Το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας

Ο πιο αγαπημένος ποιητής των οικονομολόγων αυτή την εποχή είναι ο Πέρσι Σέλεϊ. Το ποίημά του για τον Οζιμανδία, «τον βασιλιά των βασιλιάδων» που περηφανευόταν για τη δύναμή του και αργότερα «ολόγυρα από το κολοσσικό ερείπιο του έμεινε μονάχα σκόνη», αποτελεί τελευταία τον πιο δημοφιλή πρόλογο σε όλα τα άρθρα για το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας.

«Τα μάτια μας μπορεί να είναι πάνω στις αγορές που καταρρέουν», γράφει ο φιλόσοφος Τζον Γκρέι, πρώην καθηγητής Ευρωπαϊκής Σκέψης στο Χάρβαρντ, στην εφημερίδα «Ομπζέρβερ», «όμως η αναταραχή που βιώνουμε είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια οικονομική κρίση. Η ισορροπία της δύναμης στον κόσμο μας αλλάζει αμετάκλητα. Η εποχή της αμερικανικής ηγεμονίας, που άρχισε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τελειώνει».

Η μοίρα των αυτοκρατοριών καθορίζεται συχνά από την αλληλεπίδραση πολέμου και χρεών. Η Βρετανική Αυτοκρατορία κατέρρευσε, καθώς η οικονομία της άρχισε να φθίνει μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για τη Σοβιετική Ένωση, η ήττα στο Αφγανιστάν και το οικονομικό βάρος που ανέλαβε προκειμένου να απαντήσει στο πρόγραμμα του Πολέμου των Άστρων του Ρόναλντ Ρίγκαν ήταν βασικοί παράγοντες που οδήγησαν στη διάλυσή της. Η Αμερική δεν είναι πολύ διαφορετική. Ο πόλεμος στο Ιράκ και η χρηματοπιστωτική φούσκα έχουν υπονομεύσει θανάσιμα την οικονομική ανωτερότητα των ΗΠΑ. Η Αμερική θα συνεχίσει για αρκετό καιρό να είναι η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, όμως θα είναι οι νέες, αναδυόμενες δυνάμεις- από τη στιγμή που θα τελειώσει η κρίση- εκείνες που θα εξαγοράσουν ό,τι έχει απομείνει άθικτο από το ναυάγιο του αμερικανικού οικονομικού συστήματος.

Ο ιστορικός Πολ Κένεντι, συγγραφέας του βιβλίου «Άνοδος και πτώση των μεγάλων δυνάμεων», δίνει ένα διαφορετικό χρονοδιάγραμμα. Ένα από τα μαθήματα της Ιστορίας, λέει, είναι ότι οι μεγάλες αυτοκρατορίες όπως η Οθωμανική, οι Αψβούργοι και η Βρετανική, διαλύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ταπεινώνονται αλλά αντέχουν όσο πληγωμένες και εάν είναι- συνήθως επειδή οι αναδυόμενες δυνάμεις δεν ξέρουν πώς να τις αντικαταστήσουν. «Τα εναλλακτικά συστήματα της Αμερικής είναι τεράστια», γράφει στους «Sunday Τimes». «Είναι μια υπερδύναμη με το 20% του παγκόσμιου προϊόντος, το 50% των στρατιωτικών δαπανών, με σημαντικά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και βιομηχανίες. Δεν θα καταρρεύσει εν μια νυκτί. Όμως, όπως το άγαλμα του Οζιμανδία, διαβρώνεται σιγά σιγά από μέσα. Τα πρώτα βαθιά ρήγματα στο αμερικανικό οικοδόμημα είναι ορατά και μόλις οι διεθνείς αγορές στραφούν σε κάποιο άλλο νόμισμα, θα γίνουν ακόμα βαθύτερα…».

