Χρήμα / Κόσμος

Το κράτος σε ρόλο μεγάλου δανειστή

Η ανησυχία για την τύχη των δύο αμερικανικών γιγάντων της αγοράς ενυπόθηκων δανείων, Fannie Μae και Freddie Μac, αντικατοπτρίζει μια νέα πραγματικότητα της αμερικανικής ζωής: η κυβέρνηση παίζει ολοένα και πιο δυναμικά κυρίαρχο ρόλο, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι οι Αμερικανοί μπορούν να αγοράσουν ένα σπίτι ή να πάνε στο πανεπιστήμιο.

Ένα μεγάλο μέρος των ιδιωτικών κεφαλαίων, που κάποτε εισέρεαν στη βιομηχανία δανεισμού, έχουν κάνει φτερά, αφήνοντας την ευθύνη της χρηματοδότησης των αμερικανικών σπιτιών στις επιδοτούμενες από την κυβέρνηση Fannie και Freddie, οι οποίες έφθασαν τους πρώτους τρεις μήνες του έτους να έχουν αγοράσει τα δύο τρίτα των νέων στεγαστικών δανείων των ΗΠΑ. Πριν από δύο χρόνια, είχαν ποσοστό κάτω του 40%. Ανάλογη τάση δημιουργείται και στην περίπτωση των φοιτητικών δανείων. Καθώς οι ιδιωτικές τράπεζες έκλεισαν τη στρόφιγγα προς τους φοιτητές, η κυβέρνηση Μπους υποσχέθηκε τον Μάιο να αγοράσει τα εγγυημένα από το κράτος δάνειά τους, ενισχύοντας τη ρευστότητά τους.

Κόστος 300 δισ. δολάρια
Σε ένα κράτος λοιπόν, τις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο θεωρεί εαυτό ως το άντρο της ελεύθερης αγοράς και της επιχειρηματικότητας, η κυβέρνηση έχει μετατραπεί από αξιόπιστο εγγυητή, στον μοναδικό στην πράξη δανειστή εκατομμυρίων Αμερικανών. Την περασμένη Κυριακή η τάση αυτή ενισχύθηκε, καθώς η κυβέρνηση ζήτησε από το Κογκρέσο να δώσει το πράσινο φως για να αγοράσει μετοχές των Fannie και Freddie, ενώ πριν από δυο εβδομάδες «ασφάλισε» προγράμματα αναχρηματοδότησης δανείων ύψους 300 δισ. δολαρίων.

Αποτυχία της αγοράς
Η νέα πραγματικότητα αποτελεί αντικείμενο χλεύης για τους φιλελεύθερους και τους συντηρητικούς, που φοβούνται τις κρατικές παρεμβάσεις στην αγορά, αλλά και από λαϊκιστές και προοδευτικούς, οι οποίοι δεν βλέπουν με καλό μάτι την ιδέα να εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο η εκπαίδευση και η στέγαση από τις χρηματοδοτικές διαθέσεις της κυβέρνησης. Το πώς η αμερικανική κυβέρνηση έφθασε να κυριαρχεί στους δύο αυτούς κρίσιμους τομείς είναι- ανάλογα με την ιδεολογίαμια ιστορία αποτυχίας της αγοράς και των ελεγκτικών μηχανισμών ή μια προειδοποιητική ιστορία για γραφειοκρατικές παρεμβάσεις. Μάλλον, ισχύουν και τα δύο. Η κακή πλευρά
Για όσους είναι έτοιμοι να κατηγορήσουν τους ελαστικούς κανονισμούς, το φιάσκο των στεγαστικών δανείων ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα των αρμοδίων, οι οποίοι προσεύχονταν στον βωμό του δογματισμού της αγοράς, αφήνοντας τους επιχειρηματίες ελεύθερους να πετύχουν ή να αποτύχουν. Σε αυτό το πνεύμα άφησε ο Άλαν Γκρίσπαν, ο για πολλά έτη κεντρικός τραπεζίτης των ΗΠΑ, τις τράπεζες να δημιουργήσουν τα εξαιρετικά πολύπλοκα δίκτυα των επενδυτικών προϊόντων, που βασίστηκαν στα ενυπόθηκα δάνεια. Όταν, όμως, άρχισαν να πέφτουν οι τιμές των ακινήτων- τα οποία ο Γκρίσπαν θεωρούσε περιορισμένων κινδύνων και αντιστεκόταν στα καλέσματα για παρεμβάσεις της Fed- οι μάσκες έπεσαν και η κακή πλευρά των πολύπλοκων επενδύσεων έγινε ορατή. Οι ζημιές και τα χρέη προκάλεσαν φόβο. Δεκάδες τράπεζες, που προσέφεραν δάνεια σε φοιτητές με ομοσπονδιακή εγγύηση, άρχισαν να αποχωρούν από το πρόγραμμα. Σύμφωνα με τον Ντιν Μπέικερ, συντονιστή του Κέντρου Οικονομικής και Πολιτικής Έρευνας της Ουάσιγκτον, η προσπάθεια να ανατεθεί στον ιδιωτικό τομέα ο ρόλος της χρηματοδότησης των φοιτητών απέτυχε. Δομημένα «τέρατα»
Όμως, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Οι Fannie και Freddie εκμεταλλεύτηκαν το πλεονέκτημά τους ως οι εκλεκτές της κυβερνητικής υποστήριξης για να εξασφαλίσουν ένα αθέμιτο πλεονέκτημα έναντι του ιδιωτικού τομέα. Φούσκωσαν μπαίνοντας σε δομημένα «τέρατα» υπό την έμμεση εγγύηση της κυβέρνησης, η οποία θα τις διέσωζε όποτε χρειαζόταν. Έτσι, είχαν πρόσβαση σε φθηνότερο χρήμα έναντι των ανταγωνιστών και έδιναν φθηνότερα δάνεια. Κάτι που τους εξασφάλιζε περισσότερη δουλειά και καλύτερη προοπτική για τους μετόχους. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση χρησιμοποιούσε τις δύο εταιρείες για να προωθεί κοινωνικές πολιτικές, όπως της απόκτησης κατοικίας, ιδίως στις μειονότητες.

