Οι δενδροφυτεύσεις δεν φέρνουν πράσινο

Στη Λεωφόρο Δουκίσσης Πλακεντίας, στο διαχωριστικό διάζωμα μεταξύ των δύο κατευθύνσεων υπάρχουν, τουλάχιστον τους οκτώ από τους δώδεκα μήνες του χρόνου, ξερά δένδρα χωρίς ίχνος πρασινάδας.

Λίγο πριν από το 2004, οπότε ανακατασκευάστηκε η λεωφόρος, αποφασίστηκε να φυτευτούν λεύκες στο διαχωριστικό διάζωμα. Ωστόσο αυτά τα δένδρα ρίχνουν τα φύλλα τους, δεν προσφέρουν προστασία από την ηχορρύπανση ούτε απομονώνουν οπτικά τη μία λωρίδα κυκλοφορίας από την άλλη. Επίσης χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού, ενώ οι ρίζες τους απλώνονται σε μεγάλη έκταση και απειλούν να καταστρέψουν άσφαλτο και πεζοδρόμιο.

Οι λεύκες της Δουκίσσης Πλακεντίας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα λανθασμένων παρεμβάσεων.

ΧΩΡΙΣ ΣΤΟΧΕΥΣΗ

«Σε έναν μεγάλο αστικό χώρο η επιλογή φυτών πρέπει να έχει συγκεκριμένη στόχευση», λέει ο Ν. Μάργαρης

«Οι χώροι πρασίνου στο Λεκανοπέδιο είναι εξαιρετικά λίγοι. Αντιστοιχούν σε μόλις κάτι παραπάνω από 2 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο», αναφέρει ο καθηγητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθυντής του ελληνικού «Νational Geographic» κ. Νίκος Μάργαρης. «Τα αποτελέσματα των λανθασμένων επιλογών μεγιστοποιούνται». Ο κ. Μάργαρης με ομάδα ερευνητών κατέγραψε το πράσινο της πόλης και εντόπισε τα λάθη, τις παραλείψεις και τις αστοχίες. «Σε έναν μεγάλο αστικό χώρο η επιλογή φυτών και πρασίνου πρέπει να έχει συγκεκριμένη στόχευση. Για παράδειγμα στις μεγάλες λεωφόρους τα δένδρα πρέπει να διευκολύνουν τους οδηγούς, να προστατεύουν τους κατοίκους από την ηχορρύπανση, να εμποδίζουν τη διέλευση του φωτός από τους προβολείς των αυτοκινήτων που έρχονται από την απέναντι πλευράκαι παράλληλα να εντάσσονται αρμονικά στο αστικό περιβάλλον. Επίσης πρέπει να μην καταναλώνουν πολύ νερό και να μπορούν να προσαρμόζονται στο μεσογειακό περιβάλλον της Αθήνας. Τις περισσότερες φορές αυτοί οι στόχοι δεν επιτυγχάνονται».

Ο Εθνικός Κήπος
Όπως συμπληρώνει ο κ. Μάργαρης, «η πρώτη αμιγώς μη φυσική παρέμβαση στον χώρο της πόλης υπήρξε ο Εθνικός Κήπος, που κατασκευάστηκε την περίοδο του Όθωνα. Κηπευτικό χώμα ήρθε με κάρα από τα Μεσόγεια, ενώ ένα υδραγωγείο φέρνει τα νερά του Ιλισού στο πρώτο οργανωμένο άλσος του ελληνικού κράτους. Τα φυτά ήρθαν από την Ιταλία και την Αίγυπτο και είναι κυρίως υποτροπικά είδη, που έκτοτε εμπλουτίζονται με στοιχεία της ελληνικής χλωρίδας. Τα περισσότερα φυτά στον Κήπο είναι αειθαλή και αυτό σημαίνει ότι έχει πράσινο όλο τον χρόνο».

Δεν συνέβη το ίδιο με το Πεδίον του Άρεως. «Περίπου έναν αιώνα αργότερα Έλληνες κηποτέχνες δημιουργούν το Πεδίον του Άρεως. Διαμορφώθηκε με βάση τις αρχές της κηποτεχνίας, μόνο που σε αυτή την περίπτωση κυριάρχησαν τα φυλλοβόλα φυτά. Στον ήπιο χειμώνα της Αθήνας, το πάρκο έχει συνήθως ξενικά δένδρα, γυμνά από φύλλα. Η πρώτη λανθασμένη παρέμβαση», συμπληρώνει.


Μοναδική στον κόσμο η Καμπανούλα

Η Καμπανούλα του Κέλσιου είναι είδος λουλουδιού (φριτιλλάριας) και χαρακτηριστικό ενδημικό φυτό της Αττικής. Αν χαθεί από το Λεκανοπέδιο, εξαφανίζεται από τον πλανήτη. Μπορεί κανείς να τη συναντήσει στους πρόποδες του Υμηττού. Θα μπορούσε ωστόσο να υπάρχει σε μεγάλους αριθμούς και σε όλους τους υπόλοιπους χώρους πρασίνου της πόλης. Σε πάρκα, σε πλατείες, σε άλση, σε διαζώματα. Φυτεύεται εύκολα, δεν χρειάζεται πολύ νερό και μεγαλώνει επίσης εύκολα. Ωστόσο για κάποιο λόγο άγνωστο οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν την επιλέγουν.
Πεύκα σε… λατομεία

Στις αποκαταστάσεις λατομείων, όπως στο Άλσος Βεΐκου, φυτεύουν πεύκα, τα οποία ακόμη και αν επιβιώσουν, δεν έχουν τη δυνατότητα παραγωγής του απαραίτητου νέου εδάφους όπως άλλα φυτά, π.χ. ο σχίνος, ο οποίος, πέρα από τη δημιουργία με γοργούς ρυθμούς νέου εδάφους, το προστατεύει και από τη διάβρωση.


