Οι διάδοχοι του Σπαθάρη

«Οι περισσότεροι νέοι καραγκιοζοπαίκτες θέλουν να αποκαλούνται σκιοπαίκτες ή καλλιτέχνες του θεάτρου σκιών, από φόβο μήπως τους σνομπάρει ο κόσμος. Εγώ προτιμώ το “καραγκιοζοπαίκτης”, γιατί είναι ο όρος που φωτογραφίζει τη δουλειά που κάνουμε».

Ήταν τεσσάρων ετών ο Τάσος Γεωργίου, όταν ζήτησε από τους γονείς του να τον πάνε σε μια παράσταση Καραγκιόζη στο Θέατρο Ριάλτο, όπου έπαιζε ο Μάνθος Αθηναίος. Όπως λέει, «απ΄ όλα τα παιδικά προγράμματα που έπαιζε η τηλεόραση τότε, μόνο Καραγκιόζη έβλεπα. Δεν μπορώ να εξηγήσω γιατί. Πιστεύω ότι γεννιέσαι για να γίνει καραγκιοζοπαίκτης». Γύρω στα οκτώ αποφάσισε ότι αυτό ήθελε να κάνει και τίποτε άλλο. Στην πορεία περνάει πίσω από το πανί και γίνεται βοηθός του Άθου Δανέλλη στο Θέατρο Σκιών του Κυριακού Δεσύλλα στου Γκύζη.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΥΝΙΑ

Από μικρά παιδιά κατάλαβαν ότι μεγαλώνοντας θα γίνονταν καραγκιοζοπαίκτες. «Δεν θέλαμε να κάνουμε τίποτε άλλο», λένε

Ο 22χρονος πια Τάσος Γεωργίου θυμάται: «Ζήτησα από τον πατέρα μου να με πάει πίσω από το πανί κι εκεί γνώρισα τον Άθω Δανέλλη. Του είπα ότι αυτό θέλω να κάνω όταν μεγαλώσω και με πήρε βοηθό του. Άλλωστε δεν υπάρχει και άλλος τρόπος για να μάθεις. Όσο για το τι θα μάθεις, εξαρτάται από το τι είσαι ικανός να “κλέψεις” και να το αξιοποιήσεις. Η δική μας δουλειά είναι εγωιστική τέχνη. Ένας άνθρωπος κάνει τα πάντα: σκηνοθετεί, σκηνογραφεί, γράφει το σενάριο και παίζει τόσους διαφορετικούς χαρακτήρες». Ο Τάσος Γεωργίου μόλις τέλειωσε το Λύκειο άρχισε να δίνει τις δικές του παραστάσεις. Μπορεί όμως να ζήσει σήμερα κάποιος μόνο από το θέατρο σκιών; «Όταν αγαπάς αυτό που κάνεις, ουσιαστικά το στηρίζεις και σε ανταμείβει».