Παράξενη συμπεριφορά
Καθώς η κυβέρνηση Μπους είναι έτοιμη να διοχετεύσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια για να εξασφαλίσει φοιτητικά δάνεια και να αγοράσει τις Fannie και Freddie, υιοθετεί έναν ρόλο ο οποίος δεν φαίνεται να συρρικνώνεται στο άμεσο μέλλον. Φαίνεται παράξενη τέτοιου είδους συμπεριφορά σε μια εποχή που οι αγορές έχουν φοβηθεί και οι ρυθμίσεις αντιμετωπίζονται ως αιρετικές. Εδώ και αρκετά χρόνια, οι Αμερικανοί αρμόδιοι της οικονομικής πολιτικής υποδείκνυαν σε όλο τον κόσμο ότι θα πρέπει να αφήσουν ελεύθερα τα ζωώδη ένστικτα της αγοράς. Σήμερα, στον απόηχο της πιστωτικής κρίσης, η οποία προκλήθηκε από αυτό που αποκαλούσαν κάποτε αμερικανικές αρετές- την τραπεζική δημιουργικότητα και τη διαχείριση ρίσκουη Ουάσιγκτον καταβάλλει εγγυήσεις για τις Fannie και Freddie για τον απλό λόγο ότι είναι πολύ μεγάλες για να αποτύχουν. Αν ναυαγήσουν, το ίδιο θα κάνουν και οι γείτονες. Το ίδιο, ενδεχομένως, θα κάνει το παγκόσμιο πιστωτικό σύστημα.


Η κρίση δεν αγγίζει τους πελάτες των «χλιδάτων» προϊόντων

Κόντρα στο ρεύμα των καιρών, που καθιστά τις ακριβές μάρκες ευάλωτες στην πιστωτική κρίση, η Βurberry, η βρετανική εταιρεία ακριβής μόδας, αντιμετωπίζει την κρίση με τη βοήθεια μιας τσάντας αξίας 11.000 λιρών (13.750 ευρώ) από δέρμα αλιγάτορα και ενός παλτό 3.000 λιρών (3.750 ευρώ), που φορά η Sarah Jessica Ρarker ως πρωταγωνίστρια στην ταινία «Sex and the City». Ενώ άλλες εταιρείες μόδας έχουν αρχίσει να απολύουν εργαζομένους, η Βurberry δήλωσε ότι έχει πουλήσει «μερικές εκατοντάδες» από τις τσάντες Warrior των 11.000 λιρών από τον περασμένο Ιανουάριο. Δηλώνει ακόμη ότι οι πωλήσεις ανδρικών παλτών στη Βρετανία είναι «συνταρακτικές», ενώ οι πωλήσεις παπουτσιών έχουν διπλασιαστεί. Τα προ φόρων κέρδη της περασμένης χρονιάς αυξήθηκαν κατά 14%, φτάνοντας τα 257,5 εκατ. ευρώ, με πωλήσεις 1,25 δισ. ευρώ. Το πρώτο τρίμηνο της φετινής χρήσης (έληξε στις 30 Ιουνίου) οι πωλήσεις των Βurberry αυξήθηκαν κατά 26% και έφτασαν τα 264 εκατ. ευρώ. «Η πελατεία μας επιτρέπει πολυτέλειες στον εαυτό της», λέει η Αμερικανίδα διευθύνουσα σύμβουλος της εταιρείας, Άντζελα Άχρεντς. Τα οικονομικά αποτελέσματα δείχνουν μια δραματική στροφή στην πορεία της εταιρείας, την οποία η επικεφαλής της επιμένει να κατατάσσει στις πέντε μεγαλύτερες επωνυμίες της μόδας διεθνώς. Επαναλανσάρισε το brand, επεκτείνοντας τις πωλήσεις σε νέες αγορές στις ΗΠΑ, τη Μέση και την Άπω Ανατολή. Έτσι, οι πωλήσεις στη Βρετανία αντιστοιχούν πλέον σε λιγότερο από 10% του συνολικού της τζίρου και οφείλονται σε πλούσιους Κινέζους και Ρώσους τουρίστες, αλλά και σε εμπνευσμένους αγοραστές του West Εnd. Η εταιρεία έγινε ακόμη πιο πολυτελής, ενώ διεύρυνε την γκάμα των προϊόντων της με αρώματα, παπούτσια, γυαλιά ηλίου. Πέρυσι πωλήθηκαν 300.000 ζευγάρια παπούτσια Βurberry, ενώ η εταιρεία πιστεύει ότι οι πωλήσεις τους μπορούν να δεκαπλασιαστούν μέχρι το 2013, φτάνοντας τα 125 εκατ. ευρώ ετησίως.