[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Οι δαίμονες του παρελθόντος επιστρέφουν;

ΜΠΟΡΕΙ να ξεσπάσει πόλεμος στη σημερινή Ευρώπη; Το εφιαλτικό ερώτημα ξανατίθεται, ενώ μέχρι μόλις πριν από λίγο καιρό θεωρούσαμε ότι ανήκε οριστικά και αμετάκλητα στο ιστορικό παρελθόν. Και δυστυχώς η απάντηση είναι ότι μετά τις δραματικές εξελίξεις στον Καύκασο «ο πόλεμος δεν είναι και τόσο αδιανόητος». Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Μπ. Κουσνέρ είπε καθαρά ότι «φοβάται τα χειρότεραπόλεμο δηλαδή». Οι δαίμονες του παρελθόντος επομένως επανέρχονται και γι΄ αυτό η Δύση έχει σημαντικές ευθύνες (ιδιαίτερα για τον τρόπο που «διαχειρίστηκε» τη Ρωσία στη δεκαετία του 1990). Κατά μία άποψη, η μετασοβιετική περίοδος για τη Ρωσία αρχίζει μόλις τώρα με στόχο να ανακτήσει τις «απώλειες» σε ισχύ, επιρροή, ρόλο. Ο Ρώσος πρόεδρος θεωρεί πράγματι ως «απώλεια» την ανεξαρτητοποίηση των χωρών που προέκυψαν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης («Financial Τimes», 27/8/2008). Η Ρωσία καθίσταται έτσι «απρόβλεπτη» στις αντιδράσεις της, ενώ το ευρύτερο ευρωπαϊκό σύστημα έχει μπει σε νέα φάση αβεβαιότητας, αστάθειας, δυσπιστίας, φόβου, καχυποψίαςσυστατικά που εκτρέφουν τη συγκρουσιακή χημεία. Αυτό όμως που διασφαλίζει ότι μια ενδεχόμενη πολεμική σύγκρουση δεν θα εξελιχθεί σε πανευρωπαϊκή ανάφλεξη λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση – στο μέτρο και βαθμό βέβαια που η Ένωση μπορεί να προσφέρει ηγεσία στη διαχείριση κρίσεων με νηφαλιότητα, αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα. Και αυτό δεν είναι καθόλου αυτονόητο. Αυτό το εξάμηνο στην ηγεσία της Ένωσης είναι η Γαλλία, αλλά το επόμενο εξάμηνο ποια χώρα θα είναι; Η Τσεχία με πρόεδρο τον Βάτσλαβ Κλάους, θεωρούμενο ως παθολογικά αντι-ευρωπαϊστή, αντι-ρώσο, εθνικιστή, απρόβλεπτο, κάτι ανάλογο δηλαδή με τον πρόεδρο της Γεωργίας. Εάν κάποιος είχε επομένως την παραμικρή αμφιβολία για την αναγκαιότητα της Συνθήκης της Λισαβώνας, η εντεινόμενη κρίση με επίκεντρο τη Ρωσία οφείλει να τον κάνει να το ξανασκεφθεί.

Τουλάχιστον η Συνθήκη της Λισαβώνας εφοδιάζει την Ένωση με σταθερή πολιτική ηγεσία, ιδιαίτερα στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Έτσι θα μας απαλλάξει από το πραγματικά εφιαλτικό ενδεχόμενο να κληθούν να χειρισθούν μια κρίση (ή αντιπαράθεση με τη Ρωσία) τίποτα απρόβλεπτοι τύποι. Και δυστυχώς υπάρχουν αρκετοί…

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.