«Εμμονή»
Οι πρώτες εικόνες του Καραγκιόζη ήρθαν και για τον 25χρονο Χρήστο Μπηλίνη μέσα από την τηλεόραση. Ο Καραγκιόζης τού είχε γίνει, όπως λέει, εμμονή. Οι γονείς του τού ενίσχυσαν το ενδιαφέρον, αγοράζοντάς του φιγούρες. Η πρώτη παράσταση που τον πήγαν να δει, ήταν γι΄ αυτόν καθοριστική, αφού τον βοήθησε στον επαγγελματικό προσανατολισμό του. Όπως λέει, «σπούδασα ψυκτικός, αλλά μόνο για τους δικούς μου που ήθελαν να έχω μια εναλλακτική λύση. Εγώ είχα αποφασίσει από νωρίς ότι θα γίνω καραγκιοζοπαίκτης και δεν μου φαινόταν καθόλου περίεργο, όπως ενδεχομένως σε κάποιους συνομήλικούς μου». Παραδέχεται ότι δεν είναι εύκολη δουλειά αφού όπως εξηγεί, «όλη η παράσταση στηρίζεται στον αυτοσχεδιασμό. Γράφεις ένα σκελετό, αλλά οι διάλογοι δεν υπάρχουν σε χαρτί, πρέπει να αυτοσχεδιάσεις». Δεν είναι όμως η μοναδική δυσκολία: «Για να πετύχει μια παράσταση πρέπει να καταλάβεις τι κοινό έχεις από κάτω. Δεν υπάρχει οπτική επαφή, άρα πρέπει να αφουγκραστείς τον κόσμο. Συνήθως αυτό γίνεται στα πρώτα πέντε αστεία που ακούγονται. Και βέβαια η μεγαλύτερη δυσκολία είναι να κάνεις τα παιδιά να γελάσουν». Η δουλειά που έχει επιλέξει τον δικαίωσε αφού, όπως λέει, μπορεί να ζήσει από αυτό που αγαπά: «Τα περισσότερα επαγγέλματα έχουν ρίσκο, αλλά αν τα πιστέψεις και δοθείς, θα σου αποφέρουν». Από πέντε ετών
Σπούδασε χημικός, όμως δεν έχει ασχοληθεί επαγγελματικά με τίποτε άλλο εκτός από το θέατρο σκιών. Την απόφαση να γίνει καραγκιοζοπαίκτης ο 32χρονος Θεσσαλονικιός Χρήστος Στανίσης την πήρε 5 ετών, όταν οι γονείς του τον πήγαν να δει- στην Έκθεση- μια παράσταση του Ευγένιου Σπαθάρη, ο οποίος λίγο αργότερα θα γίνει και δάσκαλός του. Όπως λέει, «από εκείνη τη στιγμή ήξερα τι θέλω να κάνω. Γνώριζα τις δυσκολίες, αλλά αυτές υπάρχουν σε όλες τις δουλειές που αφορούν την τέχνη». Ο Χρήστος Στανίσης καταφέρνει να ζει από το θέατρο σκιών και όπως εξηγεί «αν… ταΐσεις τον Καραγκιόζη, θα σε ταΐσει. «Εγώ διδάσκω Θέατρο Σκιών σε κάποια ιδιωτικά σχολεία στη Θεσσαλονίκη, που το έχουν ως μάθημα επιλογής, και κάνω παραστάσεις». Δεν παραλείπει όμως να τονίσει: «Θα μπορούσαν να είναι καλύτερα τα πράγματα. Ο Καραγκιόζης θα μπορούσε να διευρύνει το κοινό του αν είχε τη στήριξη της Πολιτείας και βέβαια αν είχε μεγαλύτερη προβολή. Και δεν εννοώ βέβαια την τηλεόραση, γιατί το μέσο αυτό σε ό,τι προβάλλει, δίνει ημερομηνία λήξης. Η χώρα μας έδωσε το θέατρο σκιών σε πολλές χώρες, οι οποίες το εξέλιξαν και εμείς δεν το έχουμε εντάξει έστω ως μάθημα σε κάποια σχολή».


Η «γέννηση» του Καραγκιόζη

ΥΠΑΡΧΟΥΝ δύο προφορικές παραδόσεις για τη δημιουργία του Καραγκιόζη. Η μία θέλει τον Καραγκιόζη και τον Χατζηαβάτη υπαρκτά πρόσωπα να κατασκευάζουν το σαράι του Πασά στην Προύσα, ενώ η άλλη αναφέρεται στην ιστορία ενός Έλληνα από την Ύδρα, του Γ. Μαυρομάτη, ο οποίος έμαθε στην Κίνα το θέατρο σκιών και όταν εγκαταστάθηκε στην Πόλη το προσάρμοσε στα ήθη των Τούρκων. Ονόμασε τον πρωταγωνιστή του καρά-γκιοζ, που στα τουρκικά σημαίνει μαυρομάτης. Θεωρείται ότι είχε βοηθό του τον Γιάννη Μπράχαλη, τον πρώτο καλλιτέχνη που έφερε τον Καραγκιόζη στην Ελλάδα μεταξύ του 1850 και του 1860. Πάντως, οι πρώτες ιστορικά βεβαιωμένες πληροφορίες για το θέατρο σκιών εντοπίζονται στα μέσα του 17ου αιώνα. Από τις αρχές του 19ου αιώνα μπορούμε να μιλάμε για καθαρά ελληνικό Καραγκιόζη που ξεκίνησε μάλιστα από την Ήπειρο, με κορυφαίο δημιουργό του τον ψάλτη Δ. Σαρδούνη ή Μίμαρο, ο οποίος και μετέτρεψε το θέαμα σε οικογενειακό θέατρο (1890).