Η πολιτική πίσω από τη «θεία» κόντρα

Ως αντανάκλαση του πολιτικού προβλήματος ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία ερμηνεύεται η αντιπαράθεση των τελευταίων ημερών μεταξύ Πατριαρχείου Μόσχας και Οικουμενικού Πατριαρχείου, που φθάνει στα όρια «ιερού σχίσματος».

Η διαμάχη, όπως τονίζουν στα «ΝΕΑ» εκκλησιαστικές πηγές, είναι περισσότερο πολιτική που αποκτά όμως σοβαρές εκκλησιαστικές προεκτάσεις. Η επίσκεψη Βαρθολομαίου στο Κίεβο για τον εορτασμό των 1.020 χρόνων από τον εκχριστιανισμό της περιοχής και οι απειλές του Αλέξιου για σχίσμα έφεραν στην επιφάνεια την κόντρα Ρωσίας- Ουκρανίας. «Όσο η Ουκρανία και ο δυτικόφιλος πρόεδρός της Βίκτορ Γιούσενκο κοιτούν προς τη Δύση τόσο θα υπάρχουν αντιδράσεις από την πολιτική και την εκκλησιαστική ηγεσία της Ρωσίας» προσθέτουν οι ίδιες πηγές.

Οι Ρώσοι αισθάνονται ότι σιγά σιγά χάνουν ακόμη μία μεγάλη χώρα που ήταν στη σφαίρα επιρροής τους. Αντέδρασαν έντονα στην ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, αντιδρούν και τώρα βλέποντας ότι η ουκρανική ηγεσία επιχειρεί να χτίσει γέφυρες με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ειδικά το τελευταίο διάστημα που το Πατριαρχείο υποστηρίζεται από τη Δύση και την Αμερική. Ενδεικτικές είναι οι αφίσες που έχουν κυκλοφορήσει στο Κίεβο και εμφανίζουν τον πρόεδρο Γιούσενκο δίπλα στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Χθες πάντως λάδι στη φωτιά της «ιερής διαμάχης» έριξαν νέες δηλώσεις του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Χρυσόστομου, οι οποίες αναδημοσιεύονται στην επίσημη ιστοσελίδα του Πατριαρχείου Μόσχας (www. patriarchia.ru). Ο κ. Χρυστόσομος, που δεν θα μεταβεί στο Κίεβο και η απουσία

Λάδι στη φωτιά από την παρέμβαση του Αρχιεπισκόπου Κύπρου στη διαμάχη

του προκάλεσε έκπληξη, αναφέρει ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει συντονιστικό ρόλο σε θέματα διορθόδοξων εκκλησιαστικών σχέσεων, αλλά όχι εκτελεστική εξουσία. Αναφερόμενος ειδικότερα στην Ουκρανική Εκκλησία, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου είπε ότι “μητρική της είναι η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και όχι της Κωνσταντινουπόλεως, κατ΄ αυτόν τον τρόπο, αυτοκεφαλία μπορεί να της παράσχει μόνον η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία”.

«Δύο οι φόβοι». Δύο είναι οι κύριοι φόβοι του Αλέξιου, λέει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Συγκριτικής Φιλοσοφίας της Θρησκείας στη Θεολογική Σχολή Αθηνών κ. Μάριος Μπέγζος. Πρώτον, φοβάται ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο μπορεί να παραχωρήσει αυτοκεφαλία στην Ουκρανική Εκκλησία. Πράγμα που έχει δικαίωμα να το κάνει. Ο δεύτερος φόβος είναι, όπως λέει, ότι μπορεί να στηρίξει μία περιοχή, την Ουκρανία, που έχει αρχίσει να απαγκιστρώνεται από τη Ρωσία και να αποκτά στενές σχέσεις με τη Δύση.

Έως σήμερα η αναγνωρισμένη Ουκρανική Εκκλησία υπάγεται στο Πατριαρχείο Μόσχας. Επικεφαλής της είναι ο Μητροπολίτης Κιέβου Βλαδίμηρος. Γι΄ αυτό τον λόγο πολιτική και εκκλησιαστική ηγεσία στη Ρωσία τρέμουν στην ιδέα ότι η Ουκρανική Εκκλησία θα ανεξαρτητοποιηθεί εκκλησιαστικά. Είναι θέμα ισχύος για τη Ρωσία να παραμείνει η Ουκρανία στην επιρροή της. Άλλωστε το ορθόδοξο ποίμνιο δεν είναι μικρό. Ο σημερινός πληθυσμός της Ουκρανίας ξεπερνάει τα 45 εκατομμύρια.

