Το τέλος του κόσμου αναβάλλεται

Κατ΄ αρχήν, τα χαρμόσυνα νέα:
Το τέλος του κόσμου (αν μη τι άλλο) αναβάλλεται. Το Πείραμα του Αιώνα, η πρώτη δοκιμή του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων στα έγκατα του CΕRΝ, στα γαλλοελβετικά σύνορα, ολοκληρώθηκε χθες με επιτυχία και, παρά τις Κασσάνδρες, καμία μαύρη τρύπα δεν κατάπιε τον πλανήτη. Τώρα που ησυχάσαμε λοιπόν, και εμείς και οι υπεύθυνοι (αν και αυτοί ανησυχούσαν μόνο μήπως προκύψει κάποιο τεχνικό πρόβλημα), ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε μέσα από δέκα ερωτήσεις και απαντήσεις γιατί βομβαρδίστηκαν χθες, στις 11.26  ακριβώς (ώρα Ελλάδας), από φελλούς σαμπάνιας επιστημονικά εργαστήρια σε ολόκληρο τον κόσμο.

Εντάξει, μάθαμε πώς συνέβη το Βig Βang;

Ούτε κατά διάνοια. Χθες απλώς κυκλοφόρησαν στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LΗC) οι πρώτες δέσμες πρωτονίων. Πιο συγκεκριμένα, μία πρώτη δέσμη πρωτονίων ολοκλήρωσε, ακολουθώντας τη φορά των δεικτών του ρολογιού, έναν πρώτο γύρο του LΗC, της υπόγειας σήραγγας δηλαδή που έχει περίμετρο 27 χιλιόμετρα, στις 11.26 ακριβώς. Οι επιστήμονες που είχαν συγκεντρωθεί στο Κέντρο Ελέγχου του CΕRΝ ξέσπασαν σε χειροκροτήματα, σαμπάνιες άνοιξαν σε όλα τα συνεργαζόμενα επιστημονικά εργαστήρια που παρακολουθούσαν μέσω δορυφόρου. Πέντε ώρες αργότερα, και έπειτα από μια αναγκαία παύση, μια δεύτερη δέσμη πρωτονίων έκανε τον γύρο του LΗC προς την αντίθετη κατεύθυνση. Και τώρα τι γίνεται;
Κάποια στιγμή, «σε μερικούς μήνες», οι επιστήμονες θα ρίξουν ταυτόχρονα μέσα στον Επιταχυντή δύο δέσμες πρωτονίων, τη μία σε αντίθετη φορά προς την άλλη. Τα πρωτόνια θα τρέχουν με ταχύτητα μόλις 0,01% μικρότερη από εκείνη του φωτός- βάζοντάς τα να συγκρούονται 600 εκατομμύρια φορές το δευτερόλεπτο οι επιστήμονες ελπίζουν να αναπαράγουν τις συνθήκες που ίσχυσαν ένα κλάσμα του δευτερολέπτου μετά το Βig Βang, τη Μεγάλη Έκρηξη μέσω της οποίας δημιουργήθηκε το Σύμπαν, πριν από 15 δισεκατομμύρια χρόνια.

Ποιος βρίσκεται πίσω από όλα αυτά;

Την κατασκευή του LΗC τη συντόνισε το CΕRΝ, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικής Έρευνας, το οποίο πραγματοποιεί έρευνες για λογαριασμό των 20 ευρωπαϊκών κρατών μελών (ανάμεσά τους και η Ελλάδα) που το χρηματοδοτούν. Το πείραμα που ξεκίνησε χθες, ωστόσο, είναι όπως λέγεται καρπός της μεγαλύτερης διεθνούς συνεργασίας πέραν του ΟΗΕ. Συμμετέχουν περίπου 10.000 επιστήμονες και μηχανικοί από 500 ινστιτούτα ερευνών σε 80 χώρες.

Το κόστος ποιο είναι;
Συνολικά, κάπου 6,25 δισ. ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος καλύφθηκε από τα 20 κράτη- μέλη του CΕRΝ και τα υπόλοιπα από «παρατηρητές» όπως οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία.

Και τι ελπίζουν οι επιστήμονες να μάθουν;

Με απλά λόγια, ελπίζουν να ξεκλειδώσουν τα μυστικά του Σύμπαντος. Να γεμίσουν τα κενά της σύγχρονης Φυσικής, οι θεωρίες της οποίας δεν μπορούν να εξηγήσουν πλήρως τη βαρύτητα ή τη μάζα. Τα πειράματα μπορούν να αποκαλύψουν περισσότερα για τη μαύρη ύλη (το 95% του σύμπαντος, που δεν μπορούμε ωστόσο να δούμε με τα συμβατικά επιστημονικά εργαλεία), την αντιύλη (σύμφωνα με τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης δημιουργήθηκε ταυτόχρονα με την ύλη, και η εξαφάνισή της παραμένει μυστήριο), να αποκαλύψουν ενδεχομένως κρυφές διαστάσεις χωροχρόνου και να επιβεβαιώσουν (ή να διαψεύσουν) την ύπαρξη του σωματιδίου (ή μποζονίου) Χιγκς.

