[ Δρόμοι ]

Τα κεντροαριστερά…
… κόμματα μοιάζουν χαμένα στα θολά νερά του ευρωπαϊκού σοσιαλισμού (το γαλλικό αναζητεί απεγνωσμένα νέο ηγέτη, ενώ το βρετανικό κοντεύει να χάσει όπου να ΄ναι αυτόν που έχει, πριν καλά καλά τον βρει). Αντί για πυξίδα, τους χαρίζουμε μερικά αποσπάσματα από το δοκίμιο «Γιατί σοσιαλισμό;» που είχε γράψει ο Αλβέρτος Αϊνστάιν για το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Μonthly Review», το 1949.

Το κακό…
… «Η οικονομική αναρχία της καπιταλιστικής κοινωνίας είναι κατά τη γνώμη μου η πραγματική ρίζα του κακού. Το ιδιωτικό κεφάλαιο συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια και ο εντεινόμενος καταμερισμός της εργασίας ενθαρρύνει τον σχηματισμό μεγαλύτερων μονάδων παραγωγής εις βάρος των μικρότερων. Το αποτέλεσμα είναι μια ολιγαρχία του ιδιωτικού κεφαλαίου, που η τεράστια εξουσία της δεν μπορεί να ελεγχθεί ούτε από τη δημοκρατικά οργανωμένη πολιτική κοινωνία. Αυτό συμβαίνει επειδή τα μέλη των νομοθετικών σωμάτων επιλέγονται από τα πολιτικά κόμματα, που χρηματοδοτούνται ή επηρεάζονται από καπιταλιστές. Έτσι, οι αντιπρόσωποι του λαού δεν προστατεύουν αρκετά τα συμφέροντα των μη προνομιούχων τμημάτων του πληθυσμού. Επίσης, κάτω από αυτές τις συνθήκες, οι καπιταλιστές αναπόφευκτα ελέγχουν, άμεσα ή έμμεσα, τις κύριες πηγές ενημέρωσης (εφημερίδες, ραδιόφωνο, παιδεία). Είναι λοιπόν εξαιρετικά δύσκολο και στις περισσότερες περιπτώσεις σχεδόν αδύνατο να καταλήξει ο πολίτης σε αντικειμενικά συμπεράσματα και να χρησιμοποιήσει ευφυώς τα πολιτικά του δικαιώματα».

Και η θεραπεία του…
… «Αυτός ο ακρωτηριασμός του ατόμου είναι πιστεύω το χειρότερο κακό του καπιταλισμού. Είμαι πεπεισμένος πως μπορεί να εξαλειφθεί μόνο με έναν τρόπο: με την εγκαθίδρυση μιας σοσιαλιστικής οικονομίας και με ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα είναι προσανατολισμένο σε κοινωνικούς στόχους. Σε μια τέτοια οικονομία, τα μέσα παραγωγής είναι ιδιοκτησία της κοινωνίας και χρησιμοποιούνται με σχεδιασμό. Μια σχεδιασμένη οικονομία, που προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινωνίας, θα διανέμει την εργασία σε όλους εκείνους που μπορούν να εργαστούν και θα εγγυάται τα προς το ζην σε κάθε άνδρα, γυναίκα, παιδί. Η μόρφωση του ατόμου, μαζί με την καλλιέργεια των έμφυτων ικανοτήτων του, θα τείνουν να αναπτύξουν μέσα του ένα αίσθημα υπευθυνότητας έναντι των συνανθρώπων του που θα αντικαταστήσει την αποθέωση της εξουσίας και της επιτυχίας που βλέπουμε σήμερα στην κοινωνία μας. Το επίτευγμα του σοσιαλισμού όμως απαιτεί τη λύση μερικών εξαιρετικά δύσκολων κοινωνικοπολιτικών προβλημάτων. Πώς μπορεί, σε μια συγκεντρωτική πολιτική και οικονομική εξουσία, να αποτραπεί η ανάπτυξη μιας πανίσχυρης και αλαζονικής γραφειοκρατίας; Πώς μπορούν να προστατευτούν τα δικαιώματα του ατόμου και να εξασφαλιστεί ένα δημοκρατικό αντίβαρο στην εξουσία της γραφειοκρατίας;».

Όταν ο Αϊνστάιν…
… διατύπωνε αυτόν τον προβληματισμό πριν από εξήντα χρόνια, δεν φανταζόταν φυσικά πως οι σοσιαλιστές στους οποίους απευθυνόταν θα κρεμούσαν κάποτε έξω από τα γραφεία τους την ταμπέλα «σοσιαλφιλελευθερισμός» και θα περνούσαν στην αντίπερα όχθη. Όταν έπεσε ο Κάιζερ, εκείνος είχε κρεμάσει έξω από το δικό του γραφείο μια άλλη ταμπέλα που έγραφε: «Το μάθημα αναβάλλεται λόγω επανάστασης».