Το βαλκανικό όνειρο που έγινε εφιάλτης

Εφιάλτης τείνει να γίνει το όνειρο εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων επιχειρηματιών, οι οποίοι βλέποντας τα Βαλκάνια ως ένα νέο Ελντοράντο έχουν πραγματοποιήσει μέχρι σήμερα συνολικές επενδύσεις άνω των 15 δισ. ευρώ σε χώρες της Βαλκανικής Χερσονήσου, αλλά και σε άλλες της Ανατολικής Ευρώπης.

Το ίδιο ισχύει και για τους Έλληνες τραπεζίτες, οι οποίοι έχουν καταφέρει να αναδειχθούν στις πρώτες θέσεις της τραπεζικής αγοράς της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και άλλων βαλκανικών χωρών, αντλώντας από τις δραστηριότητες τους εκεί ένα σημαντικό μέρος της συνολικής τους κερδοφορίας. Μάλιστα, οι εκτός Ελλάδας δραστηριότητες των ελληνικών τραπεζών τις είχαν αναδείξει σε αγαπημένα παιδιά των διεθνών επενδυτών.

Τώρα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει και οι υποτιμήσεις νομισμάτων και χρηματιστηρίων στις χώρες αυτές αποτελεί πραγματική απειλή για τις ελληνικές τράπεζες. Ο φόβος των Ελλήνων τραπεζιτών είναι πλέον η πορεία των οικονομιών των χωρών της Βαλκανικής, που ως αναδυόμενες θεωρούνται από τις πλέον ευάλωτες σε μια παγκόσμια οικονομική ύφεση.

Το ίδιο ισχύει και για τους άλλους Έλληνες επιχειρηματίες που προχώρησαν σε μεγάλα ανοίγματα στις γειτονικές χώρες την τελευταία δεκαετία.

Οι Έλληνες μάνατζερ και μεγαλομέτοχοι των επιχειρήσεων αυτών- του ΟΤΕ, των Ελληνικών Πετρελαίων, της αλυσίδας σούπερ μάρκετ Βερόπουλος, της Ιντρακόμ, της Βιοχάλκο, του Τιτάνα και άλλων – παρακολουθούν με δέος το τσουνάμι της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης να χτυπά τις πόρτες των οικονομιών και των χωρών αυτών.

Παγώνουν τις επενδύσεις τους στις γειτονικές χώρες
Σε πάγωμα των επενδυτικών σχεδίων τους έχουν προχωρήσει όλες οι ελληνικές επιχειρήσεις στα Βαλκάνια, επειδή φοβούνται ότι η κρίση είναι ακόμη στην αρχή της και ότι για τα αμέσως επόμενα ένα με δυο χρόνια οι γειτονικές χώρες θα δοκιμαστούν από χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και από πολύ σημαντική συρρίκνωση της ούτως η άλλως περιορισμένης ακόμη και σήμερα χαμηλής αγοραστικής τους δύναμης.

Η αλυσίδα σούπερ μάρκετ Βερόπουλος, που διαθέτει σήμερα οκτώ μεγάλα καταστήματα στα Σκόπια- είναι η δεύτερη δύναμη στον κλάδο αυτό στη γειτονική χώρα- και άλλα τρία στη Σερβία, σίγουρα δεν πρόκειται να σταματήσει τις εργασίες ανέγερσης ενός μεγάλου εμπορικού κέντρου που άρχισε να κατασκευάζει στη σερβική πρωτεύουσα και το οποίο θα είναι έτοιμο, αν όλα πάνε καλά, στο τέλος του 2009. Ωστόσο, όπως μας εξηγεί ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου κ. Νίκος Βερόπουλος, «η κρίση μάς υποχρεώνει να είμαστε πιο προσεκτικοί στις επενδυτικές επιλογές μας στη Σερβία και εν πάση περιπτώσει να κάνουμε μια προσωρινή παύση στα όνειρα μας στη γειτονική αυτή χώρα».

Πάντως, προς το παρόν, εξηγεί ο κ. Βερόπουλος, στον δικό μας χώρο δεν έχουμε δει ακόμη αισθητή μείωση της αγοραστικής δύναμης των Σέρβων καταναλωτών, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την κατανάλωση τροφίμων.

