Σε δίνη οι αναπτυσσόμενες οικονομίες

Διευρύνεται η δίνη της κρίσης που παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις και απειλεί να παρασύρει εκτός από τις ανεπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Μπορεί ο υπουργός Οικονομίας των ΗΠΑ Χένρι Πόλσον και οι συνάδελφοί του σε άλλες μεγάλες (ευρωπαϊκές π.χ.) οικονομίες να έλαβαν μέτρα για να σώσουν τις τράπεζες προσφέροντας τεράστιες ενέσεις ρευστότητας με αντάλλαγμα συμμετοχή στο μετοχικό τους κεφάλαιο, όμως νέες καταστροφές «μαζεύονται» τώρα έξω από την πόρτα της παγκόσμιας οικονομίας. Μερικές από τις καταστροφές αυτές ήταν αναμενόμενες. Εδώ και λίγο καιρό για παράδειγμα πολλοί οικονομολόγοι αναρωτιούνταν γιατί δεν φαίνεται να έχει επηρεάσει η χρηματοπιστωτική κρίση τα hedge hunds.

Τώρα δεν χρειάζεται πια να ανησυχούν: Οι επενδυτές τραβούν σαν τρελοί τα χρήματά τους από τα κερδοσκοπικά αυτά επενδυτικά κεφάλαια, αναγκάζοντας τους διαχειριστές τους να ξεπουλήσουν όσο όσο μετοχές που είχαν στα χαρτοφυλάκιά τους και άλλα περιουσιακά στοιχεία για να πληρώσουν τόσο τους επενδυτές αυτούς όσο και τα χρέη των hedge funds σε

info

Οι αμερικανικοί «εγκέφαλοι», και τώρα ακόμα, οδηγούν τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων σε υψηλότερα επίπεδα ενώ θα έπρεπε να τα μειώνουν

τράπεζες κ.λπ.- βυθίζοντας τα χρηματιστήρια.

Πώς εξαπλώνεται
Η κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει τα hedge funds όμως δεν είναι το πιο ανησυχητικό πράγμα που συμβαίνει. Το χειρότερο είναι ο τρόπος με τον οποίο η κρίση εξαπλώνεται σε αναπτυσσόμενες χώρες όπως είναι η Ρωσία, η Κορέα και η Βραζιλία (αλλά και η Ουγγαρία, η Αργεντινή κ.λπ.). Οι χώρες αυτές είχαν βρεθεί στο επίκεντρο της οικονομικής κρίσης που εκδηλώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του ΄90 – και η οποία φαινόταν σοβαρή τότε, αλλά αποτελεί… βόλτα στην παραλία σε σύγκριση με αυτό που ζούμε σήμερα. Τότε οι χώρες αυτές απάντησαν στην κρίση δημιουργώντας μεγάλα αποθεματικά σε δολάρια και ευρώ τα οποία υποτίθεται θα τις προστάτευαν από ενδεχόμενες μελλοντικές κρίσεις. Δεν πέρασε πολύς καιρός και όλοι άρχισαν να πιστεύουν πως οι αναδυόμενες οικονομίες θα μπορούσαν να εξακολουθήσουν να αναπτύσσονται ακόμη και εάν οι ΗΠΑ βυθίζονταν σε ύφεση. Η απληστία- τα ρίσκα
Σήμερα όμως οι αναπτυσσόμενες οικονομίες έχουν μεγάλους μπελάδες. Όπως λέει μάλιστα ο επικεφαλής οικονομολόγος για τις αγορές συναλλάγματος της Μorgan Stanley, Stephen Jen, η «ανώμαλη προσγείωση» των αναπτυσσόμενων αγορών μπορεί να αποτελέσει το «δεύτερο επίκεντρο» της παγκόσμιας κρίσης (το πρώτο επίκεντρο ήταν οι αμερικανικές αγορές).

Πώς φτάσαμε όμως στην κατάσταση αυτή; Τη δεκαετία του ΄90 οι αναπτυσσόμενες οικονομίες ήταν ευάλωτες επειδή δανείζονταν από το εξωτερικό. Όταν οι εισροές δολαρίων στέγνωσαν, κινδύνεψαν με χρεοκοπία. Έκτοτε οι οικονομίες αυτές άλλαξαν τακτική και δανείζονταν από τις δικές τους εσωτερικές αγορές συγκεντρώνοντας παράλληλα μεγάλα αποθέματα σε δολάρια. Όλη τους όμως η προσπάθεια αυτή καταστράφηκε από την άσβεστη δίψα του ιδιωτικού τομέα να αναλαμβάνει μεγάλα ρίσκα.

