«Τριγυρνούσε ελεύθερος στο Βελιγράδι»

Κάτω από τη μύτη των σερβικών αρχών κινούνταν, τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια, ο πρώην πρόεδρος των Σερβοβόσνιων Ράντοβαν Κάρατζιτς: ασκούσε την εναλλακτική ιατρική, αρθρογραφούσε, έδινε ακόμα και διαλέξεις. Η σύλληψή του στο Βελιγράδι, μόλις δύο εβδομάδες μετά τον σχηματισμό νέας, φιλοδυτικής κυβέρνησης στη Σερβία, επιβεβαιώνει πως ήταν όλα θέμα πολιτικής βούλησης- και μιας καλής προσφοράς από τη Δύση.

O Ράντοβαν Κάρατζιτς, ο ψυχίατρος με την ποιητική φλέβα που καταζητούνταν εδώ και έντεκα χρόνια από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης (ΔΠΔ) για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας στη διάρκεια του πολέμου

ΚΑΤΑΖΗΤΟΥΝΤΑΝ 11 ΧΡΟΝΙΑ

Θεωρείται μεταξύ άλλων εγκέφαλος της σφαγής 8.000 μουσουλμάνων της Βοσνίας στη Σρεμπρένιτσα, το 1995

της Βοσνίας, από το 1992 έως και το 1996, συνελήφθη σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή το βράδυ της Δευτέρας, ενώ μετακινούνταν από ένα προάστιο του Βελιγραδίου σε άλλο: οι σερβικές αρχές φέρεται να έδρασαν βάσει πληροφοριών από ξένες μυστικές υπηρεσίες, αφήνοντας στη λίστα με τους καταζητούμενους του ΔΠΔ μόνο δύο τελευταία ονόματα: του Ράτκο Μλάντιτς, πρώην στρατιωτικού ηγέτη των Σερβοβόσ- νιων, και του Σερβοκροάτη Γκόραν Χάτζιτς. Στις φωτογραφίες που δόθηκαν στη δημοσιότητα, ο 63χρονος σήμερα Κάρατζιτς δεν θυμίζει σε τίποτα τον Κάρατζιτς με τα καλοχτενισμένα, ψαρά μαλλιά της δεκαετίας του 1990: πλούσια λευκά γένια, άσπρα μαλλιά πιασμένα σε κοτσίδα, γυαλιά… «Τριγυρνούσε ευτυχής, ελεύθερος, στην πόλη», δήλωσε ο Σέρβος εισαγγελέας, Βλαντίμιρ Βούκσεβιτς. «Ακόμα και οι σπιτονοικοκύρηδές του αγνοούσαν την ταυτότητά του». Ο Κάρατζιτς ζούσε στο Νέο Βελιγράδι, κυκλοφορούσε με το όνομα Ντράγκαν Ντέιβιντ Ντάμπιτς και εργαζόταν σε ιδιωτική κλινική. Τον περασμένο Οκτώβριο, εμφανίστηκε σε συνέδριο του περιοδικού «Υγιεινή Ζωή» και συστήθηκε στον διευθυντή του, Γκόραν Κότζιτς, ως νευροψυχίατρος, λέγοντάς του πως ήθελε να συνεργαστεί με το περιοδικό. Ο Κότζιτς ακόμα δυσκολεύεται να πιστέψει πως αυτός ο «ευγενικός, ήσυχος, πνευματώδης άνδρας» είναι ο Κάρατζιτς.

Δεκάδες επιδρομές
Χρόνια τον αναζητούσαν οι ΝΑΤΟϊκές δυνάμεις, δεκάδες επιδρομές είχαν γίνει στις κατοικίες της γυναίκας και των παιδιών του στο Πάλε, νοτιοανατολικά του Σαράγιεβο. Εις βάρος του εκκρεμούν από το 1995 11 κατηγορίες, ο Κάρατζιτς θεωρείται μεταξύ άλλων εγκέφαλος της πολιορκίας του Σαράγεβο (1992-1996) που στοίχισε τη ζωή 10.000 ανθρώπων καθώς και της σφαγής 8.000 μουσουλμάνων της Βοσνίας στη Σρεμπρένιτσα, το 1995. Ακουγόταν πως κρυβόταν σε μοναστήρια και σπηλιές, στην απομονωμένη Ανατολική Βοσνία. Τελικά, συνελήφθη στο Βελιγράδι προκαλώντας πανηγυρισμούς στο Σαράγεβο και λιγοστές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας στη σερβική πρωτεύουσα- το πότε ακριβώς συνελήφθη, ωστόσο, αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας.

Ο δικηγόρος του Κάρατζιτς υποστηρίζει πως ο πελάτης του συνελήφθη την Παρασκευή, εκδοχή με την οποία συμφωνεί και η Φλοράνς Αρτμάν, εκπρόσωπος της πρώην εισαγγελέως του ΔΠΔ Κάρλα ντελ Πόντε- η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, υποστήριζε ανέκαθεν ότι ο Κάρατζιτς ζούσε υπό την προστασία των αρχών στη Σερβία: «Οι αρχές χρησιμοποίησαν τις τρεις αυτές ημέρες ώστε να χειριστούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη δημοσιοποίηση της είδησης και τις αντιδράσεις», δήλωσε η Αρτμάν στο «Νouvel Οbservateur». «Ο Κάρατζιτς συνελήφθη από τις σερβικές μυστικές υπηρεσίες, τη ΒΙΑ, όχι την αστυνομία», επεσήμανε. «Διότι στη νέα κυβέρνηση, έναν συνασπισμό ανάμεσα στους φιλοευρωπαίους του Δημοκρατικού Κόμματος και τους Σοσιαλιστές (και πρώην εθνικιστές) του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, οι Δημοκρατικοί κράτησαν τον έλεγχο των μυστικών υπηρεσιών, παρότι έδωσαν τον έλεγχο του υπουργείου Εσωτερικών στους Σοσιαλιστές. Το υπουργείο Εσωτερικών δεν γνώριζε τίποτα… Η ΒΙΑ γνώριζε πού κρυβόταν ο Κάρατζιτς, έλειπε μόνο το πολιτικό πράσινο φως».

