Μεταπτυχιακή έκρηξη

«Οι μεταπτυχιακές σπουδές είναι αναγκαίες για να μπορέσει κάποιος νέος να είναι ανταγωνιστικός στην αγορά εργασίας. Πλέον οι περισσότερες επιχειρήσεις ζητούν εξειδίκευση, κάτι που δεν το μαθαίνεις όταν παίρνεις το πρώτο πτυχίο».

Για τον Βίκτωρα Μετεεβίτσι, η συνέχιση των σπουδών ήταν κάτι παραπάνω από αναγκαία. Το πτυχίο που πήρε από το Τμήμα Τεχνολογίας και Επιστήμης Υπολογιστών δεν ήταν, όπως λέει, αρκετό για να του ανοίξει τις επαγγελματικές πόρτες. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο πέρυσι έκανε αίτηση για το μεταπτυχιακό πρόγραμμα στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. «Σπούδασα Πληροφορική. Ωστόσο, το πρώτο πτυχίο δεν μου έδινε την ειδίκευση που απαιτούν πλέον οι επιχειρήσεις. Ήταν περισσότερο γενικότητες. Αποκτάς την ειδίκευση μόνο από κάποιο μεταπτυχιακό πρόγραμμα», λέει στα «ΝΕΑ» ο 24χρονος, ο οποίος θα χρειαστεί τουλάχιστον δύο επιπλέον χρόνια για να τελειώσει το μεταπτυχιακό διδακτορικό πρόγραμμα.

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ!

Για μεταπτυχιακές σπουδές στην Οικονομία, τη Διοίκηση Επιχειρήσεων, τις νέες τεχνολογίες οι αιτήσεις είναι εικοσαπλάσιες από τις προσφερόμενες θέσεις

Τον αριθμό ρεκόρ των 74.301 έφτασαν οι εγγεγραμμένοι σε κάποιο από τα 400 και πλέον προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών που λειτουργούν στα ελληνικά πανεπιστήμια. Σε αυτούς προστίθενται οι περίπου 20.000 Έλληνες που σπουδάζουν σε χώρες του εξωτερικού, ιδίως στην Αγγλία.

Παράλληλα, το νέο ακαδημαϊκό έτος 2008-09, σύμφωνα με εκτιμήσεις πανεπιστημιακών παραγόντων, ο αριθμός των πτυχιούχων που αναμένεται να καταθέσουν αίτηση για τη διεκδίκηση των νέων θέσεων στα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών θα ξεπεράσει τις 70.000,

καθώς είναι πλέον συνηθισμένο για τις 25 ή 30 θέσεις ενός μεταπτυχιακού προγράμματος να κατατίθενται έως και δεκαπλάσιες αιτήσεις. Σε ορισμένα από αυτά που αφορούν μεταπτυχιακές σπουδές στην Οικονομία, τη Διοίκηση Επιχειρήσεων, τις Τεχνολογικές Επιστήμες και τις νέες τεχνολογίες, οι αιτήσεις είναι εικοσαπλάσιες από τις προσφερόμενες θέσεις.

«Θα μου δώσει προβάδισμα»
«Υπέβαλα αίτηση για το μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στην Παιδαγωγική Ψυχολογία», δηλώνει η Ιωάννα Μυλωνά, η οποία πήρε το πτυχίο της τον περασμένο Ιούνιο από το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Όπως λέει, ο τομέας της εκπαίδευσης ήταν πάντα μια από τις πρώτες επιλογές της. «Γι΄ αυτό επέλεξα το συγκεκριμένο μεταπτυχιακό, καθώς θα ήθελα να απασχοληθώ στον τομέα της εκπαίδευσης και ένα επιπλέον πτυχίο θα μου δώσει κάποιο προβάδισμα». Ωστόσο, παραδέχεται ότι είναι δύσκολο να πει με βεβαιότητα ότι θα είναι ανάμεσα στους επιτυχόντες, αφού το συγκεκριμένο Τμήμα δέχεται μόνο 20 φοιτητές για το μεταπτυχιακό του.


Προγράμματα επί παντός επιστητού

ΕΙΝΑΙ ΦΑΝΕΡΟ ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα. Η υποβάθμιση των πανεπιστημίων και η απαξίωση της πλειονότητας των πτυχίων από την αγορά εργασίας στρέφει όλο και περισσότερους πτυχιούχους στη «λύση» των μεταπτυχιακών σπουδών. Σε αυτό το πλαίσιο, η απογείωση των μεταπτυχιακών προγραμμάτων πριμοδοτείται από την προσπάθεια των πτυχιούχων να αυξήσουν το αντίκρυσμα των τίτλων τους στην αγορά εργασίας, κοντολογίς για καλύτερο πλασάρισμα στην αγορά εργασίας, καθώς το εφόδιο του μεταπτυχιακού τίτλου έρχεται να ξαναμοιράσει την τράπουλα στον χώρο της επαγγελματικής απόδοσης των τίτλων.

