ΠΟΣΣΑΣΔΙΑ: Εκστρατεία για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα διαβητικά παιδιά στο σχολείο

Φέτος, για δεύτερη συνεχή χρονιά, η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη (14 Νοεμβρίου), είναι αφιερωμένη στο Παιδικό και Εφηβικό Διαβήτη.

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία και τα μέλη-Σύλλογοί της,στα πλαίσια του φετινού εορτασμού, έχει ξεκινήσει μια εκστρατεία ενημέρωσης των εκπαιδευτικών της χώρας, για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά και οι έφηβοι με διαβήτη στα σχολεία τους.

Πρόσφατα παρουσιάστηκε η διεθνής μελέτη DAWN Youth (Συμπεριφορές, Επιθυμίες και Ανάγκες των Νέων με Διαβήτη) από την εταιρεία Novo Nordisk, μαζί με τη Διεθνή Εταιρεία Παιδιατρικού και Εφηβικού Διαβήτη.

(Συνημμένα σας αποστέλλω την εν λόγω μελέτη).

Από αυτή τη μελέτη που διερεύνησε τις ψυχοκοινωνικές πλευρές του διαβήτη στα παιδιά, σκιαγραφείται ένα ανησυχητικό πορτραίτο που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με διαβήτη στο σχολείο:

-Εννέα στα 10 παιδιά δεν μπορούν να βασιστούν στη σχολική νοσοκόμα ή στο δάσκαλό τους για να τα βοηθήσει με το διαβήτη του στη διάρκεια παραμονής τους στο σχολείο

-Έξι στα δέκα παιδιά δεν ρυθμίζουν επιτυχώς το διαβήτη τους στο σχολείο (σύμφωνα με τους γιατρούς τους)

-Υπάρχουν ενδείξεις πως παιδιά με διαβήτη εγκαταλείπουν το σχολείο νωρίτερα από άλλα.

Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζει η μελέτη στο σημείο εκείνο που υπογραμμίζει την έλλειψη ενημέρωσης και λήψης κατάλληλων μέτρων, όπως η ύπαρξη διαθέσιμων σχολικών νοσηλευτριών ή προσωπικού που θα καλύπτει τις ανάγκες των παιδιών με διαβήτη μέσα στο σχολικό περιβάλλον.

Τα ευρήματα της μελέτης DAWN Youth, που υπογραμμίζουν πόσο σημαντικό είναι να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα με διαβήτη που σχετίζονται με τα παιδιά, αποκτούν ιδιαίτερη αξία, δεδομένης της ολοκληρωτικής απουσίας κοινωνικών-υποστηρικτικών μέτρων από το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας.

Εμείς συμπληρώνουμε ότι είναι θλιβερό στις αρχές του 21^ου αιώνα η φτώχεια και η απραξία κοινωνικών & εκπαιδευτικών πολιτικών να ακυρώνει τα θεαματικά επιτεύγματα της ιατρικής και της τεχνολογίας. Διότι αυτά τα επιτεύγματα θα λειτουργήσουν προς όφελος των παιδιών με Σ.Δ. μόνο δια μέσου της συστηματικήςγνώσης και εκπαίδευσης όχι μόνο των ιδίων αλλά και του ευρύτερου κοινωνικού τους περιβάλλοντος.

Η Χάρτα των δικαιωμάτων του παιδιού. (Πηγή: UNICEF), μεταξύ άλλων, αναφέρει:

• Δικαιούμαι να μάθω τι είναι καλό για την σωματική και ψυχική μου υγεία.
• Δικαιούμαι να ζήσω σε μια κοινωνία που προστατεύει τα προσωπικά μου δεδομένα.

Αν υπήρχε Χάρτα δικαιωμάτων του παιδιού με διαβήτη πιστεύουμε ότι θα ανέφερε περίπου τα εξής:

·Δικαιούμαι να εκπαιδεύομαι και να μαθαίνω για το Διαβήτη μου με την φροντίδα της Πολιτείας για να μπορώ να ζήσω φυσιολογικά, όπως όλα τα παιδιά της ηλικίας μου.

·Δικαιούμαι να ζήσω σε μια κοινωνία όπου η Πολιτεία θα μου παρέχειόλα εκείνα τα μέσα και τις υπηρεσίες που χρειάζομαι γιανα έχω καλή ρύθμιση.

·Δικαιούμαι η Πολιτεία να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα όπως η ύπαρξη διαθέσιμων σχολικών νοσηλευτριών ή προσωπικού, που θα καλύπτουντις ανάγκες μου μέσα στο σχολικό περιβάλλον.