Στη Ρωσία, για παράδειγμα, τράπεζες και άλλες εταιρείες έτρεξαν να δανειστούν από το εξωτερικό επειδή τα επιτόκια του δολαρίου ήταν χαμηλότερα από τα επιτόκια του ρουβλίου. Έτσι ενώ η ρωσική κυβέρνηση συγκέντρωνε εντυπωσιακά αποθέματα ξένου συναλλάγματος, οι ρωσικές τράπεζες και επιχειρήσεις συγκέντρωναν εξίσου εντυπωσιακά χρέη στο εξωτερικό. Τώρα που η χρηματοδότηση αυτή σταμάτησε, βρίσκονται σε απελπισία.

Τ ο ελάττωμα
Δεν χρειάζεται να πούμε ότι τα προβλήματα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα σε συνδυασμό με τα προβλήματα των hedge funds και την κρίση στις αναδυόμενες αγορές αυξάνονται συνεχώς. Η δίνη της κρίσης γίνεται όλο και πιο μεγάλη.

Στο μεταξύ, τα στελέχη του οικονομικού επιτελείου των ΗΠΑ ακόμη διστάζουν να κάνουν αυτό που πρέπει για να αντιμετωπιστεί η κρίση.

Αποτέλεσε πρόοδο η απόφαση του κ. Πόλσον να διοχετεύσει ρευστό στο τραπεζικό σύστημα με αντάλλαγμα συμμετοχή του κράτους στις επιχειρήσεις. Όμως την προηγούμενη εβδομάδα ο Joe Νocera των «Τάιμς» υπέδειξε ένα σημαντικό ελάττωμα στο σχέδιο των ΗΠΑ: Δεν διασφαλίζει ότι οι τράπεζες που θα πάρουν τα χρήματα θα τα επανεπενδύσουν (για να κινηθεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα) αντί απλά να τα βάλουν στα χρηματοκιβώτιά τους. «Αντίθετα με τη βρετανική κυβέρνηση, που υπαγόρευσε τους όρους με τους οποίους θα γίνει ο δανεισμός με αντάλλαγμα ενέσεις ρευστότητας, η κυβέρνησή μας δείχνει φοβισμένη να κάνει οτιδήποτε παραπάνω από το να παρακαλάει», λέει ο Νocera. Οι αμερικανικές τράπεζες πράγματι φαίνεται να αποταμιεύουν το μετρητό.

Κάποια παράξενα πράγματα γίνονται επίσης στην αγορά των στεγαστικών δανείων. Θεωρούσα ότι η ουσία της κρατικής εξαγοράς των στεγαστικών τραπεζών Fannie Μae και Freddie Μac ήταν να εξαλειφθούν οι φόβοι ότι κινδυνεύουν με χρεοκοπία και κατά συνέπεια να πέσουν τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων. Όμως τα κορυφαία στελέχη του οικονομικού επιτελείου έχουν αρνηθεί να δηλώσουν πως τα χρέη της Fannie Μae και της Freddie Μac είναι πλήρως εγγυημένα από την αμερικανική κυβέρνηση, οδηγώντας τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων σε υψηλότερα επίπεδα σε μια περίοδο που θα έπρεπε να μειώνονται.

Εμποδίζει η ιδεολογία
Εκείνο που υποψιάζομαι ότι συμβαίνει είναι πως η ιδεολογία της κυβέρνησης Μπους πως το κράτος δεν πρέπει να παρεμβαίνει στην οικονομία εξακολουθεί να εμποδίζει τη λήψη των αποφάσεων που πρέπει να ληφθούν. Τα γεγονότα ανάγκασαν τον κ. Πόλσον να κρατικοποιήσει μερικώς το χρηματοπιστωτικό σύστημα- αλλά αρνείται να χρησιμοποιήσει την ισχύ που του προσφέρει αυτή η κρατικοποίηση. Όποιοι και εάν είναι οι λόγοι που η αμερικανική οικονομική πολιτική είναι ασθενής, η κατάσταση δεν φαίνεται να αρχίζει να τίθεται υπό έλεγχο. Τα πράγματα εξακολουθούν να χειροτερεύουν.