[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Αποκλεισμός μέσα από την ένταξη!

Η συζήτηση για την εκπαιδευτική ανισότητα στην ελληνική εκπαίδευση σήμερα μοιάζει για πολλούς ανεπίκαιρη, εκτός τόπου και χρόνου, καθώς τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες ενός σημαντικού ανοίγματος της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, μιας άνευ προηγουμένου για την ελληνική εκπαιδευτική ιστορία επέκτασης της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Μιλώντας με τη γλώσσα των αριθμών εύκολα διαπιστώνει κάποιος ότι στη δεκαπενταετία 1990- 2008 το εκπαιδευτικό τοπίο άλλαξε με γοργούς ρυθμούς. Τα στοιχεία της τελευταίας Απογραφής πληθυσμού (2001) δείχνουν την αύξηση των πτυχιούχων των Ανωτάτων Σχολών (οι πτυχιούχοι Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης- Πανεπιστήμια – ΤΕΙ- έφτασαν στον αριθμό- ρεκόρ 1.265.168 ξεπερνώντας το 16% του πληθυσμού ηλικίας 25 ετών και άνω). Μιλάμε για μια ολοφάνερη γενική αύξηση του δείκτη του εκπαιδευτικού επιπέδου του πληθυσμού. Το ποσοστό συμμετοχής στην ανώτατη εκπαίδευση των ηλικιών μεταξύ 18 και 21 ετών από 27% που ήταν το 1993 έφτασε το 60% το 2007. Ο αριθμός των φοιτητών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (ΑΕΙ και ΤΕΙ) έχει, επίσης, αυξηθεί την ίδια περίοδο με θεαματικούς ρυθμούς. Το 1993 ο αριθμός των εισακτέων στα ΑΕΙ και ΤΕΙ ήταν 40.000 και το 2007 έφθασε περίπου τις 70.000. Το σύνολο των τμημάτων ΑΕΙ και ΤΕΙ αυξήθηκε επίσης. Τα 311 τμήματα του έτους 1995 έφθασαν τα 415 το 2002 και τα 463 το 2008. Τα στοιχεία της Διεύθυνσης Μελετών Στατιστικής και Οργάνωσης του ΥΠΕΠΘ δείχνουν ότι το ακαδημαϊκό έτος 1999/2000 ο αριθμός των εγγεγραμμένων προπτυχιακών φοιτητών ήταν 284.590, ενώ φέτος ξεπερνά τις 345.000.

Όλα αυτά τα στοιχεία οδηγούν πολλούς στο συμπέρασμα ότι το ελληνικό σχολείο έπαψε πλέον να είναι επιλεκτικό, αφού όλοι οι μαθητές αν καταβάλλουν μια σχετική προσπάθεια μπορούν να περάσουν το κατώφλι της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Όμως, η «ποιοτική πραγματικότητα» που, συνήθως, δεν αναδεικνύεται από τα στατιστικά στοιχεία φωτίζει τις αθέατες πλευρές αυτού του φαινομένου και δείχνει ότι τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Πέρα από επιφανειακές διαπιστώσεις του τύπου «σχεδόν όλοι μπαίνουν στο πανεπιστήμιο», τα ερωτήματα που πρέπει να διερευνηθούν

ΚΑΜΙΑ ΠΡΟΒΛΕΨΗ

«Φοιτητοποίηση» μεγάλου αριθμού νέων χωρίς να έχει ληφθεί πρόνοια ούτε για την ποιότητα των σπουδών ούτε για το επαγγελματικό αντίκρυσμα των πτυχίων που θα πάρουν

σε αυτή τη νέα εκπαιδευτική πραγματικότητα είναι:

α) Κατά πόσο η μαζικοποίηση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης συνέβαλε στη δικαιότερη κατανομή των εκπαιδευτικών αγαθών και στην άμβλυνση των ανισοτήτων ανάμεσα στις διάφορες κοινωνικές ομάδες;

β) Ποια είναι η κοινωνική σύνθεση των φοιτητών/τριών στις πανεπιστημιακές σχολές υψηλής και χαμηλής ζήτησης;

Κατ΄ αρχάς, πρέπει να επισημάνουμε ότι το «άνοιγμα» της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης «αφήνει αδιάφορους» κάθε χρόνο περίπου 7.000 μαθητές που δεν κατορθώνουν να φτάσουν στις πύλες της ούτε καν ως υποψήφιοι. Επιπρόσθετα, το άνοιγμα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι «χάρτινο», διότι η δημιουργία εκατοντάδων τριτοβάθμιων τμημάτων, σε όλα τα μήκη και πλάτη της χώρας, έγινε με την ανυπαρξία επαγγελματικών δικαιωμάτων των συγκεκριμένων πτυχίων και στη λογική πρώιμων επιστημονικών ειδικεύσεων, οι οποίες με κανένα τρόπο δεν στοιχειοθετούν τη σπουδή κάποιας συγκεκριμένης επιστήμης. Έτσι, αυτό που έχει συμβεί στην πραγματικότητα είναι η «φοιτητοποίηση» ενός μεγάλου αριθμού νέων χωρίς όμως να έχει ληφθεί καμία πρόνοια ούτε για την ποιότητα του σπουδών που παρακολουθούν, ούτε για το ποιο θα είναι το επαγγελματικό αντίκρυσμα των πτυχίων που θα πάρουν. Έχουμε να κάνουμε με μια αντιφατική κατάσταση «αποκλεισμού μέσα από την ένταξη», καθώς περισσότεροι νέοι άνθρωποι μπαίνουν στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση προκειμένου να πάρουν πτυχία που, στην πλειονότητά τους, παραπέμπουν σε επαγγελματικά δικαιώματα απολυτηρίου λυκείου.

Η πραγματικότητα αυτή έχει δύο επιπτώσεις. Πρώτον, οι πανεπιστημιακές σχολές διαφοροποιούνται ανεπίσημα σε δύο κατηγορίες. Σε έναν σκληρό και δύσκολα προσβάσιμο πυρήνα σχολών που στη συγκεκριμένη συγκυρία έχουν καλύτερο αντίκρυσμα στην αγορά εργασίας (Ιατρική, Πολιτικοί Μηχανικοί, Πληροφορική, Παιδαγωγικά, Νομικά) και σε μια «θάλασσα με θολά νερά» από εκατοντάδες τμήματα μερικά από τα οποία ψαρεύουν οι υποψήφιοι «τυχαία» με τη συμπλήρωση του μηχανογραφικού τους στη λογική του «ας περάσω κάπου και μετά βλέπω τι θα κάνω». Αν κάποιος προσπαθήσει να ανιχνεύσει την κοινωνική προέλευση των μαθητών που επιτυγχάνουν στις υψηλόβαθμες σχολές σε σύγκριση με αυτών που επιτυγχάνουν στις υπόλοιπες θα διαπιστώσει αμέσως ότι η ταξική ανισότητα αναπαράγεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτό το επίπεδο. Δεύτερον, ο ανταγωνισμός για μια θέση στην αγορά εργασίας σπρώχνει όλο και περισσότερους νέους στα μεταπτυχιακά, στην «τεταρτοβάθμια» εκπαίδευση, όπου και εκεί η ταξική ανισότητα είναι έκδηλη και παρούσα, καθώς τα παιδιά από τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα είναι αυτά που στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν μπορούν να τα παρακολουθήσουν.