Επιφυλλίδα

Με το τζιτζίκι ή το μυρμήγκι;
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Συνηθίζεται, όταν δημιουργούνται μεγάλες «κρίσεις» και περισσεύουν οι επικρίσεις, να προσπαθούμε να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Ενώ τον χειμώνα τα πράγματα φαίνεται να «κουμαντάρονται» κάπως υποφερτά, το καλοκαίρι θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει κανείς ως καλοκαίρι των σκανδάλων και της «διασκευής»- η διασκευή όσον αφορά στα θεατρικά πράγματα. Σαν να υπερθερμαίνουν τους εγκεφάλους την άνοιξη που ετοιμάζονται οι δουλειές οι αναμενόμενες μεγάλες θερμοκρασίες του καλοκαιριού και το κοινό δεν πρόκειται να συγκινηθεί παρά μονάχα αν φάει μερικές δυνατές κατραπακιές. Μια απλή ερώτηση: Αν αυτό που ζήσαμε το φετινό καλοκαίρι, ως καλλιτέχνες και ως κοινό, ήταν κάτι ειλικρινές, συνεχές και συνεπές, δεν θα αναμενόταν μια ανταύγειά του έστω μέσα στον χειμώνα; Ενώ φαίνεται, σαν συνεννοημένοι οι καλλιτέχνες με το κοινό, ανομολόγητα βέβαια, να δίνουν ραντεβού όσον αφορά έξαλλες πράξεις και έξαλλες αντιδράσεις για το επόμενο καλοκαίρι. Με την αναμονή του χειμώνα, σαν φρόνιμες νοικοκυρούλες όλοι μας, αφού αποθηκεύσαμε τα καλοκαιρινά και αερίζουμε από τις ναφθαλίνες τα χειμωνιάτικα (παροπλίζουμε δηλαδή το «μοντερνιστικό» μας μένος), ετοιμαζόμαστε για παραστάσεις που θα μας διασκεδάσουν, ή αν μας αιφνιδιάσουν (να προσέξουμε τη διαφορά) δεν θα είναι για τη φόρμα αλλά για το περιεχόμενό τους.

Γινόμαστε πιο συντηρητικοί τον χειμώνα; Μάλλον. Tο καλοκαίρι, ατέλειωτο, όπως θα το ήθελε κανείς, σε κάνει να φαντάζεσαι τον εαυτό σου επαναστάτη εις το διηνεκές. Όπως άλλωστε και στη ζωή. Ευκολότερα επαναστατείς στα είκοσι και, δυσκολότερα, ακόμα, ή καθόλου, στα σαράντα και στα πενήντα. Όπως έλεγε και ο Αλέξης Μινωτής: «Στα είκοσι πετάς πέτρες και σπάζεις τζαμαρίες. Στα σαράντα με φαλάκρα και κοιλίτσα, τι κάνεις;». Τον χειμώνα η ζωή εσωτερικοποιείται και η εσωστρέφεια, εκ των πραγμάτων, σε κάνει συντηρητικό, λίγο καχύποπτο στην εξέλιξη. Θέλεις να ζεις τα πράγματα εκ του ασφαλούς. Σε αναμονή μάλιστα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς (όπως έχουν οργανωθεί στις σύγχρονες κοινωνίες είναι η αποθέωση του μικροαστισμού, δηλαδή «η οικογένειά μου κι εγώ ο κόσμος όλος»), δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για να κάνεις τον επαναστάτη. Και επειδή έχουν στομωθεί, δυστυχώς, οι συνθήκες ώστε να εξεγερθεί κανείς κοινωνικά, αν και έχουν υπερπληθυνθεί οι αιτίες που θα έπρεπε να είναι αναπόφευκτο κάτι αντίστοιχο, μεταφέρεις την «επανάστασή» σου στον καλλιτεχνικό χώρο και έτσι λύνεις εύκολα τους λογαριασμούς σου ως εξεγερμένη συνείδηση που οφείλεις να είσαι- αλλά πρωτίστως να σε λογαριάζουν οι άλλοι.

Μην αστειευόμαστε, το αίτημα της επανάστασης προηγείται ως κοινωνικό «δέον» και ακολουθεί ως καλλιτεχνική ανάγκη. Εκτός κι αν πιστεύεις πως απευθύνεσαι σε κάφρους, ώστε με γενικευμένη την κοινωνική αναισθησία, ανθρώπους, τους οποίους τα σκάνδαλα θα έπρεπε να τους έχουν βγάλει από τα σπίτια τους επί εικοσιτετραώρου βάσεως, εσύ τους συγκινείς σε βαθμό που τα εισαγόμενα καλλιτεχνικά σου δαιμόνια τούς αφυπνίζουν και τους ενώνουν όσο δεν το κατορθώνουν μη καλλιτεχνικά αλλά βαθύτατα ηθικής τάξεως θέματα. Συμπερασματικά: Μια κοινωνία νοσεί βαθύτατα όταν την παθιάζουν οι καλλιτεχνικοί νεωτερισμοί, ενώ την αφήνουν αδιάφορη τα κοινωνικώς τεκταινόμενα. Επιπλέον, μέσα σ΄ ένα ανάλογο κλίμα (μη εύτακτο, δηλαδή, κοινωνικά και «εύφορο» μόνον καλλιτεχνικά) ή οποιαδήποτε κοινωνική αυθαιρεσία (κοινώς σκάνδαλο) ή η οποιαδήποτε καλλιτεχνική παραδοξολογία (κοινώς σαχλαμάρα), υπάρχει πάντα κίνδυνος το μεν πρώτο να θεωρηθεί λιγότερο αβαρές απ΄ ό,τι στην πραγματικότητα είναι, ενώ η δεύτερη να εκληφθεί ως πρόταση σοβαρή και ρηξικέλευθη.

Tο έχουμε ξαναγράψει: Τα πάντα στη ζωή είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Στη Γαλλία λένε πως όταν ανοίγει ένα παράθυρο στο Πεκίνο, φταρνίζονται στο Παρίσι. Μια καλλιτεχνική ανθοφορία, όπως του φετινού καλοκαιριού, που έφτασε στο απόγειό της με το ν΄ ακούς το όνομα του Ανατόλι Βασίλιεφ από στόματα που αγνοούν ονομαστικά την αλφαβήτα του θεάτρου, αποκλείεται να είναι πραγματική ώστε να συνυπάρχει με την απαξίωσή μας ως κοινωνικού σώματος, που εκδηλώνεται με πλείστες όσες μορφές και, προπαντός, με τον ασυνδικάλιστο αλλά παντοδύναμο ατομοκεντρισμό μας.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».