Περιοδικά

Δεντρολατρία στη σημερινή Κρήτη
Του Κώστα Ρεσβάνη

«Εκεί που δεν τα ΄βγαζες πέρα/ ήταν/ όταν το ΄βλεπες καθαρά/ ότι τους ανθρώπους/ τους είχες ανάγκη/ ότι το κακό των ανθρώπων/ το θέλησες».

(Στίχοι από ποίημα της Νατάσας Χατζιδάκι, που περιλαμβάνεται σε πρόσφατη συγκεντρωτική έκδοση των ποιητικών της συλλογών με τίτλο «Άδηλος αναπνοή», εκδ. Ύψιλον)

Ύστερα από 29 τεύχη, το «Κρητικό Πανόραμα» μπορεί να θεωρηθεί πρότυπο τοπικού περιοδικού κι αυτό όχι μόνο γιατί μας αποκαλύπτει τις εξαίσιες «μυστικές» γωνιές του μεγάλου νησιού, αλλά και γιατί οι συνεργάτες του καταφέρνουν να γράφουν κείμενα με επιστημονικά θέματα, π.χ. αρχαιολογικά, ιστορικά, λαογραφικά με τρόπο εύληπτο, ελκυστικό και ευφάνταστο. Να, λ.χ. το κείμενο της Ειρήνης Χρυσανθοπούλου για τη «θεά του οπίου» ή «θεά της μήκωνος», της παπαρούνας δηλαδή, όπως ονόμασε ένα πήλινο αγαλματίδιο ύψους 77,5 εκατοστών, ο καθηγητής Σπ. Μαρινάτος, που το έφερε στο φως το 1936, σε ανασκαφή στο Γάζι Ηρακλείου. Αυτό που ξεχωρίζει στην εμφάνιση της μορφής της θεάς, γράφει η Χρυσανθοπούλου, είναι το κυκλικό διάδημα στο κεφάλι της διακοσμημένο με τρεις ένθετες περόνες (καρφίτσες), τα κεφάλια των οποίων απολή γουν σε κωδείες παπαρούνας, του είδους της υπνοφόρου… Η συνέχεια της ξενάγησης στο περιοδικό… Το θέμα όμως που εμένα τουλάχιστον με εντυπωσίασε, υπογράφεται από τον ακούραστο δημοσιογράφο, συγγραφέα και σπουδαίο ερευνητή Νίκο Ψιλάκη. Είναι η «λανθάνουσα», όπως σημειώνει, δεντρολατρία στην Κρήτη. Τόπος: Οικισμός Αχλαδέ, θέση Γρίβιλα, μεταξύ Ηρακλείου και Ρεθύμνου, κοντά στο Πέραμα. Εδώ, κοντά στην εκκλησία του Αγίου Φανουρίου, υπάρχει ένας οριοθετημένος με ξερολιθιά χώρος που περιλαμβάνει ένα εικονοστάσι, έναν μεγάλο λίθο με τρύπα (τρυποπέρασμα), απ΄ όπου γονατιστοί περνούν οι προσκυνητές, και το μεγάλο ιερό δέντρο, μια τρεμιθιά. Στα κλαδιά οι προσκυνητές, αφού τελέσουν προκαταρκτικές θρησκευτικές λειτουργίες (θυμίαμα κ.ά.), κρεμούν ενδύματα- κυρίως εσώρουχα ανδρικά και γυναικεία και άλλα προσωπικά αντικείμενα. Γράφει ο Ψιλάκης:

«Η ανάρτηση ρακών και ενδυμάτων επιτελούν συγκεκριμένη όσο και γνωστή λειτουργία: αφήνοντας ο ασθενής προσωπικά αντικείμενά του στο δέντρο, μεταβιβάζει σ΄ αυτό και εκείνα που τον βαραίνουν μέχρι εκείνη την ώρα, κυρίως ασθένειες». Πολλοί κόβουν φύλλα ή καρπούς από το «ιερό δέντρο» και τα χρησιμοποιούν για θυμίαμα στο σπίτι ή για φυλαχτό… Ο Ψιλάκης, χρησιμοποιεί για τη μελέτη αυτής της «αρχέγονης λατρείας» που περιέγραψα με λίγα λόγια, αρχαιολογικά, ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία, συνθέτοντας μια άρτια εργασία. Η ακραία ένδειξη πένθους, για ένα σπίτι που είχε πρόσφατα νεκρό, ήταν να αφεθούν απότιστοι οι βασιλικοί και να ξεραθούν, μας πληροφορεί ο αρχισυντάκτης του περιοδικού Γιώργης Γρ. Σταματάκης, σε ένα κείμενο με προσωπικά βιώματα και παρατηρήσεις, με τον τίτλο «Ο πολιτισμός του βασιλικού». Έξοχο!

Π. ΤΕΤΣΗΣ. Με αφορμή τη δημιουργία του Εκκλησιαστικού Μουσείου της Μητροπόλεως (Μοναστηριού) Ύδρας, και τα εκθέματα, ο ζωγράφος και ακαδημαϊκός Παναγιώτης Τέτσης γράφει στο περιοδικό «Ευθύνη» στοχαστικό κείμενο με τίτλο «Για τις άγιες εικόνες διαλογισμοί», αναλύοντας το δίλημμα «αν η εικόνα στο Μουσείο εκπέμπει προς την ίδια κατεύθυνση και σφαίρα με την εικόνα στην εκκλησία, το “εικόνισμα“ στο προσκυνητάρι δηλαδή». ΦΙΛOΣΟΦΙΑ. Αφιερωμένο στον φιλόσοφο Εμμανουέλ Λεβινάς (Κάουνας Λιθουανίας 1906-Παρίσι 1995) είναι το καινούργιο τεύχος της «Νέας Εστίας». Το αφιέρωμα αρχίζει με δύο κείμενα του Λεβινάς σε μετάφραση του Χρήστου Μαρσέλλου και συνεχίζεται με μελετήματα του Δημήτρη Π. Ροζάκη, του Μιχάλη Πάγκαλου, του Γιάννη Πρελορέντζου και του Σ ταύρου Ζουμπουλάκη.

ΠΑΙΔΕΙΑ. Οι συνεργάτες του περιοδικού «Σύγχρονη Εκπαίδευση», Κώστας Δ. Ντίνας και Μαρία Κεραμυδά, βιντεοσκόπησαν 51 τηλεοπτικές διαφημίσεις για παιδικά παιχνίδια, ανέλυσαν τα διαφημιστικά κείμενα και δημοσιεύουν την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έρευνα. «Η γλώσσα στη διαφήμηση των παιδικών παιχνιδιών». Χρήσιμο εργαλείο για γονείς και εκπαιδευτικούς.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ
ΚΡΗΤΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ: Πανεπιστημίου 46, Αθήνα- 10678, τηλ.: 21 0-3300.090.

ΕΥΘΥΝΗ: Πανεπιστημίου 10, Αθήνα- 10671, τηλ.: 210-361 8.705.

ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ: Ευριπίδου 84, Αθήνα- 10553, τηλ.: 210-3213.030. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Τ.Θ. 25085 Αθήνα- 10026, τηλ. 21

0-8823.7

62.