Το συμπέρασμα ότι η διαμάχη Μόσχας- Φαναρίου είναι πολιτική και λιγότερο θρησκευτική αποδεικνύεται και από τη στάση που κράτησαν αρκετοί επικεφαλής ορθοδόξων Εκκλησιών μετά τις πιέσεις του Πατριάρχη Μόσχας. Ενδεικτικό είναι ότι ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος επέλεξε να μη μεταβεί στο Κίεβο καθώς δεν ήθελε να διαταράξεις τις καλές σχέσεις που διατηρεί η Κύπρος με τη Ρωσία.

Εκκλησιαστικές πηγές τονίζουν πάντως ότι πολύ δύσκολα θα πραγματοποιηθούν οι απειλές της Ρωσικής Εκκλησίας περί σχίσματος στην περίπτωση που το Οικουμενικό Πατριαρχείο συζητήσει επισήμως με τους σχισματικούς ιεράρχες της Ουκρανίας. Κι αυτό διότι σχίσμα θα σημαίνει αυτόματα και απομόνωση για τη Ρωσία, πράγμα που δεν τη συμφέρει.

Η συνάντηση. Η πρώτη συνάντηση ύστερα από 8 χρόνια θα είναι η αυριανή στο Κίεβο, εφόσον βέβαια πραγματοποιηθεί, μεταξύ Βαρθολομαίου και Αλέξιου. Τελευταία φορά οι δύο εκκλησιαστικοί ηγέτες είχαν συναντηθεί στα Ιεροσόλυμα. Εκτιμάται ότι μετά την ανταλλαγή επιστολών και τις απειλές, κυρίως από την πλευρά του Αλέξιου, ίσως επιχειρηθεί και από τις δύο πλευρές να πέσουν οι τόνοι.


Χωρισμένη σε τρία κομμάτια

Χ ωρισμένη σε τρία κομμάτια είναι σήμερα η Εκκλησία της Ουκρανίας. Επισήμως αναγνωρίζεται ως κανονική αυτή που υπάγεται στο Πατριαρχείο της Μόσχας και έχει επικεφαλής τον Μητροπολίτη Κιέβου κ. Βλαδίμηρο. Εκτιμάται ότι έχει περισσότερους από 15-20 εκατομμύρια πιστούς. Σε διαφορετικούς ναούς προσεύχονται περίπου άλλα 20 εκατομμύρια ορθοδόξων: πρόκειται γι΄ αυτούς που ακολουθούν τον αυτοανακηρυχθέντα Πατριάρχη Κιέβου Φιλάρετο. Το δεύτερο κομμάτι των λεγόμενων σχισματικών ορθοδόξων της Ουκρανίας- και το τρίτο των ορθοδόξων- έχει επικεφαλής τον κ. Μεθόδιο. Για τον Πατριάρχη Μόσχας όμως, Φιλάρετος και Μεθόδιος θεωρούνται αντικανονικοί.


«Περιμένουμε με ανυπομονησία το συλλείτουργο»

Με τιμές εν ενεργεία αρχηγού κράτους έγινε δεκτός χθες το πρωί ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος στο Κίεβο, όπου τον υποδέχτηκε ο κ. Γιούσενκο. Τηρώντας για ακόμα μία φορά προσεκτική στάση και επιχειρώντας να χαμηλώσει τους τόνους, ο κ. Βαρθολομαίος τόνισε στην ομιλία του ότι ευχαριστεί για την πρόσκληση τόσο τον πρόεδρο κ. Γιούσενκο όσο και τον Πατριάρχη Αλέξιο, προσθέτοντας: «Περιμένουμε με ανυπομονησία το συλλείτουργο». Με διακριτικό τρόπο είπε επίσης: «Ήρθαμε να προσευχηθούμε για την ενότητα όλων των πολιτών της Ουκρανίας σε μία Εκκλησία. Την Εκκλησία της χώρας σας». Σε άλλο σημείο ο κ. Βαρθολομαίος αναφέρθηκε στον ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Ορθοδοξία. Είπε απευθυνόμενος στους Ουκρανούς πολίτες ότι η Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης έγινε η Μητέρα Εκκλησία τους πριν από 10 αιώνες και παραμένει η Μητέρα Εκκλησία τους.