Με την κατάλληλη, λοιπόν,φροντίδα, με ελεύθερη πρόσβαση στις θεραπείες, με κατάλληλη εκπαίδευση και υποστήριξη, τα παιδιά με διαβήτη μπορούν σήμερα να ζουν μια πλήρη, υγιή και απόλυτα παραγωγική ζωή. 

Η Ομοσπονδία μας με τα μέσα που διαθέτει, με την βοήθεια των ιατρών μας καιτην στήριξη των φαρμακευτικών εταιρειών, προσπαθεί μέσα από τις Ημερίδες και τα Συνέδρια που διοργανώνει με τους Συλλόγους της σε όλη την Ελλάδα, να μεταφέρει τη πολύτιμη αυτή γνώση και εκπαίδευση στα παιδιά της.

Αυτό βεβαίως δεν υποκαθιστά με κανένα τρόπο ούτε απαλλάσσει την Πολιτεία από τις ευθύνες της. Θα πρέπει επιτέλους η Πολιτεία να εξετάσει σοβαρά το ζήτημα αυτό και να φροντίσει για την θεσμοθέτηση της εκπαίδευσης τόσοτων ανθρώπων με Διαβήτη, του οικογενειακού περιβάλλοντος και των εκπαιδευτικών όσο και των επαγγελματιών υγείας.

ΜΕΛΕΤΗ DAWN YOUTH (Elizabeth Warren-Boulton – Senior Account Executive, Hager Sharp, Inc., Washington DC. USA)

Ο διαβήτης είναι μια από τις συνηθέστερες χρόνιες καταστάσεις στα παιδιά σχολικής ηλικίας. Στις ΗΠΑ περίπου 154.400 άτομα ηλικίας 20 ετών και κάτω πάσχουν από διαβήτη – σχεδόν 1 σε κάθε 400 – 500 άτομα. Ο διαβήτης τύπου 1 ευθύνεται για περίπου το 80% των περιστατικών.

Στον τομέα της αντιμετώπισης του διαβήτη έχουν πραγματοποιηθεί πολύ σημαντικές πρόοδοι κατά την διάρκεια της τελευταίας 10ετίας. Πάρα πολλές σημαντικές μελέτες όπως η the Diabetes Control and Complications Trial (DCCT, Κλινική Δοκιμή Ελέγχου και Επιπλοκών του Διαβήτη) στις ΗΠΑ και η UK Prospective Diabetes Study (UKPDS, Προοπτική Μελέτη για τον Διαβήτη του Ηνωμένου Βασιλείου), απέδειξαν ότι η εντατική ενδελεχής αντιμετώπιση συντελεί στην καθυστέρηση των επιπλοκών του διαβήτη, των καρδιοπαθειών και των εγκεφαλικών επεισοδίων και των νόσων των οφθαλμών, των νεφρών και των νεύρων. Επιπλέον, αρκετά εργαλεία αντιμετώπισης και νέες ινσουλίνες διευκολύνουν τη βελτιωμένη εντατική και αποτελεσματική αντιμετώπιση του διαβήτη.

Για τα παιδιά σχολικής ηλικίας με διαβήτη, οι πρόοδοι αυτές οδηγούν σε ένα λαμπρότερο και υγιέστερο μέλλον. Η διατήρηση της γλυκόζης αίματος σε επίπεδα που πλησιάζουν τα φυσιολογικά, μπορεί να συντελέσει τα νέα άτομα να είναι ενεργητικά και παραγωγικά εντός και εκτός σχολείου, ενώ προλαμβάνονται οι μακροχρόνιες επιπλοκές του διαβήτη.

Δεδομένου ότι τα παιδιά αφιερώνουν κατά μέσο όρο 7 ώρες την ημέρα στο σχολείο, είναι αποφασιστικής σημασίας να παρέχουμε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον και να αντιμετωπίσουμε οποιαδήποτε πρόκληση σχετίζεται με τον διαβήτη, η οποία μπορεί να προκύπτει κατά τη διάρκεια της μέρας στο σχολείο και στις σχολικές δραστηριότητες. Το προσωπικό του σχολείου, συμπεριλαμβανομένων των δασκάλων και του νοσηλευτικού προσωπικού του σχολείου, πρέπει να παίξουν αποφασιστικό ρόλο βοηθώντας τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τον διαβήτη τους.

Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση

Η αντιμετώπιση του Διαβήτη Τύπου 1 είναι περίπλοκη. Ενέχει τη λήψη ινσουλίνης, τον έλεγχο της γλυκόζης αίματος, την αντιστοίχηση της λήψης υδατανθράκων με την δοσολογία της ινσουλίνης, και την ρύθμιση των φαρμάκων για ιδιαίτερες περιπτώσεις ή την αντιμετώπιση των χαμηλών ή υψηλών επιπέδων γλυκόζης αίματος. Δεν ταιριάζει σε όλα τα παιδιά το ίδιο πλάνο θεραπείας. Η οικογένεια και ο επαγγελματίας υγείας τους, ή η ομάδα αντιμετώπισης του διαβήτη, αν υπάρχει, πρέπει να εξατομικεύσουν τους στόχους γλυκόζης αίματος, τους τύπους και τις δόσεις ινσουλίνης, τη συχνότητα του ελέγχου της γλυκόζης αίματος, τα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης, και τις λεπτομέρειες για τη διατροφική αντιμετώπιση. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό το προσωπικό του σχολίου να ενημερωθεί για το πλάνο αντιμετώπισης του διαβήτη που προκύπτει .

Το πλάνο πρέπει να αντανακλά τους εξής παράγοντες:

• Το τρέχον σχήμα ελέγχου της ινσουλίνης και της γλυκόζης αίματος.

• Την ικανότητα του παιδιού να συμμετέχει στην αυτοαντιμετώπιση της νόσου

• Τα τυπικά σημεία, συμπτώματα και την συνταγογραφούμενη θεραπεία για την υπογλυκαιμία

και την υπεργλυκαιμία.

• Τον απαραίτητο εξοπλισμό και τις προμήθειες.

• Γεύματα και σνακ

• Φυσική δραστηριότητα

• Πληροφορίες για επείγουσα επικοινωνία για τους γονείς ή τους κηδεμόνες.

Οι δάσκαλοι και τα άλλα μέλη του προσωπικού πρέπει να συνεργαστούν με τους μαθητές και τους γονείς για να υποστηρίξουν την εφαρμογή ενός πλάνου αντιμετώπισης του διαβήτη για το παιδί. Οι μαθητές με διαβήτη πρέπει να μπορούν να έχουν ελεύθερη πρόσβαση στα εργαλεία αντιμετώπισης του διαβήτη τους εξοπλισμό ελέγχου της γλυκόζης αίματος, συστήματα χορήγησης ινσουλίνης, σνακ, υδατάνθρακες και γλυκογόνα ταχείας δράσης. Επίσης, πρέπει να έχουν πρόσβαση σε υγιεινές τροφές και τακτική φυσική δραστηριότητα.

Το μη ιατρικό προσωπικό μπορεί να εκπαιδευτεί για να βοηθήσει με ασφάλεια στην αντιμετώπιση στο σχολείο.

Πολλοί μαθητές θα μπορέσουν να φέρουν εις πέρας τις περισσότερες αν όχι όλες τις υποχρεώσεις τους που σχετίζονται με την αντιμετώπιση του διαβήτη. Άλλοι, ανάλογα με την ηλικία, το επίπεδο ανάπτυξης ή εμπειρίας, θα χρειαστούν βοήθεια από το προσωπικό του σχολείου. Όταν δεν υπάρχει σχολικός/η νοσοκόμος/α, το μη ιατρικό προσωπικό μπορεί να εκπαιδευθεί και να εποπτεύσει την ασφαλή παροχή βοήθειας σε μαθητές που χρειάζονται αντιμετώπιση του διαβήτη στο σχολείο. Στις χώρες με υπάρχουσα νομοθεσία που προστατεύουν τα παιδιά με διαβήτη στο σχολείο, η νομοθεσία αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψιν.

Διευκόλυνση της εφαρμογής σύγχρονων τεχνικών αντιμετώπισης

Προκειμένου να διατηρηθούν τα επίπεδα γλυκόζης αίματος όσο γίνεται πλησιέστερα και όσο ασφαλέστερα γίνεται στο φυσιολογικό, οι υπεύθυνοι επαγγελματίες υγείας για τον διαβήτη σε πολλές χώρες, διδάσκουν τώρα τα νέα άτομα να ακολουθούν ευέλικτα πρότυπα διατροφής και να ασχολούνται με κάποια φυσική δραστηριότητα, όπως και οι συνομήλικοί τους που δεν υποφέρουν από την κατάσταση, ρυθμίζοντας αναλόγως τις δόσεις ινσουλίνης τους – αντί να τους ζητούν να συμμορφωθούν με ένα αυστηρό πρόγραμμα γευμάτων και ένα αυστηρό πρόγραμμα χορήγησης ινσουλίνης.

