γύρω στα 12 εκατ.), ενώ τα έσοδά του το εννεάμηνο του 2008 αυξήθηκαν κατά 8,4%.

Ενώ πριν από μερικούς μήνες πολλοί λιανέμποροι εξέταζαν το ενδεχόμενο να εισέλθουν στα περισσότερα εμπορικά κέντρα που κατασκευάζονται στην Αττική, σήμερα η στάση τους είναι εντελώς διαφορετική. «Αποφασίσαμε να μην μπούμε στο νέο εμπορικό κέντρο της Ρasal, αλλά σχεδιάζουμε να ανοίξουμε καταστήματα στον Βοτανικό», παρατηρεί χαρακτηριστικά μεγάλος παίκτης από τον χώρο της ένδυσης.

Ακολουθώντας την ίδια λογική άλλοι μεγάλοι παίκτες αποφάσισαν να αποκτήσουν στέγη στο εμπορικό κέντρο της Ρasal στην Πειραιώς- το επονομαζόμενο Αthens Ηeart, το οποίο εγκαινιάζεται στις 4 Δεκεμβρίου – ενώ δεν σκοπεύουν να κάνουν το ίδιο με τον Βοτανικό.

Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς ορισμένα εμπορικά κέντρα, όπως του Βοτανικού, εμφανίζουν σημαντική ζήτηση. «Πρόκειται για τον μεγαλύτερο εμπορικό χώρο που κατασκευάζεται σήμερα στην Ελλάδα», επισημαίνουν.

Όσον αφορά τα εμπορικά κέντρα που μπαίνουν τώρα στην αγορά, όπως το Αthens Ηeart και το Golden Ηall που θα ανοίξει τις πύλες του στο αγοραστικό κοινό στις 28 Νοεμβρίου, αλλά και ορισμένα υπό κατασκευή, άρχισαν τις διαπραγματεύσεις με τους λιανεμπόρους εδώ και αρκετό καιρό, όταν η ζήτηση ήταν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Είναι χαρακτηριστική, υπενθυμίζουν παράγοντες της αγοράς, η ευφορία που κυριαρχούσε το καλοκαίρι του 2007 ανάμεσα στους λιανεμπόρους που παραβρέθηκαν στην πρώτη επίσημη παρουσίαση του Golden Ηall από τη Lamda Development.

Σήμερα όμως ορισμένοι εξ αυτών υποστηρίζουν ότι αν οι συνθήκες της αγοράς ήταν γνωστές, θα έκλειναν ενδεχομένως συμφωνίες για μικρότερους χώρους.