Αυτό το σωματίδιο γιατί αποκαλείται «σωματίδιο του Θεού»;

Γιατί σύμφωνα με τη θεωρία του Βρετανού φυσικού Πίτερ Χιγκς, αυτό είναι που δίνει μάζα σε όλα τα άλλα σωματίδια, άρα και στην ύλη από την οποία αποτελείται το Σύμπαν. Χωρίς αυτό, όλες οι εξισώσεις για την ύπαρξη και τη διατήρηση του Σύμπαντος καταρρέουν σαν χάρτινος πύργος.

Βέβαια, όταν ο Χιγκς πρωτοδιατύπωσε τη θεωρία του, το 1964, πολλοί συνάδελφοί του τον αποκάλεσαν «ανόητο». Σαράντα τέσσερα χρόνια αργότερα, όμως, κανείς δεν έχει να προτείνει τίποτα καλύτερο, όλοι περιμένουν με αγωνία την έμπρακτη δικαίωσή του και ο ίδιος, στα 79 του, δηλώνει πως θα «πει στον γιατρό του να τον κρατήσει ζωντανό λίγο ακόμα»! Γιατί πρέπει να έχει μήκος 27 χιλιομέτρων ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων;

Δεν πρέπει. Στην πραγματικότητα, η κυκλική σήραγγα είχε «ξεμείνει» από έναν προηγούμενο επιταχυντή σωματιδίων, τον Μεγάλο Επιταχυντή Ηλεκτρονίων- Ποζιτρονίων (LΕΡ). Το μήκος της ήταν ούτως ή άλλως αρκετό για να επιταχυνθούν τα πρωτόνια στα απαιτούμενα ενεργειακά επίπεδα, χρειάστηκε ωστό- σο να διανοιχτούν μεγάλα υπόγεια «σπήλαια» ώστε να στεγαστούν τα τέσσερα μηχανήματα που θα βοηθήσουν τους επιστήμονες στα πειράματα.

Αδρόνιο τι είπαμε ότι σημαίνει;
Είναι ένας τύπος στοιχειώδους σωματιδίου. Και το πρωτόνιο αδρόνιο είναι. Στην πραγματικότητα, τα στοιχειώδη σωματίδια χωρίζονται σε αδρόνια (από τη λέξη αδρός) και λεπτόνια (από τη λέξη λεπτός). Η διαφορά τους είναι ότι τα πρώτα μπορούν να μετέχουν και σε ισχυρές αλληλεπιδράσεις ενώ τα λεπτόνια όχι.

Γιατί προέβλεπαν κάποιοι ότι το πείραμα αυτό θα σήμαινε το τέλος του κόσμου;
Προέβλεπαν και προβλέπουν, μην ξεχνάμε ότι η πρώτη σύγκρουση πρωτονίων δεν έχει γίνει ακόμα. Φοβούνται ότι θα δημιουργηθεί μια μαύρη τρύπα που θα καταπιεί- ανάλογα με την Κασσάνδρα- από το ίδιο το CΕRΝ και τη Γενεύη έως τον πλανήτη ολόκληρο. «Ανοησίες», απαντούν απλώς οι επιστήμονες. Όχι ότι δεν έβγαλαν χθες έναν συλλογικό αναστεναγμό ανακούφισης. Όπως εξήγησε ο επικεφαλής του προγράμματος, Λιν Έβανς, «πρόκειται για ένα μηχάνημα απίστευτης πολυπλοκότητας, κάτι μπορεί να πάει στραβά ανά πάσα στιγμή. Ξεκινήσαμε όμως υπέροχα… Και τώρα αρχίζει η πλάκα!», σχολίασε ένας συνάδελφός του, ο Βρετανός φυσικός Τζιμ Αλ Χαλίλι.

Αλήθεια, αυτή η εμμονή με το τέλος του κόσμου έχει επιστημονική εξήγηση;

Φυσικά. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, έχει τις ρίζες της σε αρχαίους, ακόμα και προβιβλικούς μεσανατολικούς μύθους περί της απόλυτης μάχης ανάμεσα στις δυνάμεις της τάξης και του χάους. Ανέκαθεν έβρισκε και ανέκαθεν θα βρίσκει θιασώτες, διότι δίνει στους ανθρώπους την (ψευδ)αίσθηση ότι ελέγχουν τον τρόπο που λειτουργεί ο κόσμος. Λίγο το έχετε να μπορείς να προβλέψεις το πότε και το πώς θα αποδημήσει εις τόπον χλοερό ολόκληρη η ανθρωπότητα;