Γεωπολιτικές επιπτώσεις. Η κατάρρευση της αμερικανικής υπερδύναμης όπως και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης δεν θα έχει μόνο οικονομικές συνέπειες αλλά και μεγάλες γεωπολιτικές επιπτώσεις. Μια αποδυναμωμένη οικονομία δεν μπορεί να υποστηρίξει τις τεράστιες στρατιωτικές δεσμεύσεις της Αμερικής για πολύ καιρό ακόμα. Η απόσυρση των Αμερικανών από το Ιράκ θα αφήσει το Ιράν ως περιφερειακό νικητή. Πώς θα αντιδράσει η Σαουδική Αραβία; Μια πιθανή στρατιωτική δράση ώστε να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα το Ιράν θα είναι περισσότερο ή λιγότερο πιθανή; Οι ηγέτες της Κίνας μέχρι στιγμής έχουν παραμείνει σιωπηλοί μπροστά στην κρίση. Η αδυναμία της Αμερικής θα τους οδηγήσει να διεκδικήσουν την παγκόσμια ηγεμονία ή θα συνεχίσουν την προσεκτική πολιτική τους; Καμία από αυτές τις ερωτήσεις δεν μπορεί να απαντηθεί με βεβαιότητα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η ισχύς των ΗΠΑ φθίνει με ολοένα αυξανόμενο ρυθμό. Τα γεγονότα στη Γεωργία έδειξαν ότι την ώρα που η Μόσχα ξανασχεδιάζει τον γεωπολιτικό χάρτη, η Ουάσιγκτον παραμένει ένας απλός αδύναμος θεατής.


Ήρθε το τέλος του κόσμου που ξέρουμε;

ΤΣΑΡΛΣ ΓΚΟΥΝΤΧΑΡΤ
Καθηγητής Οικονομίας και Τραπεζικών Συναλλαγών στο London School of Εconomics Όσα έχουν συμβεί μέχρι στιγμής είναι ακόμα σχετικά ήπια συγκρινόμενα με τα όσα έγιναν στις αρχές της δεκαετίας του ΄90. Όμως η κατάσταση χειροτερεύει. Οι κυβερνήσεις πρέπει να προετοιμαστούν να αντιμετωπίσουν μεγάλα ελλείμματα. Το όριο του 3% στα ελλείμματα που προβλέπει η Συνθήκη του Μάαστριχτ δεν θα αντέξει. Ποιος ξέρει τι πρόκειται να κάνει γι΄ αυτό η Κομισιόν. Είναι και παραμένει ηλίθιο και θα πρέπει να καταργηθεί.

ΦΡΑΝΣΙΣ ΦΟΥΚΟΥΓΙΑΜΑ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στη Σχολή Διεθνών Μελετών Johns Ηopkins Ο θυμός βράζει καθώς οι επιπτώσεις της κατάρρευσης της Γουόλ Στριτ φθάνουν στους απλούς ανθρώπους. Ήδη υπάρχει μια συναίνεση για την ανάγκη ρύθμισης της οικονομίας. Παγκόσμια οι ΗΠΑ δεν θα διατηρήσουν την ηγεμονική θέση τους. Η ικανότητα της Αμερικής να διαμορφώνει τη διεθνή οικονομία μέσω εμπορικών συμφωνιών και θα περιοριστεί… Σε πολλά μέρη του κόσμου οι αμερικανικές ιδέες, συμβουλές και ακόμα και η βοήθεια θα γίνονται δεκτά με πολύ λιγότερο ενθουσιασμό.

ΝΑΪΑΛ ΦΕΡΓΚΙΟΥΣΟΝ
Καθηγητής Ιστορίας στο Χάρβαρντ Δεδομένου του μεγέθους της κρίσης, το σχέδιο Πόλσον που εγκρίθηκε από το Κογκρέσο ίσως αποτελεί μόνο μια βραχυπρόθεσμη ρύθμιση, που πάντως είναι καλύτερη από την απουσία οποιασδήποτε ρύθμισης. Αν μη τι άλλο, δίνει το μήνυμα στον κόσμοαντίθετα με ό,τι έγινε το 1930- ότι οι ΗΠΑ κάνουν ό,τι μπορούν για να αποφύγουν την οικονομική καταστροφή και, όσο γίνεται, την ύφεση.