Ένεση εμπιστοσύνης στις τράπεζες

Οι προσωπικότητες κάνουν τη διαφορά στην οικονομία, όπως την κάνουν στην ιστορία, την πολιτική και τον πόλεμο. Αυτός είναι ο λόγος που οι προβλέψεις στα οικονομικά δεν μπορούν ποτέ να είναι αμιγώς επιστημονικές ενώ και τα οικονομικά μαθηματικά μοντέλα συνήθως αποδεικνύονται λανθασμένα. Αυτός είναι επίσης ο λόγος που η παγκόσμια οικονομία σήμερα απειλείται πραγματικά από μια ύφεση, που ζει κανείς μόνο μια φορά στη ζωή του. Γιατί όμως αποδείχτηκε ότι οι προφήτες της καταστροφής είχαν δίκιο και οι πιο αισιόδοξοι- όπως εγώ- ότι είχαν άδικο; Μήπως επειδή οι τιμές των ακινήτων έπεσαν περισσότερο από όσο περιμέναμε ή μήπως επειδή οι τράπεζες ανακάλυψαν ξαφνικά «τοξικά» δάνεια στους ισολογισμούς τους; Τίποτε από όλα αυτά δεν ισχύει επειδή η αμερικανική οικονομία και η αγορά ακινήτων σταθεροποιήθηκαν μέσα στο καλοκαίρι και οι ζημιές των τραπεζών από τις επισφάλειες στις ΗΠΑ λόγω της υποχώρησης των ακινήτων έχουν παραμείνει στα 550 δισ. δολ., πολύ μικρότερες από το υπόλοιπο όλων των στεγαστικών δανείων στη χώρα που φτάνει τα 11 τρισ. δολ.

Άραγε τι πήγε ξαφνικά στραβά;
Η μεγαλύτερη αδυναμία κάθε καπιταλιστικού συστήματος είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στις τράπεζες κι αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα. Αυτό που ζούμε σήμερα, με τη μια τράπεζα να βυθίζεται μετά την άλλη σε Ευρώπη και ΗΠΑ, δεν έχει να κάνει με την κατάρρευση στις τιμές των ακινήτων, τον άκρατο δανεισμό και την απληστία κάποιων τραπεζιτών. Εκείνο που συμβαίνει είναι ότι μεγάλοι καταθέτες συνωστίζονται στις τράπεζες και ζητούν πίσω τα χρήματά τους, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να μην μπορούν να τους πληρώσουν.

Κανονικά, όταν υπάρχουν μεγάλες αναλήψεις δεν υπάρχει πρόβλημα επειδή οι καταθέτες παίρνουν τα χρήματα από μια τράπεζα και τα βάζουν σε μια άλλη. Έπειτα η δεύτερη τράπεζα τα δανείζει πάλι στην πρώτη.

Όμως ο κύκλος αυτός βασίζεται στο ότι οι τράπεζες θέλουν να δανείζουν η μια την άλλη- δηλαδή στην απόλυτη εμπιστοσύνη ότι οι τραπεζικές εργασίες θα πραγματοποιούνται χωρίς διακοπή. Εάν η εμπιστοσύνη αυτή αντικατασταθεί από πανικό, δεν μπορεί να επιβιώσει καμία τράπεζα στον κόσμο όσο μεγάλη και να είναι.

Τ ο μέγα λάθος του Πόλσον
Μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου η χρηματοπιστωτική κρίση ήταν μεγάλη αλλά δεν έδειχνε ότι θα εξελιχθεί σε τόσο γιγαντιαία

Τ ώρα να σώσουμε τις τράπεζες- αργότερα να τιμωρήσουμε τους άπληστους τραπεζίτες. Αυτό είναι περισσότερο ηθικό από το να αφήσουμε στο έλεος του Θεού τους πολίτες

απειλή. Τότε ήταν που ο υπουργός Οικονομίας των ΗΠΑ Χ. Πόλσον έκανε το μεγάλο λάθος παρουσιάζοντας το σχέδιο σωτηρίας των 700 δισ. δολ. με τον τρόπο που το έκανε. Η πραγματική «έκρηξη» στο σύστημα δεν πραγματοποιήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου όταν κρατικοποιήθηκαν η Fannie Μae και η Freddie Μac, ούτε στις 15 Σεπτεμβρίου όταν η Lehman Βrothers χρεοκόπησε. Πραγματοποιήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου όταν ο κ. Πόλσον παρουσιάστηκε στη Επιτροπή Τραπεζικών Υποθέσεων της αμερικανικής Γερουσίας για να εξηγήσει τους λόγους που ζητούσε 700 δισ. δολάρια. Ξαφνικά οι αγορές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο κ. Πόλσον ήταν βασιλιάς χωρίς ρούχα. Όχι μόνο δεν είχε ιδέα πώς θα χρησιμοποιήσει τα 700 δισ. δολ., αλλά δεν προσέφερε καμία από τις εγγυήσεις που περίμεναν να ακούσουν οι μέτοχοι και οι καταθέτες των αμερικανικών τραπεζών. Δεν είναι παράξενο λοιπόν που ο πανικός επεκτάθηκε, με αποτέλεσμα να καταρρεύσουν αμερικανικές τράπεζες και να γίνει κρατική παρέμβαση σε Βρετανία, Βέλγιο, Γερμανία και Γαλλία για να σωθούν κάποιες άλλες. Ακόμη και σήμερα κανείς δεν ξέρει πώς ο κ. Πόλσον θα χρησιμοποιήσει τα 700 δισ. δολ.