Φρένο στα σχέδια επέκτασης στις βαλκανικές αγορές βάζει προσωρινά και η αλυσίδα λιανικών πωλήσεων Ηλεκτρονική, η οποία ωστόσο δεν πρόκειται να κάνει πίσω στο άνοιγμα του τρίτου καταστήματός της στη Σερβία, που έχει ήδη δρομολογηθεί και εκτιμάται ότι θα είναι έτοιμο στις αρχές του 2009. Όπως επισημαίνει ο εμπορικός διευθυντής του ομίλου, «οι καιροί είναι δύσκολοι και τα σχέδια που υπάρχουν για επέκταση της παρουσίας του ομίλου και σε άλλες βαλκανικές χώρες θα είναι προσεκτικά». Ο ίδιος εκτιμά ότι βρισκόμαστε στην αρχή της κρίσης, η οποία θα έχει διάρκεια ένα με δύο χρόνια. Το ανησυχητικό για τις βαλκανικές αγορές, όπως άλλωστε και για κάθε άλλη αγορά, είναι ότι συρρικνώνεται πάρα πολύ- λόγω έλλειψης χρηματοδότησής της- η οικοδομική δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να περιορίζεται και ο τζίρος των βασικών οικιακών συσκευών.

Προσωρινή παύση στην επέκταση στη Σερβία κάνει η αλυσίδα σούπερ μάρκετ Βερόπουλος.
Φρένο στα επενδυτικά σχέδιά της στις βαλκανικές αγορές και από την αλυσίδα Ηλεκτρονική

Σύννεφα για τσιμέντα, μέταλλα, τηλεπικοινωνίες

Η συρρίκνωση της οικοδομικής δραστηριότητας- οικιστικά συγκροτήματα, εμπορικά κέντρα, αλλά και αυτοχρηματοδοτούμενα δημόσια και ιδιωτικά έργα υποδομών- προκαλεί σοβαρό πονοκέφαλο και σε άλλες μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις, οι οποίες πραγματοποίησαν σημαντικές επενδύσεις στα Βαλκάνια- μέσω γενναίου τραπεζικού δανεισμού- στηριζόμενες στην πρόβλεψη για μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης στις χώρες αυτές. Διστακτική στάση
Τα στελέχη της τσιμεντοβιομηχανίας Τιτάν, με τέσσερα εργοστάσια σε Βουλγαρία, Σερβία, Σκόπια και τώρα και στην Αλβανία, σίγουρα δεν είναι ευχαριστημένα από τις διαφαινόμενες αρνητικές εξελίξεις στην οικοδομική δραστηριότητα των γειτονικών χωρών. Τα ίδια συναισθήματα διακατέχουν σίγουρα και τα στελέχη των ομίλων της Βιοχάλκο, ο οποίος έχει πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις στις θυγατρικές εταιρείες του στη Σόφια, παραγωγής χάλυβα και επεξεργασίας χαλκού, αλλά και του ομίλου της Αλουμύλ, ο οποίος έχει επενδύσει σημαντικά ποσά σε εργοστάσια στη Ρουμανία και σε άλλες βαλκανικές χώρες.

Οι θυγατρικές του ΟΤΕ
Με ανησυχία παρακολουθεί την πορεία που ακολουθεί η κρίση με κατεύθυνση τις βαλκανικές αγορές τόσο ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΟΤΕ κ. Παναγής Βουρλούμης όσο και το αφεντικό της Deutsche Τelekom, η οποία αναλαμβάνει οσονούπω το μάνατζμεντ του ΟΤΕ. Πρώτον, γιατί η χρηματιστηριακή κρίση αναβάλλει επ΄ αόριστον την εισαγωγή τής Romtelecom και της Serbia Τelecom στα χρηματιστήρια του Λονδίνου, Βουκουρεστίου και Βελιγραδίου αντίστοιχα, στερώντας έτσι τον ΟΤΕ ως βασικό μέτοχο των δύο εταιρειών από την αποκόμιση σημαντικών υπεραξιών.

Και δεύτερον, γιατί σε περιόδους ύφεσης ιδιώτες και επιχειρήσεις σπεύδουν να μειώσουν στο ελάχιστον μια σειρά από ελαστικές δαπάνες, όπως είναι- ως έναν βαθμό- και οι τηλεπικοινωνιακές.


Αιμορραγούν οι τράπεζες για να στηρίξουν τις θυγατρικές τους στο εξωτερικό
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΕΦΑΝΗΣ

Πριν από δύο χρόνια, ήταν το «χρυσωρυχείο» των ελληνικών τραπεζών, η ατμομηχανή της κερδοφορίας τους και η μεγάλη ελπίδα για το μέλλον. Σήμερα, εν μέσω της κρίσης που μαστίζει τις αγορές αλλά και τις κατά τόπους οικονομίες, οι επενδύσεις στα Βαλκάνια έχουν μετατραπεί σε πληγή για τις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες, που αναγκάζονται να τροφοδοτούν με ζεστό χρήμα τις θυγατρικές τους.