Ο πραγματισμός
Σύμφωνα με τη Φλοράνς Αρτμάν, η συμφωνία συνεργασίας Δημοκρατικών – Σοσιαλιστών προέβλεπε ρητά πως μια σύλληψη του Κάρατζιτς δεν θα σήμαινε πτώση της κυβέρνησης. Παρότι, λοιπόν, ένας στους τρεις Σέρβους εξακολουθεί να ψηφίζει εθνικιστικά κόμματα και να θεωρεί ανθρώπους όπως ο Κάρατζιτς ήρωες, οι Δημοκρατικοί του Τάντιτς έβαλαν τον πραγματισμό πάνω από τον εθνικισμό: η Ε.Ε. ασκούσε ολοένα και πιο έντονες πιέσεις στη Σερβία να παραδώσει τον Κάρατζιτς και τον Μλάντιτς, θέτοντας την «πλήρη συνεργασία με το ΔΠΔ» ως όρο και για την εφαρμογή του συμφώνου συνεργασίας Σερβίας- Ε.Ε. που υιοθετήθηκε τον Απρίλιο, και για την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Πολλοί πιστεύουν ως εκ τούτου ότι η σύλληψη του Κάρατζιτς είναι προϊόν ενός «ντιλ» ανάμεσα στο Βελιγράδι και την Ε.Ε., στο οποίο έπαιξαν ασφαλώς ρόλο και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Πράγματι, δεν υπήρχε χθες Ευρωπαίος αξιωματούχος, από τον επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Χαβιέ Σολάνα έως τον υπουργό Εξωτερικών της προεδρεύουσας Γαλλίας, Μπερνάρ Κουσνέρ, που να μη χαιρέτισε τη σύλληψη Κάρατζιτς ως ένα μεγάλο βήμα της Σερβίας προς την Ε.Ε. Παράλληλα, ωστόσο, όλοι επαναλάμβαναν την αξίωση να συλληφθεί και ο Μλάντιτς. «Η περίπτωση του Μλάντιτς είναι πιο περίπλοκη», λέει η Αρτμάν. «Από ό,τι φαίνεται παραμένει υπό την προστασία μέρους του στρατού. Αν η σερβική κυβέρνηση θέλει να τον συλλάβει, εκεί πρέπει να βρει συμμάχους.
Η διάψευση του ονείρου

ΗΤΑΝ ΤΡΕΙΣ. Τρεις άνθρωποι μπορεί να θεωρηθούν οι βασικοί υπεύθυνοι για το αιματοκύλισμα που συντελέστηκε στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη στο όνομα της «Μεγάλης Σερβίας»: ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, το αφεντικό της Σερβίας, ο Ράτκο Μλάντιτς, ο στρατιωτικός διοικητής στη Βοσνία, και ο Ράντοβαν Κάρατζιτς, ο αυτοανακηρυχθείς «πρόεδρος».

Από τους τρεις, ο Κάρατζιτς ενσάρκωσε τον πιο καθαρό, τον πιο σκληρό, τον πιο τρελό σερβικό εθνικισμό. Ενόσω ο εθνικιστής σοσιαλιστής Μιλόσεβιτς στόχευε την απόλυτη εξουσία και ο στρατιώτης Μλάντιτς ονειρευόταν κατακτήσεις και αίμα, ο Κάρατζιτς ζούσε σε ένα δικό του σύμπαν γεμάτο επική ποίηση, μαγεμένος από τη «φυλή των πολεμιστών» του, περιτριγυρισμένος από φανατικούς ιδεολόγους που έμοιαζαν να μη συνειδητοποιούν ότι η Ευρώπη είχε εξελιχθεί από τότε που έλαβε τέλος η οθωμανική κυριαρχία. Το χειρότερο, ίσως, για τον Κάρατζιτς είναι πως συνελήφθη όχι από αυτούς τους μουσουλμάνους της Βοσνίας που ήθελε να εξοντώσει, όχι από αυτούς τους Δυτικούς που μισούσε, αλλά από μια Σερβία η οποία βρίσκεται στη διαδικασία εξόδου από την πιο δαιμονική εποχή της, μία Σερβία ακόμα πολύ εθνικιστική αλλά διοικούμενη από δημοκράτες, μια χώρα που συμφιλιώνεται σιγά σιγά με τους γείτονές της και προχωρά προς την Ευρώπη. Ο Κάρατζιτς θα λογοδοτήσει για τα εγκλήματά του. Η σύλληψή του είναι η καλύτερη απόδειξη πως το όνειρό του για μια «αγνή», μεσαιωνική «Μεγάλη Σερβία», χτισμένη μέσα στο αίμα των άλλων και αποκομμένη από τον κόσμο, διαψεύστηκε.