[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Σήμερα είμαστε ξαφνιασμένοι

Ενώ θα έπρεπε να μας μείνει αξέχαστη η προεκλογική εκστρατεία και η πολλάκις αμφισβητούμενη ανάδειξη του G.W. Βush στην προεδρία των ΗΠΑ το 2000. Ενώ θα έπρεπε να θυμόμαστε ότι στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, με μόλις οκτώ μήνες θητεία του προέδρου της, οι ΗΠΑ δέχθηκαν τη χειρότερη επίθεση επί αμερικανικού εδάφους. Ενώ θα έπρεπε να μη λησμονήσουμε την εισβολή στο Αφγανιστάν, την εισβολή στο Ιράκ και την πολυετή εμπλοκή των ΗΠΑ (και όχι μόνο) στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Ενώ θα έπρεπε να μην ξεχάσουμε την ολιγωρία και τα αφελή αντανακλαστικά απέναντι σε ανεπανάληπτες φυσικές καταστροφές στις ΗΠΑ (βλ. την περίπτωση του τυφώνα Κατρίνα). Ενώ θα έπρεπε να έχουμε μάθει και να γνωρίζουμε για τα ημίμετρα επί κυβερνήσεων G.W. Βush σε ζωτικά ζητήματα πολιτικής (π.χ., την προώθηση πρωτοβουλιών για την εκπαίδευση, οι οποίες, ακόμη και όταν ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση, έπασχαν από υποχρηματοδότηση, την αμφιλεγόμενη στάση σε θέματα περιβάλλοντος, τις θέσεις για τα δικαιώματα των πολιτών με αφορμή την υπεράσπιση των μεθόδων κατά της τρομοκρατίας). Ενώ θα έπρεπε να έχουμε προσέξει ότι μέσα σε δύο μήνες τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2008 χάθηκαν 85.000 θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ, φτάνοντας σε ρεκόρ πενταετίας. Ενώ θα έπρεπε να παρατηρήσουμε ότι τον Σεπτέμβριο του 2008 η απόρριψη του προέδρου των ΗΠΑ συνδέθηκε με ένα τόσο χαμηλό ποσοστό δημοτικότητας που ιστορικά είχε να εμφανιστεί πάνω από 70 χρόνια…

… Εμείς σήμερα είμαστε ξαφνιασμένοι. Λίγο απέχουμε από τον πανικό.

Αν είχαμε προσέξει τα παραπάνω, τότε η σημερινή εμφάνιση και εξάπλωση της «θανατηφόρας»- τουλάχιστον για κάποιες επιχειρήσεις- «ασθένειας» που εμφανίστηκε με τη χρηματοοικονομική κρίση δεν θα έπρεπε να μας έχει ξαφνιάσει. Προς τι ο πανικός σήμερα; Αφού ήδη από το 2005 παρακολουθούσαμε τη «διόρθωση» στον τομέα των ακινήτων στις ΗΠΑ. Επίσης, από τον Μάρτιο του 2007 διαπιστώναμε την κατάρρευση των περίφημων subprimes (ας σημειωθεί ότι η ρίζα του κακού είχε εμφανιστεί από το τέλος της δεκαετίας του ΄90). Ζήσαμε (και ζούμε) τις επιπτώσεις

ΔΕΝ ΔΩΣΑΜΕ ΑΡΚΕΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ

στη συνεχή μείωση της εμπιστοσύνης προς τις ΗΠΑ (εντός και εκτός ΗΠΑ) και προς το πρότυπο ανάπτυξης που έχουν υπαγορεύσει εδώ και χρόνια

από τις υψηλές τιμές πετρελαίου και τροφίμων («food and fuel crisis») και τις κερδοσκοπικές συμπεριφορές που τις συνοδεύουν. Παρακολουθούμε επί χρόνια την «εποχή του υποτιμημένου δολαρίου».

Όλα αυτά συνιστούν μια αλυσίδα γεγονότων με προδιαγεγραμμένο αποτέλεσμα. Όμως, εμείς (Έλληνες, Ευρωπαίοι, λοιποί) δεν δώσαμε αρκετή σημασία στο στοιχειώδες: τη συνεχή μείωση της εμπιστοσύνης προς τις ΗΠΑ (εντός και εκτός ΗΠΑ) και προς το πρότυπο ανάπτυξης που έχουν υπαγορεύσει εδώ και χρόνια. Μια κρίση εμπιστοσύνης που απλώθηκε. Αφορά στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, στο κοινωνικό πεδίο, ενώ με τις πρόσφατες εξελίξεις επεκτάθηκε και στο οικονομικό πεδίο. Βέβαια, σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης η κρίση εμπιστοσύνης αυτού του μεγέθους, ειδικά όταν αφορά στο οικονομικό πεδίο, «εξάγεται» ακαριαία, «εξάγεται» σε περισσότερες περιφέρειες του κόσμου, δυστυχώς δύσκολα περιορίζεται σε επιδερμικές συνέπειες, ενίοτε δε η οποιαδήποτε ανάκαμψη χρειάζεται βάθος χρόνου.

Σήμερα, βρισκόμαστε στη φάση της άμεσης διαχείρισης της κρίσης. Το λεγόμενο «crisis management» αυτή τη στιγμή είναι κατά κύριο λόγο εστιασμένο στην ανακοπή της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Εδώ οι κύριοι παίκτες είναι γνωστοί (βλ. ΗΠΑ, χώρες G8, χώρες Ε.Ε. είτε ως συντονισμένοι είτε/και ως μεμονωμένοι παίκτες). Μάλιστα, ενδέχεται η σημερινή «άτυπη συνεργασία» να οδηγήσει στο μέλλον στη διαμόρφωση θεσμών για μια συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο ως προς τα χρηματοπιστωτικά ζητήματα.

Όμως, την επομένη της διαχείρισης της χρηματοπιστωτικής κρίσης η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης θα εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό ζητούμενο για την επίτευξη σταθερότητας. Προς αυτήν την κατεύθυνση αυτό που θα έχει σημασία σε εθνικό επίπεδο είναι οι πολιτικές που θα εφαρμοστούν για τη στήριξη της πραγματικής οικονομίας. Ειδικότερα δε για χώρες όπως η Ελλάδα, αυτό που θα μετράει είναι η ικανότητα της χώρας να πετυχαίνει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η ικανότητά της να γίνει περισσότερο ανταγωνιστική. Να παράγει και να εξάγει προϊόντα που θα έχουν ζήτηση στη διεθνή αγορά. Να ενθαρρύνει τον παραγωγικό τομέα να σταθεί στο νέο τοπίο που θα διαμορφωθεί ώστε να μετασχηματιστεί δίνοντας βάρος στους κλάδους που βασίζονται στη γνώση, καθώς και στη δημιουργία επιχειρήσεων σε δυναμικούς κλάδους της οικονομίας. Τέλος, και εξίσου σημαντικά, η διαφύλαξη της κοινωνικής συνοχής και η αντιμετώπιση των κοινωνικών προκλήσεων οφείλουν να είναι στο επίκεντρο της οποιαδήποτε προσπάθειας.

Η Δέσποινα Μαυρή είναι οικονομολόγος.