Χρήμα / Κόσμος

Μετά τη βουτιά, η στασιμότητα

Οι τιμές των κατοικιών στις ΗΠΑ βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση. Η ανεργία αυξάνεται. Η καταναλωτική πίστη έχει φτάσει σε χαμηλά επίπεδα που δεν είχαμε ζήσει από το 1980 και μετά. Πότε λοιπόν θα τελειώσουν όλα αυτά;

Η απάντηση είναι: πιθανότατα όχι πριν από το 2010 ή και ακόμη αργότερα.

Είναι αλήθεια πως κάποιοι προβλέπουν ότι θα υπάρξει απότομη ανάκαμψη της οικονομίας- αν αποδεχτούμε τη θεωρία αυτή τότε σύντομα θα δούμε καλύτερες μέρες. Όμως εάν αποτελέσει οδηγό η εμπειρία μας τα τελευταία 20 χρόνια, τότε τα πράγματα δεν είναι τόσο αισιόδοξα. Η οικονομία μετά τη βουτιά αντί να ανακάμψει θα παραμείνει για καιρό στάσιμη ή στην καλύτερη περίπτωση θα αρχίσει να ανακάμπτει αργά και σταδιακά.

Η πορεία της φούσκας
Ας αρχίσουμε με την αγορά κατοικιών. Σύμφωνα με τον δημοφιλή δείκτη Case-Shiller, η μέση τιμή των κατοικιών στις ΗΠΑ υποχώρησε 17% τον τελευταίο χρόνο. Βρισκόμαστε σε περίοδο που ξεφουσκώνει μια τεράστια φούσκα ακινήτων και πιθανότατα οι τιμές αυτές έχουν ακόμη δρόμο να ακολουθήσουν προς τα κάτω.

Οι πραγματικές τιμές των ακινήτων (αποπληθωρισμένες) αυξήθηκαν 70% από το 2000 έως το 2006. Από τότε έχουν μειωθεί σημαντικά, αλλά βρίσκονται ακόμη 30% πιο ψηλά από τα επίπεδα του 2000. Πρέπει λοιπόν να περιμένουμε νέα υποχώρηση των τιμών; Με βάση την πρόσφατη ιστορία, ναι: Στα τέλη της δεκαετίας του ΄80 στο Λος Άντζελες έσπασε μια μεγάλη τοπική φούσκα: Οι πραγματικές τιμές αυξήθηκαν περίπου 50% πριν να σκάσει η φούσκα αυτή και στη συνέχεια υποχωρούσαν μέχρι να φτάσουν στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από τη φούσκα.

Και μια λεπτομέρεια: Η διαδικασία αυτή χρειάστηκε πάνω από πέντε χρόνια για να ολοκληρωθεί, οπότε εάν η σημερινή βουτιά ακολουθήσει το ίδιο μοτίβο, τότε δεν πρέπει να περιμένουμε να δούμε ανάκαμψη πριν από το 2011.

Μνήμες από υφέσεις
Τι γίνεται όμως με την οικονομία; Μπορεί κάποιοι να μπουν στον πειρασμό να παρηγορηθούν από το γεγονός ότι οι δύο προηγούμενες υφέσεις, το 1990-1991 και το 2001, διήρκεσαν λίγο. Όμως και στις δύο περιπτώσεις την ύφεση ακολούθησε μακρά περίοδος χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης και αύξησης της ανεργίας, που έκανε τους περισσότερους Αμερικανούς να νιώθουν σαν να διήρκεσε η ύφεση πολύ περισσότερο. Επομένως, η ύφεση του 1990 μπορεί επίσημα να τελείωσε τον Μάρτιο του 1991, κάτι που επέτρεψε στον Μπιλ Κλίντον να κερδίσει τις εκλογές στη βάση του δόγματος «είναι η οικονομία ανόητε», αλλά η ανεργία εξακολούθησε να αυξάνεται μέσα και στο 1992. Η επόμενη ύφεση που επίσημα ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2001 μπορεί να τελείωσε τον Νοέμβριο αλλά η ανεργία εξακολούθησε να αυξάνεται μέχρι και τον Ιούνιο του 2003.

Αυτές οι παρατεταμένες περίοδοι ύφεσης πιθανότατα αντικατοπτρίζουν τη μεταβαλλόμενη φύση του οικονομικού κύκλου. Οι προηγούμενες υφέσεις ήταν λίγο πολύ αποτέλεσμα της πολιτικής από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (FΕD) η οποία αύξανε τα επιτόκια για να ελέγξει τον πληθωρισμό. Οι πιο πρόσφατες «βουτιές» όμως ήταν αποτέλεσμα υπερβολών- ευκολία σύναψης δανείων στη δεκαετία του ΄80, τεχνολογική φούσκα του ΄90 και σήμερα φούσκα στην αγορά ακινήτων.