Τ ι να κάνει η Ευρώπη
Τι πρέπει να γίνει λοιπόν για να αποφύγουμε τη βαθιά ύφεση; Οι κυβερνήσεις και οι κεντρικοί τραπεζίτες στην Ευρώπη θα πρέπει να σταματήσουν να περιμένουν από τις ΗΠΑ να αναλάβουν ηγετικό ρόλο. Το ελάχιστο που μπορεί να κάνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Αγγλίας είναι να δανείσουν χωρίς όριο και να άρουν όλους τους περιορισμούς στην ποιότητα των εχεγγύων όπως έχει κάνει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (FΕD). Θα πρέπει επίσης να μειώσουν τα επιτόκια.

Όμως το πιο σημαντικό από όλα είναι το τι θα κάνουν οι κυβερνήσεις μιας και είναι οι τελικοί εγγυητές των ιδιωτικών τραπεζών. Όλες οι κυβερνήσεις όλου του κόσμου οφείλουν να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Ιρλανδίας και να παρέχουν προσωρινά εγγύηση για όλες τις τραπεζικές καταθέσεις, χωρίς κανένα όριο (οι Ιρλανδοί το κατοχύρωσαν αυτό νομοθετικά). Θα πρέπει επίσης να καταργήσουν τους λογιστικούς κανονισμούς που επέτρεψαν να φτάσουν οι τράπεζες σε τέτοια θέση και να εγγυηθούν ότι η φερεγγυότητα των τραπεζών θα καθορίζεται από τα έσοδα που έχουν μακροπρόθεσμα από τις πληρωμές δανείων και όχι από την αξία που έχουν σήμερα στα ιδιαίτερα ρευστά χρηματιστήρια.

Τ ι είναι πιο ανήθικο;
Θα αναρωτηθεί κανείς μήπως όλα αυτά σημαίνουν ότι οι τράπεζες θα πρέπει τώρα να σωθούν με χρήματα των φορολογουμένων. Η απάντηση είναι ένα εμφαντικό «ναι». Έχουμε αργότερα καιρό να δούμε τι θα κάνουμε με «άπληστους τραπεζίτες» και με την προτεινόμενη αύξηση της εποπτείας προς τις τράπεζες. Σήμερα υπάρχει πολύ μεγαλύτερος κίνδυνος να αποδειχτούμε υπερβολικά προσεκτικοί στην αντιμετώπιση της κρίσης από ό,τι να κατηγορηθούμε ότι επιβραβεύουμε την απληστία των τραπεζιτών. Σας φαίνεται αυτό ανήθικο; Είναι πολύ περισσότερο ανήθικο το να βυθίσουμε στην ύφεση εργαζομένους, ιδιοκτήτες ακινήτων και επιχειρήσεις.

Ξεχνάμε εύκολα ότι οι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τη Μεγάλη Ύφεση του 1932 στις ΗΠΑ και την ύφεση του 1980 στην Ιαπωνία. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομίας τη δεκαετία του ΄30 Άντριου Μέλον και ο Ιάπωνας κεντρικός τραπεζίτης από το 1989 έως το 1994 Γιασούσι Μιένο στην εποχή τους θεωρούνταν ότι έκαναν το σωστό. Μόνο μετά η ανικανότητά τους και η κακή τους κρίση έγινε προφανής. Οι μελλοντικές γενιές πιθανότατα θα λένε το ίδιο για τον Χ. Πόλσον. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα λένε όμως το ίδιο για τον Βρετανό κεντρικό τραπεζίτη Μέρβιν Κινγκ, τον Βρετανό πρωθυπουργό Γκόρντον Μπράουν και τους συναδέλφους τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την ΕΚΤ.

Το πιο σημαντικό είναι να αποφευχθεί η απώλεια εμπιστοσύνης προς τις τράπεζες. Η μόνη πραγματική εγγύηση ενάντια στον πανικό είναι οι κυβερνήσεις να στηρίξουν τις τράπεζες για τις οποίες υπάρχει κίνδυνος να καταρρεύσουν.

© Τhe Τimes, 2008