Μάλιστα, πολλοί χρηματιστές τονίζουν με νόημα ότι το ξεπούλημα των ελληνικών τραπεζικών μετοχών από την αρχή του έτους σχετίζεται ώς έναν βαθμό και με την έκθεσή τους στις βαλκανικές αγορές. Η επέκταση στα Βαλκάνια πριν από την κρίση ήταν το μεγάλο χαρτί των εγχώριων τραπεζών, σύμφωνα με τους διεθνείς αναλυτές, και δικαιολογούσε την εκτίναξη των τιμών στις μετοχές τους. Σήμερα, θεωρείται τρωτό σημείο τους και οι ελληνικές τράπεζες, μαζί με τις αυστριακές και τις ιταλικές, έχουν βρεθεί στη δίνη του κυκλώνα των μαζικών ρευστοποιήσεων. Η Εθνική Τράπεζα, η Αlpha Βank, η Εurobank, η Τράπεζα Πειραιώς, η Τράπεζα Κύπρου αλλά και η Μarfin έχουν ποντάρει μεγάλο κομμάτι της ανάπτυξής τους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και στην παρούσα συγκυρία πληρώνουν το τίμημα του ρίσκου που ανέλαβαν.

Τ ροφοδοτούν με κεφάλαια
Το μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα, η υποτίμηση των τοπικών νομισμάτων, το φρένο στις καταθέσεις αλλά και η περιοριστική πολιτική που ασκούν οι τοπικές κυβερνήσεις είναι σε αυτήν τη συγκυρία τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Την ίδια στιγμή, καθώς το 20% περίπου της κερδοφορίας τους προέρχεται αυτήν τη στιγμή από τις δραστηριότητές τους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη- όπου η πιστωτική επέκταση τρέχει με ετήσιους ρυθμούς της τάξης του 30%- οι διοικήσεις των τραπεζών δεν είναι διατεθειμένες να αμελήσουν την παρουσία τους και έτσι μεταφέρουν κεφάλαια από την Ελλάδα στις θυγατρικές τους. Πρόκειται για μια πρακτική την οποία πρόσφατα κατακεραύνωσε ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Γ. Προβόπουλος, προειδοποιώντας σαφώς τους Έλληνες τραπεζίτες να μη μεταφέρουν το κυβερνητικό πακέτο των 28 δισ. ευρώ εκτός Ελλάδος, αλλά αντίθετα να χρησιμοποιήσουν την κρατική ενίσχυση για τη χρηματοδότηση των εγχώριων επιχειρήσεων.

Υψηλός ρυθμός ανάπτυξης
Παράλληλα, και παρά την κρίση, ο ρυθμός ανάπτυξης των κατά τόπους οικονομιών είναι πολλαπλάσιος του ελληνικού, ξεπερνώντας ακόμα και το 5% σε ετήσια βάση. Αυτό σημαίνει ότι τα Βαλκάνια συνεχίζουν να είναι χρυσοφόρα για τις τράπεζες, το ρίσκο όμως που έχουν αναλάβει είναι πολλαπλάσιο σε σχέση με τα δεδομένα που ίσχυαν πριν από μία διετία.

Όπως αναφέρουν τραπεζικά στελέχη, αυτήν τη στιγμή στις χώρες που έχουν παρουσία οι ελληνικές τράπεζες δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος από τη χρηματοπιστωτική κρίση. Χτυπούν όμως καμπανάκι για το μέλλον, καθώς – με εξαίρεση τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, που είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης- οι υπόλοιπες χώρες των Βαλκανίων δεν καλύπτονται από την κοινή «ομπρέλα προστασίας» των Βρυξελλών, με αποτέλεσμα να είναι ευάλωτες στη διεθνή συγκυρία.

Ποιες χώρες κλυδωνίζονται
Η Σερβία, τα Σκόπια, η Αλβανία, η Τουρκία αλλά και η Ουκρανία (που βέβαια δεν ανήκει στα Βαλκάνια, αλλά αποτελεί πεδίο επέκτασης των ελληνικών τραπεζών) βλέπουν τις οικονομίες τους να κλυδωνίζονται λόγω της κρίσης, χωρίς να έχουν κάποιο σωσίβιο πέραν του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Ειδικά στην περίπτωση της Τουρκίας, όπου η Εθνική Τράπεζα έχει και τη μεγαλύτερη έκθεση λόγω της Finansbank, η οικονομική αστάθεια επιτείνεται από την πολιτική, γεγονός που αποτυπώνεται στην κάθετη πτώση της ισοτιμίας της τουρκικής λίρας έναντι του ευρώ. Η διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας πάντως τονίζει σταθερά ότι έχει λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει την επένδυσή της αλλά και την κερδοφορία της.