ΠΡΟΣΩΠΑ Η μεγάλη κακοφωνία

«Ζούμε στην εποχή της ταχύτητας, των συντομεύσεων, της ευκολίας. Το Ίντερνετ, τα νέα μέσα ενημέρωσης, τα βιντεοπαιχνίδια, απαιτούν άμεσες απαντήσεις. Χάνουμε έτσι την υπομονή που είναι απαραίτητη για κάθε παρατήρηση, η ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε μειώνεται. Όλα αυτά είναι πολύ αρνητικά για το μέλλον της μουσικής. Κι όμως, ουδέποτε υπήρχαν τόσα ταλέντα όσα σήμερα.

Όμως η τέχνη αυτών των νέων ταλέντων είναι συχνά επιφανειακή, επειδή οι γνώσεις τους είναι αποκλειστικά τεχνικές. Μπορούν να παίζουν τα πιο δύσκολα κομμάτια, αλλά δυσκολεύονται να αποδώσουν σ΄ ένα έργο το νόημά του. Ο λόγος γι΄ αυτό είναι οπωσδήποτε το γεγονός ότι η μουσική δεν αποτελεί πια μέρος της γενικής Παιδείας. Έχει γίνει ειδικότητα. Στα ωδεία, ένας μελλοντικός βιολιστής δεν καθοδηγείται προς τις άλλες μορφές της καλλιτεχνικής έκφρασης. Είναι κρίμα, επειδή κάποιος ο οποίος δεν είναι επαρκώς μορφωμένος μένει στην επιφάνεια των πραγμάτων. Φοβάμαι μερικές φορές πως η κοινωνία της διασκέδασης θα καταβροχθίσει αυτό που αποκαλώ “το σκεπτόμενο αυτί”: αυτήν τη σοφία που σου επιτρέπει να ανακαλύπτεις τις παραλληλίες ανάμεσα στη μουσική και τη ζωή.

Στον σύγχρονο κόσμο, η μουσική έχει επιβληθεί λίγο πολύ παντού, σε κάθε στιγμή της καθημερινής ζωής, στα εστιατόρια, στα αεροπλάνα. Ζούμε μέσα σε μια μεγάλη κακοφωνία. Και αυτή η πανταχού παρουσία της μουσικής συνιστά το πιο βίαιο εμπόδιο για την αληθινή αφομοίωσή της από την κοινωνία μας. Το να ακούς Μπραμς σε μια συναυλία ή μέσα σ΄ ένα ασανσέρ είναι άραγε το ίδιο; Βεβαίως και όχι! Η μουσική απαιτεί τη σιωπή και μια πλήρη συγκέντρωση από την πλευρά του ακροατή. Δεν έχει καμιά σχέση με την παθητική κατανάλωση που μας προτείνει το μάρκετινγκ. Το να χρησιμοποιείς Μότσαρτ σε μια διαφήμιση δεν αποτελεί λύση στην κρίση της κλασικής μουσικής. Η πρόσβαση σ΄ αυτήν δεν περνάει από τον λαϊκισμό, αλλά από το ενδιαφέρον και τη γνώση που καλλιεργείται ήδη από την παιδική ηλικία. Το πιο διαδεδομένο σφάλμα σήμερα είναι η πεποίθηση ότι η τέχνη είναι απλώς υπόθεση ευαισθησίας. Όμως χωρίς Παιδεία, ακούει κανείς τη μουσική, τους ήχους, χωρίς να μπορεί να τους αναλύσει. Και όταν είναι ακατανόητη, η μουσική δεν μπορεί να φτάσει στην ψυχή».

(Αποσπάσματα από συνέντευξη του διάσημου Ισραηλινού διευθυντή ορχήστρας Ντάνιελ Μπαρενμπόιμ στο τελευταίο τεύχος του γαλλικού περιοδικού «Λ΄ Εξπρές».

Ο Μπαρενμπόιμ, ο μοναδικός άνθρωπος στον κόσμο που έχει ισραηλινό και παλαιστινιακό διαβατήριο, πραγματοποιεί αυτήν την εποχή περιοδεία- τη Δευτέρα παίζουν στο Αμμάν- με την WestΕastern Divan Οrchestra που έχει σχηματίσει από το 1999 με τη συμμετοχή Εβραίων και Αράβων μουσικών).