«Οι εισοδηματικές ανισότητες γέννησαν την κρίση»

Την ώρα που ο Τζορτζ Μπους κατηγορείται ως… σοσιαλιστής για το σχέδιο κρατικής παρέμβασης για τη διάσωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και οι Ευρωπαίοι ηγέτες υιοθετούν το σχέδιο Μπράουν για μερική εθνικοποίηση των προβληματικών τραπεζών σε ολόκληρη την Ευρώπη, ανοίγει η συζήτηση για τις σχέσεις κράτους και αγοράς και για τα όρια του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου.

Στις ΗΠΑ οι αμφισβητίες του νεοφιλελευθερισμού, ανάμεσά τους και ο βραβευθείς με το Νόμπελ Οικονομίας για το 2008 Πολ Κρούγκμαν, θυμίζουν ότι

ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ- ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ

Κόντρα στις σχέσεις κράτους και αγοράς και τα όρια του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου

οι εισοδηματικές ανισότητες και η συγκέντρωση πλούτου στα χέρια των ολίγων στις ΗΠΑ βρίσκονται σήμερα στα επίπεδα της δεκαετίας του 1920! Ο Κρούγκμαν, μάλιστα, επιμένει στην ανάγκη ριζικού ιδεολογικού επαναπροσανατολισμού, θυμίζοντας ότι η κοινωνία του αμερικανικού ονείρου που απέκτησε σπίτια και ανέσεις, χρειάστηκε πολιτική παρέμβαση για να προκύψει- συγκεκριμένα του Φραγκλίνου Ρούσβελτ και των κοινωνικών προβλέψεων του Νιου Ντιλ. Η Ευρώπη, που έχτισε το μοντέλο της πάνω στο αναγκαίο «κακό» της ελεύθερης αγοράς σε συνδυασμό με το κοινωνικό κράτος- από το σκανδιναβικό μοντέλο μέχρι τον «τρίτο δρόμο» των Βρετανών Εργατικών που κατηγορήθηκαν και για θατσερισμό- φαίνεται να βρίσκεται σε ανάλογη σύγχυση. Μήπως ο επαναπροσανατολισμός αφορά και την Ελλάδα;


Χρειάζεται ρεαλισμός

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ, με τη νομοθετική ρύθμιση για την εγγύηση των καταθέσεων ως 100.000 ευρώ για τρία χρόνια, κινήθηκε στη γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης των καταθετών, ωστόσο η κίνηση προκαλεί κατάπληξη για ένα κόμμα με φιλελεύθερο προσανατολισμό. Όμως, η κρίση που βιώνουμε εδώ και 12 μήνες «είναι από τις σοβαρότερες της παγκόσμιας οικονομίας για πολλές δεκαετίες», λέει στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Οικονομίας Γιώργος Αλογοσκούφης, συμπληρώνοντας ότι «ασφαλώς και απαιτεί να επανεξετάσουμε πολλά από αυτά που γνωρίζαμε για τη λειτουργία και των οικονομιών και των κοινωνιών μας».

Είναι η απάντηση ο σοσιαλισμός; «Η αντιμετώπιση της κρίσης δεν μπορεί να γίνει με δογματισμούς. Χρειάζεται ρεαλισμός, καθαρές εκτιμήσεις και αποφασιστική αντιμετώπιση. Πρέπει να σκεφτούμε με μη συμβατικούς τρόπους για τον ρόλο του κράτους στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της κρίσης. Οφείλουμε να σκεφτόμαστε τις εξαιρέσεις και όχι τους κανόνες, καθώς τα δεδομένα είναι έκτακτα και η αντιμετώπισή τους πρέπει να είναι αντίστοιχη. Η λύση δεν είναι ούτε ο σοσιαλισμός ούτε ο ακραίος φιλελευθερισμός. Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και οι θεσμοί της μεικτής οικονομίας της αγοράς περιέχουν ασφαλιστικές δικλίδες που πρέπει να χρησιμοποιήσουμε. Προτεραιότητά μας σε αυτές τις συγκυρίες δεν μπορεί παρά να είναι οι οικονομικά αδύναμοι και η μεσαία τάξη που βλέπει πολλά από τα δεδομένα να ανατρέπονται. Ο ρόλος της πολιτικής ενισχύεται σε τέτοιες συγκυρίες, ειδικά σε ό,τι αφορά το αίσθημα ασφάλειας που πρέπει να νιώθουν οι πολίτες», απαντά ο Γιώργος Αλογοσκούφης.
Το κράτος στο προσκήνιο

ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΙΧΑΛΗ Χρυσοχοΐδη όλα δείχνουν ότι «η εποχή της κυριαρχίας του νεοφιλελεύθερου οικονομικού υποδείγματος, με την ανεξέλεγκτη και άπληστη λειτουργία του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου ανά την υφήλιο, τελειώνει». Πιστεύει, μάλιστα, ότι το εκκρεμές αρχίζει να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση και ότι «το κράτος και η πολιτική επιστρέφουν στο προσκήνιο. Διαμορφώνεται σταδιακά ένα αίτημα για περισσότερη πολιτική ευθύνη, κοινωνική αλληλεγγύη, κρατική προστασία». Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και πολιτικός εκπρόσωπος για θέματα Ανάπτυξης, πιστεύει ότι πρέπει να συνεχιστούν οι απαιτούμενες ρυθμίσεις στην ελληνική οικονομία και ότι χρειαζόμαστε «ένα νέο ισχυρό κράτος που θα στηρίζεται σε μια ανταποκριτική Δημόσια Διοίκηση με κυρίαρχες αξίες την προσβασιμότητα, τη διευκόλυνση και την προσαρμογή στις ανάγκες των πολιτών, το δικαίωμα της επιλογής».

Το ΠΑΣΟΚ έχει ενίοτε δημιουργήσει σύγχυση με τις θέσεις του για κρατικές επιχειρήσεις και δημόσια αγαθά, όπως το άρθρο 16 για τα δημόσια πανεπιστήμια και ο ΟΤΕ, για τον οποίο ζήτησε να επανέλθει ο έλεγχος στο Δημόσιο. Όπως λέει ο Μ. Χρυσοχοΐδης, «χρειάζεται προσοχή, καθώς οι κρατικές υπηρεσίες και τα δημόσια αγαθά, όπως οργανώθηκαν κατά τη μεταπολιτευτική περίοδο, δεν παράγουν την απαιτούμενη δημόσια και κοινωνική αξία για την οποία δημιουργήθηκαν. Αυτό το αναποτελεσματικό κράτος- μπάχαλο δεν το χρειαζόμαστε. Χρειαζόμαστε ένα κράτος που εκτός από τεκμήριο νομιμότητας θα διαθέτει τεκμήριο αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας και το οποίο θα εμπεδώσει τις αξίες της παραγωγικότητας, του ευφυούς σχεδιασμού, του επαγγελματισμού και της αξιοκρατίας. Εκεί θα έπρεπε να στοχεύει η περίφημη επανίδρυση του κράτους που διακήρυξε η Ν.Δ. αλλά ουδέποτε εφάρμοσε».


«Βαθιές οι πληγές»

ΔΙΚΑΙΩΜΕΝΑ από την κρίση εμφανίζονται τα κόμματα της Αριστεράς, τα οποία δεν χάνουν ευκαιρία να εκφράζουν την αντίθεσή τους είτε στο καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής είτε στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο πολιτικής. «Τα φαινόμενα που εκδηλώνονται στην οικονομία των ΗΠΑ και της Ε.Ε., είναι παράγωγα της σήψης και του παρασιτισμού στην οικονομία που φέρνει η ατομική- μετοχική ιδιοκτησία στα συγκεντρωμένα μέσα παραγωγής. Είναι κρίση του καπιταλιστικού συστήματος και όχι μόνο χρηματιστηριακή, όπως παρουσιάζεται», σημειώνει ο Μάκης Μαΐλης, μέλος της Κ.Ε. και υπεύθυνος του Γραφείου Τύπου του ΚΚΕ. Και προσθέτει: «Το βέβαιο είναι ότι θα αφήσει βαθιά σημάδια. Δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο αυτή η ιστορία να φέρει και τοπικούς πολέμους».

Δικαιωμένος από τις εξελίξεις εμφανίζεται ο ΣΥΡΙΖΑ. Όπως εξηγεί ο Νίκος Χουντής, γραμματέας της Κ.Ε.

του ΣΥΝ, «η σύγχρονη ριζοσπαστική Αριστερά νιώθει ιδεολογικά, πολιτικά επιβεβαιωμένη για την κριτική της στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο και αγωνιστικά δικαιωμένη για τη στάση της απέναντι στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση». Τι οφείλει να κάνει όμως η Αριστερά; «Οφείλει να δώσει με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση το όραμά της και το πολιτικό της σχέδιο για την κοινωνία του σοσιαλισμού με δημοκρατία και ελευθερία».