Ωστόσο υπάρχουν σοβαρά ζητήματα που συνδέονται άμεσα με τις μεταπτυχιακές σπουδές και τα οποία μένουν στο περιθώριο των δημόσιων συζητήσεων. Το πρώτο αφορά τα ίδια τα μεταπτυχιακά προγράμματα και τον «πληθωρισμό» που παρουσιάζουν. Αλήθεια, ποιες ανάγκες καλύπτει αυτή η αλόγιστη λειτουργία μεταπτυχιακών προγραμμάτων επί παντός επιστητού; Είναι θλιβερή η διαπίστωση ότι πολλά από τα μεταπτυχιακά προγράμματα προσφέρουν μαθήματα, τα οποία όχι μόνο υπάρχουν στο κανονικό πρόγραμμα σπουδών, αλλά μερικές φορές για να γίνουν μεταπτυχιακά «ελαφραίνουν» και το επιστημονικό τους υπόβαθρο, ενώ σε πολλές περιπτώσεις επιλέγεται η εύκολη αλλά αντιεπιστημονική λύση της ατελούς συρραφής ρηχών γνώσεων, ευρέως και αδιαβάθμητου φάσματος!

Το κόστος
Η μοιρολατρική αποδοχή της άδικης υποβάθμισης των πανεπιστημιακών σπουδών δημιούργησε μια «ελληνική τεταρτοβάθμια εκπαίδευση» με δυσανάλογη για τις πραγματικές ανάγκες της χώρας έκταση και συνακόλουθο υπέρογκο κόστος σε χρόνο και χρήμα για τους Έλληνες πτυχιούχους.

Γιατί, βέβαια, τα δίδακτρα που τα περισσότερα από αυτά τα προγράμματα έχουν θεσπίσει προδιαγράφουν με σαφήνεια τον ρητά ιδιωτικό χαρακτήρα που μέλλει να αποκτήσουν οι σπουδές που θα ακολουθούν τον πρώτο κύκλο ως δεύτερος, μεταπτυχιακός κύκλος σπουδών, όπως προβλέπει η «διαδικασία της Μπολώνιας». Πιστοποιείται και από αυτή την πλευρά ότι η απεμπλοκή της Πολιτείας από τη χρηματοδότηση των πανεπιστημίων και η συνακόλουθη ρητή υποβάθμιση των πτυχίων βρίσκονται, όντως, επί θύρας.


Στον αέρα η χρηματοδότηση μεταπτυχιακών σπουδών

ΣΗΜΕΡΑ είναι εμφανής μια τάση αποποίησης της ευθύνης του κράτους για την εξασφάλιση της δημόσιας χρηματοδότησης των μεταπτυχιακών σπουδών και μια προσπάθεια λειτουργίας των μεταπτυχιακών με τη λογική της ανταποδοτικότητας. Αυτό φαίνεται καθαρά τόσο από το γεγονός ότι σήμερα σ΄ ένα μεγάλο μέρος των μεταπτυχιακών προγραμμάτων έχουν επιβληθεί δίδακτρα όσο και από τις δημόσιες συζητήσεις (ΥΠΕΠΘ, Σύνοδος Πρυτάνεων, Πανεπιστήμια) και από τους προσανατολισμούς και τη φιλοσοφία του νέου νομοθετικού πλαισίου για τις μεταπτυχιακές σπουδές όπου δεν εξασφαλίζεται σε καμιά περίπτωση ότι τα μεταπτυχιακά προγράμματα θα είναι δημόσια και δωρεάν.

Αντίθετα προβλέπεται ότι για να εγκριθεί η πρόταση λειτουργίας ενός μεταπτυχιακού πρέπει να αποδεικνύεται η «οικονομική βιωσιμότητά» του και στον προϋπολογισμό του να υποδεικνύονται «οι προβλεπόμενες πηγές εσόδων», δηλαδή ανατίθεται στα Πανεπιστήμια να βρουν «πηγές εσόδων» και να καθορίσουν «το ύψος της χρηματοδότησης από την κάθε πηγή». Φυσικά, δεν είναι δύσκολο να κατανοήσει κάποιος ότι εκτός του ΥΠΕΠΘ, οι υπόλοιπες «πηγές εσόδων» είναι συγκεκριμένες: τα δίδακτρα και τα έσοδα «ενοικίασης» των υποδομών και του έργου των μεταπτυχιακών φοιτητών σε κάποια επιχείρηση.

Δύο Πανεπιστήμια
Έτσι καθιερώνονται δύο Πανεπιστήμια. Ένα Προπτυχιακό και ένα Πανεπιστήμιο…

μεταπτυχιακών προγραμμάτων. Μάλιστα η προσπάθεια γενίκευσης των μεταπτυχιακών, ώστε να δημιουργηθεί δεύτερος κύκλος σπουδών, δεν άφησε ανέγγιχτες ούτε τις σχολές πενταετούς φοίτησης (Γεωπονικές, Πολυτεχνεία) που περιλαμβάνουν ειδίκευση μέσα στο πτυχίο τους. Οι σχολές αυτές εδώ και χρόνια έχουν ως αίτημα την αναγνώριση των πτυχίων τους ως αντίστοιχων του master, ταυτόχρονα όμως δημιούργησαν και ξεχωριστά master, εκτός του πτυχίου, ακυρώνοντας έτσι το χρόνιο αίτημά τους.