Φυλλοβόλα σε σχολείο…

Σε σχολικό συγκρότημα του Χαλανδρίου έχουν φυτέψει φυλλοβόλα δένδρα. «Τι νόημα έχουν άραγε τα φυλλοβόλα σ΄ ένα σχολείο; Τα οποία ρίχνουν τα φύλλα τους όταν ανοίγει το σχολείο και ξαναβγάζουν φύλλα λίγο πριν κλείσει; Για να ποτίζονται κι αυτά το καλοκαίρι, όταν το σχολείο είναι άδειο;» αναρωτιέται ο κ. Μάργαρης.


… και για «ηχοπετάσματα»

Στα «ηχοπετάσματα» λεωφόρων όπως η Μαραθονοδρόμων, η Κηφισού (σε μικρό τμήμα της), η Μαραθώνος, η Δουκίσσης Πλακεντίας χρησιμοποιούνται υδροβόρα φυλλοβόλα φυτά, τα οποία από τον Οκτώβριο μέχρι τον Μάρτιο δεν έχουν φύλλωμα, το οποίο είναι εκείνο που θα παρεμποδίζει ή θα απορροφά τον ήχο. Θα έπρεπε να προτιμηθούν πυκνοί αείφυλλοι και σκληρόφυλλοι θάμνοι, όπως το πουρνάρι, η κουμαριά, η μυρτιά, η χαρουπιά. Τα φυτά αυτά, πέρα από το γεγονός ότι είναι αειθαλή και συνιστούν αναπόσπαστο τμήμα του ελληνικού περιβάλλοντος, δεν χρειάζονται και πότισμα.


Εξωτικά φυτά με το ζόρι

Χαρακτηριστικό παράδειγμα λάθους επιλογής είναι οι φοίνικες. Το φυτό αυτό έχει πολλά αρνητικά στοιχεία. Η επιφάνεια που δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα είναι τα λίγα φύλλα που έχει στην κορυφή, τα οποία μάλιστα δεν ανανεώνει συχνά. Τα φύλλα αυτά είναι σχετικά λεία, δεν έχουν τόσα τριχίδια όσα τα ενδημικά είδη, οπότε μειώνεται η ικανότητα να δεσμεύουν αιωρούμενα σωματίδια. Παράλληλα το δέντρο μεγαλώνει αργά και κάνει λιγοστό ίσκιο. Εάν αρρωστήσει, είναι καταδικασμένο.


Τετράγωνες χαρουπιές!

Έξω από το Χίλτον, στην Κλαυθμώνος και στην πλατεία Κολωνακίου υπάρχουν χαρουπιές διαφόρων μεγεθών, οι οποίες έχουν πυκνό φύλλωμα όλο τον χρόνο. Ωστόσο είναι κλαδεμένες με λάθος τρόπο. «Τις κάνανε τετράγωνες, σα ντουλάπες, με κορυφές παρά φύσιν…» περιγράφει χαρακτηριστικά ο κ. Μάργαρης.


Μεξικάνικοι κάκτοι στου Φιλοπάππου

Σε πρόσφατη ανάπλαση του λόφου του Φιλοπάππου φυτεύτηκαν δυο είδη κάκτων από το Μεξικό: ένας τύπος φραγκοσυκιάς και ο αθάνατος. Τον τελευταίο χρησιμοποιούν οι Μεξικανοί για την παραγωγή της τεκίλας. Είναι τελείως ξένα είδη με το αθηναϊκό οικοσύστημα.


Για όλα φταίει το γκαζόν

Ο κισσός αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως «το φυτό του Διόνυσου». Το συναντάμε στα σκιερά μέρη του Εθνικού Κήπου. Θα μπορούσε να αντικαταστήσει σε όλες τις πλατείες το γκαζόν. Δεν χρειάζεται πολύ νερό, ενώ παρουσιάζει μεγάλες αντοχές. Στην πλατεία Κέννεντυ στο Χαλάνδρι, είχαν φυτέψει παλαιότερα πεύκα και αργότερα γκαζόν. Θα έπρεπε το πεύκο, που δεν χρειάζεται πολύ νερό, να συνδυαστεί με άλλο είδος που έχει ανάλογη συμπεριφορά όπως ο κισσός ή το θυμάρι και το φασκόμηλο.


Κάποιος να τις κλαδέψει

Οι νεραντζιές που κατά κόρον φυτεύτηκαν στα πεζοδρόμια του κέντρου της πόλης τη δεκαετία του ΄80 έχουν μεγαλώσει πολύ, σε σημείο που εμποδίζουν ακόμα και τη διέλευση των πεζών.


Ξεριζώνουν το αρχαίο σπάρτο

Το σπάρτο συναντάται στον Λυκαβηττό και τα Τουρκοβούνια. Οι σκληροί του, ινώδεις μίσχοι έγιναν υλικό για ρούχα και υποδήματα των αρχαίων Αθηναίων. Είναι απολύτως ιδανικό για το κλίμα της Αττικής. Ωστόσο, δεν το προτίμησαν καθόλου στην ανάπλαση του λόφου του Αγίου Ιωάννη στην οδό Βουλιαγμένης.