Ο σκοπός της εντατικής θεραπείας της ινσουλίνης είναι να εξομαλυνθούν τα επίπεδα γλυκόζης αίματος με συνδυασμό βασικών και σχετιζόμενων με τα γεύματα δόσεων, με πρότυπο τη φυσιολογία της φυσιολογικής ινσουλίνης. Η ινσουλίνη μπορεί να χορηγηθεί με ενέσεις 3 ή περισσότερες φορές την ημέρα ή να χορηγηθεί με αντλία που παρέχει συνεχή υποδόρια έγχυση ινσουλίνης. Για να αντιστοιχηθεί η δόση ινσουλίνης κατά την ώρα του γεύματος με τη λήψη των υδατανθράκων, είναι απαραίτητο να μετρώνται οι υδατάνθρακες. Τα παιδιά μπορούν να μάθουν να ποικίλλουν την λήψη ινσουλίνης και υδατανθράκων και να υπολογίζουν την κατάλληλη δόση της χρησιμοποιώντας μια αναλογία ινσουλίνης/υδατάνθρακα.

Καθημερινά εμπόδια

Πολλές περιπτώσεις που είναι ένα φυσιολογικό μέρος της σχολικής ζωής θα επηρεάσουν τα επίπεδα γλυκόζης αίματος ενός μαθητή. Συνήθη παραδείγματα είναι η φυσική δραστηριότητα και οι αλλαγές στην συνήθη περιεκτικότητα των γευμάτων στο πρόγραμμά τους. Προκειμένου να διατηρηθούν τα επίπεδα γλυκόζης αίματος εντός των επιθυμητών ορίων κατά την διάρκεια της φυσικής δραστηριότητας, οι μαθητές με διαβήτη πρέπει να προβαίνουν σε ρυθμίσεις της λήψης ινσουλίνης και τροφής. Για να προλάβουν την υπογλυκαιμία, θα πρέπει να ελέγχουν τα επίπεδα γλυκόζης του αίματός τους, πριν και μετά την φυσική δραστηριότητα, και κατά την διάρκεια της παρατεταμένης άσκησης. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να έχουν εύκολη πρόσβαση σε υλικά ελέγχου της γλυκόζης και αντιγλυκαιμικά σνακ.

Ανταπόκριση σε υψηλά και χαμηλά επίπεδα

Στις ουσιώδεις υποχρεώσεις για αντιμετώπιση των διαταραχών περιλαμβάνεται η αναγνώριση των συμπτωμάτων των χαμηλών επιπέδων γλυκόζης αίματος, η επιβεβαίωση με έλεγχο της γλυκόζης αίματος όταν είναι δυνατόν, και όταν είναι απαραίτητο, η ταχεία χορήγηση 1,5 g γλυκόζης, 3 δισκία γλυκόζης, 120 ml χυμό πορτοκάλι ή μήλο,ή 2 κουταλιές σταφίδες. Αν ένα παιδί δεν μπορεί να ελεγχθεί από μόνο του, πρέπει να χορηγηθεί αμέσως θεραπεία αντιμετώπισης της οξείας υπογλυκαιμίας. Η λήψη γλυκογόνου θα είναι απαραίτητη στη σπάνια περίπτωση που επιβαρυνθεί η συνείδηση ή η δυνατότητα κατανάλωσης τροφής.

Η βραχυχρόνια θεραπεία της υπεργλυκαιμίας πρέπει να περιγράφεται λεπτομερώς στο πλάνο αντιμετώπισης του διαβήτη του μαθητή. Αν η γλυκόζη αίματος αυξηθεί άνω των 300 mg/dl (16,5 mmol/l), το παιδί ή το προσωπικό του σχολείου μπορεί:

• Να χορηγήσει με ένεση διορθωτική δόση ινσουλίνης ταχείας δράσης

• Να ελέγχει τα επίπεδα γλυκόζης αίματος τουλάχιστον κάθε 2 ώρες

• Να ελέγχει τα ούρα για κετόνες με δοκιμαστική ταινία κετόνης

• Να τροποποιεί την λήψη τροφής

• Να αυξάνει την λήψη υγρών με νερό ή ροφήματα χωρίς ζάχαρη

Επιπλέον, όταν τα επίπεδα γλυκόζης αίματος αυξηθούν άνω των 300 mg/dl (16,5 mmol/l), ή αν το παιδί έχει σημεία συστεμικής νόσου, όπως είναι πυρετός, ιδιαίτερα εμετός, ακόμη και αν τα επίπεδα γλυκόζης αίματος είναι φυσιολογικά, πρέπει να ελέγχονται οι κετόνες .