Δύσκολα έως το 2010
Το να αντιμετωπιστούν οι παλιότερες κρίσεις ήταν εύκολο. Έφτανε μόνο η FΕD να ανοίξει τη στρόφιγγα του δανεισμού. Όμως το να αντιμετωπιστούν οι σύγχρονες οικονομικές βουτιές είναι πιο δύσκολο, επειδή η οικονομία πρέπει να βρει κάτι για να αντικαταστήσει τη φούσκα, που έχει σκάσει. Η FΕD δεν είναι εύκολο πια να ελέγξει την κατάσταση. Το 2002 για παράδειγμα μείωνε συνεχώς τα επιτόκια, αλλά κανείς δεν δανειζόταν- μέχρι να απογειωθεί η φούσκα των ακινήτων. Πιθανότατα δεν θα μπορέσουμε να βρούμε μια καινούργια φούσκα να επενδύσουμε- τουλάχιστον όχι μια αρκετά μεγάλη ώστε να τροφοδοτήσει μια γρήγορη ανάκαμψη.

Εάν η τρέχουσα οικονομική επιβράδυνση ακολουθήσει το τυπικό σύγχρονο μοτίβο που μας έχει συνηθίσει, η οικονομία θα συνεχίσει να βρίσκεται σε δύσκολη θέση τουλάχιστον μέχρι το 2010, αν όχι και παραπάνω.

Ομπάμα και οικονομία
Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, που πιθανότατα θα είναι ο κ. Ομπάμα, θα πρέπει να δράσει άμεσα και με πυγμή. Θα πρέπει να εκπονήσει πρόγραμμα τόνωσης της οικονομίας που θα είναι μεγαλύτερο, καλύτερο και θα διαρκέσει περισσότερο από αυτό που πέρασε πέρσι στο Κογκρέσο. Θα πρέπει ακόμη να περιλαμβάνει περισσότερα μακροπρόθεσμα μέτρα για να μειωθεί η οικονομική ανασφάλεια- και πάνω από όλα να υιοθετηθεί ιατροφαρμακευτική περίθαλψη για όλους.

Εάν με ρωτήσετε, δεν υπάρχει μεγάλο σασπένς για τις αμερικανικές εκλογές. Εάν δεν γίνουν μεγάλα λάθη, ο κ. Ομπάμα θα κερδίσει. Εάν υποθέσουμε ότι αυτό θα γίνει, το μεγάλο ερώτημα από εκεί και πέρα είναι τι θα κάνει μετά τη νίκη του για την οικονομία.
Πρώτο εργοστάσιο της Φολκσβάγκεν στις Ηνωμένες Πολιτείες

Το πρώτο της εργοστάσιο στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμη να κατασκευάσει η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, η Φολκσβάγκεν. Οι Γερμανοί με την κατασκευή του εργοστασίου επιδιώκουν να έχουν διπλό όφελος: από τη μια να αυξήσουν τις πωλήσεις τους στη χώρα αυτή που είναι η μεγαλύτερη αγορά αυτοκινήτων στον κόσμο και από την άλλη να θωρακιστούν από το πανίσχυρο ευρώ που μειώνει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, οι οποίες πωλούν προϊόντα στις ΗΠΑ και σε χώρες των οποίων τα νομίσματα είναι συνδεδεμένα με την πορεία του δολαρίου.

Το εργοστάσιο της Φολκσβάγκεν θα κατασκευαστεί στην Πολιτεία του Τενεσί και θα κοστίσει σχεδόν ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Στόχος της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχα- νίας είναι να παράγονται εκεί 150.000 οχήματα τον χρόνο, των οποίων η παραγωγή αναμένεται ότι θα αρχίσει το 2011. Στο εργοστάσιο θα δημιουργηθούν περίπου 2.000 νέες θέσεις εργασίας, ενώ αναμένεται ότι θα αυξηθεί η απασχόληση και σε άλλες εταιρείες που θα παρέχουν στην αυτοκινητοβιομηχανία διαφόρων ειδών εξαρτήματα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι για να επιλεγεί η τοποθεσία κατασκευής του εργοστασίου, δόθηκε σκληρή μάχη. Αυτό συνέβη επειδή εκτός από το Τενεσί, το εργοστάσιο της Φολκσβάγκεν «διεκδίκησαν» ακόμη οι Πολιτείες της Αλαμπάμα και του Μίσιγκαν.

Σήμερα το μερίδιο της Φολκσβάγκεν στην αμερικανική αγορά ανέρχεται σε μόλις 2%, ενώ στελέχη της δηλώνουν πως στόχος της εταιρείας είναι έως το 2018 να έχει τριπλασιάσει τις πωλήσεις της στις Ηνωμένες Πολιτείες, φτάνοντας το ένα εκατομμύριο οχήματα.