Φυσική άσκηση

Τα παιδιά με διαβήτη πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν πλήρως σε όλα τα αθλήματα και τις δραστηριότητες φυσικής άσκησης και να παρακολουθούν τις εκδρομές. Πράγματι, η φυσική άσκηση είναι αποφασιστικό τμήμα της αντιμετώπισης του διαβήτη. Η άσκηση βελτιώνει την καλή κατάσταση και τη δύναμη, την καρδιαγγειακή αντοχή, και μειώνει την αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα λιπιδίων αίματος. Η άσκηση επίσης βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης. Ιδιαίτερα σημαντικό για τα παιδιά με διαβήτη Τύπου 2 είναι ότι η άσκηση συντελεί στην μείωση του σωματικού λίπους και την αύξηση της μυϊκής μάζας, συμβάλλοντας στη βελτιωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη. Επειδή η παιδική παχυσαρκία εκθέτει τα παιδιά σε κίνδυνο για διαβήτη Τύπου 2, η φυσική αγωγή πρέπει να αποτελεί σημαντικό τμήμα της σχολικής ημέρας για όλους τους μαθητές.

Η κατανόηση των επιπτώσεων της φυσικής δραστηριότητας στο διαβήτη είναι σημαντική για τους μαθητές και τις οικογένειές τους και το προσωπικό του σχολείου. Η συνειδητοποίηση της σχέσης μεταξύ της τροφής, της ινσουλίνης, των επιπέδων γλυκόζης αίματος και της φυσικής δραστηριότητας μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο προβλημάτων και να ενισχύσει τις ωφέλειες της φυσικής δραστηριότητας για τα παιδιά είτε με διαβήτη Τύπου 1 είτε με διαβήτη Τύπου 2. Επίσης, η άσκηση και οι οργανωμένες φυσικές δραστηριότητες επιτρέπουν στα παιδιά με διαβήτη να αναπτύξουν την κοινωνικότητά τους και να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση τους. Η ενεργός συμμετοχή προάγει την κοινωνικότητα, την αποδοχή από τους συνομηλίκους και τη θετική αυτοεκτίμηση. Η φυσική δραστηριότητα βελτιώνει την καρδιαγγειακή αντοχή και μειώνει την αρτηριακή πίεση και τα λιπίδια αίματος.

Ένας οδηγός για τον διαβήτη για τα σχολεία

Τα παιδιά με διαβήτη είναι πιθανότερο να επιτύχουν στο σχολείο, όταν το προσωπικό του σχολείου, οι γονείς και οι επαγγελματίες υγείας συνεργάζονται με τα νεαρά άτομα για να διασφαλίσουν τη βέλτιστη αντιμετώπιση του διαβήτη. Το US National Diabetes Education Program (NDEP, Εθνικό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης για τον Διαβήτη στις ΗΠΑ), παρέχει ένα δωρεάν λεπτομερή οδηγό Παροχή Βοήθειας στους Μαθητές με Διαβήτη, επιτυχία: ένας οδηγός για το προσωπικό του σχολείου. Ο οδηγός παρέχει εκπαίδευση για τον διαβήτη στο προσωπικό του σχολείου και περιγράφει τρόπους με τους οποίους το κάθε μέλος του προσωπικού, οι γονείς και οι μαθητές μπορούν να συνεργαστούν για να διασφαλίσουν ένα ασφαλές εκπαιδευτικό περιβάλλον και ίση πρόσβαση στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες για όλους τους μαθητές με διαβήτη.

Elizabeth Warren–Boulton

Η ElizabethWarren–Boulton είναι εξουσιοδοτημένη  νοσηλεύτρια και εκπαιδεύτρια για τον διαβήτη. Σήμεραείναι Senior Account Executive, Hager Sharp, Inc, Washington, DC, USA.

Βιβλιογραφία:

1 Diabetes Control and Complications Trial Research Group.The effect of intensive treatment of diabetes on the development and progression of long-term complications in insulin-dependent diabetes mellitus. N Engl J Med 1993;14: 977-86.2 Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, et al.

Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes. N Engl J Med 2005; 25: 2643-53.3 United Kingdom

Prospective Diabetes Study Group. Intensive blood-glucose control with sulphonylureas or insulin compared with conventional treatment and risk of complications in patients with type 2 diabetes (UKPDS 33). Lancet 1998; 352: 837-53.

Αντίτυπο για το Βοήθεια στον Μαθητή με Διαβήτη για να Επιτύχει: Ένας Οδηγός για το Προσωπικό του σχολείου διατίθεται στο website του NDEP: www.ndep.nih.gov/diabetes/pubs/Youth_NDEPSchool-Guide.pdf