Αργοπεθαίνει η Ευρώπη

Όταν ο Ρόκο Φαλιβένα, 56 χρόνων, ξεκίνησε εκεί, το 2002, τη δεύτερη δημαρχιακή θητεία του, την προηγούμενη χρονιά είχαν γεννηθεί στο Λαβιάνο μόλις τέσσερα μωρά· και πέντε παιδιά είχαν γραφτεί στην Α΄ τάξη του Δημοτικού, που εξυπηρετεί ωστόσο άλλες δύο κοινότητες. «Ήξερα πως η πρώτη δουλειά μου ήταν να προσπαθήσω να σώσω το σχολείο», λέει ο Φαλιβένα. «Διότι ένα χωριό χωρίς σχολείο είναι ένα νεκρό χωριό».

Είχε την ιδέα να πληρώσει τις γυναίκες για να κάνουν παιδιά. Το 2003, έκανε γνωστό πως θα πλήρωνε 10.000

ευρώ κάθε γυναίκα που θα γεννούσε και θα μεγάλωνε ένα παιδί στο Λαβιάνο. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η ιδέα του πέτυχε- η Α΄ Δημοτικού έχει φέτος 17 μαθητές-, όμως ο αριθμός μπορεί να είναι παραπλανητικός. Το Λαβιάνο εξακολουθεί να χάνει κόσμο.

Η μείωση. Το Λαβιάνο δεν είναι μοναδική περίπτωση στην Ιταλία, ούτε στην Ευρώπη. Στη δεκαετία του 1990, οι Ευρωπαίοι ειδικοί άρχισαν να παρατηρούν μια μείωση του πληθυσμού σ΄ όλη την ήπειρο και κάθετη μείωση του ρυθμού γεννήσεων. Το 2002, μια μελέτη παρουσίασε τα δεδομένα. Ο αριθμός 2,1 θεωρείται «ρυθμός αντικατάστασης»- ο μέσος αριθμός γεννήσεων ανά γυναίκα με τον οποίο μπορεί να διατηρηθεί το επίπεδο του πληθυσμού μιας χώρας. Σύμφωνα όμως με τη μελέτη, για πρώτη φορά ο ρυθμός γεννητικότητας στη Νότια και την Ανατολική Ευρώπη έπεσε κάτω από το 1,3.

Μ΄ αυτό τον ρυθμό, ο πληθυσμός μιας

2,1 είναι ο μέσος αριθμός γεννήσεων ανά γυναίκα με τον οποίο μπορεί να διατηρηθεί το επίπεδο του πληθυσμού μιας χώρας

χώρας θα μειωνόταν στο μισό μέσα σε 45 χρόνια και θα ήταν αδύνατο να ανακάμψει. Ο Κόλερ και οι συνάδελφοί του που έκαναν τη μελέτη επινόησαν τότε έναν δυσοίωνο νέο όρο για το φαινόμενο: «χαμηλότατη-χαμηλή γονιμότητα» (lowest-low fertility).

Η κύρια απειλή για την Ευρώπη είναι οικονομική. «Επιστήμονες της δημογραφίας και οικονομολόγοι προβλέπουν ότι 30 εκατομμύρια Ευρωπαίοι παραγωγικής ηλικίας θα «εξαφανιστούν» ώς το 2050. Παράλληλα η σύνταξη θα διαρκεί δεκαετίες, καθώς ο αριθμός των ογδοντάρηδων και των ενενηντάρηδων θα αυξάνεται εντυπωσιακά», γράφουν σε μελέτη τους οι Τζόναθαν Γκραντ και Στιν Χόρενς της ερευνητικής ομάδας Rand Εurope.


Η μεγάλη διαφορά Βορρά και Νότου

Ανάμεσα στη Βόρεια Ευρώπη – περιλαμβανομένων της Γαλλίας, της Βρετανίας και των σκανδιναβικών χωρών- και τον Νότο υπάρχει μια κρίσιμης σημασίας διαφορά. Η Βόρεια Ευρώπη έχει τα πιο καλά συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και από τους υψηλότερους ρυθμούς γονιμότητας. Σε χώρες όπως η Νορβηγία, το κράτος βοηθάει τις γυναίκες και τις οικογένειές τους. Εγγυάται 54 εβδομάδες άδεια μητρότητας και 6 εβδομάδες άδεια πατρότητας. Με τη γέννηση ενός παιδιού, η κυβέρνηση καταβάλλει 4.000

ευρώ. Παντού υπάρχουν κρατικά επιδοτούμενοι παιδικοί σταθμοί. Στη διάρκεια της άδειας μητρότητας, η γυναίκα πληρώνεται το 80% του μισθού της. Αντίθετα, στην Ιταλία εργάζεται μόνο το 50% των γυναικών (σε σύγκριση με το 75%-80% που εργάζεται στη Σκανδιναβία) ενώ το κράτος δεν επιδοτεί τη φροντίδα των παιδιών. Στη Σκανδιναβία, χάρις εν μέρει στην κρατική υποστήριξη, όσο περισσότερα παιδιά έχει μια οικογένεια τόσο πιο εύπορη είναι πιθανό να είναι· στη Νότια Ευρώπη, το να έχεις παιδιά είναι μια μεγάλη οικονομική επιβάρυνση που σπρώχνει μια οικογένεια προς τη φτώχεια.


Αυξάνονται και πληθύνονται

Στην ΗΠΑ, η γεννητικότητα έφτασε πέρυσι στο 2,1-η υψηλότερη από τη δεκαετία του 1960. Εδώ παίζει ρόλο η ευελιξία: στην Ευρώπη, η κοινωνία και η αγορά εργασίας είναι πιο άκαμπτες. Μια Αμερικανίδα μπορεί να επιλέξει να διακόψει τη σταδιοδρομία της για τρία ή πέντε χρόνια για να φτιάξει οικογένεια και να περιμένει ότι θα μπορέσει να ξαναρχίσει να εργάζεται· αυτό συμβαίνει πολύ πιο δύσκολα στην Ευρώπη. «Για να προωθήσεις τη γεννητικότητα», λέει ο Αρνστάιν Άασβε, Νορβηγός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μποκόνι του Μιλάνου, «η κοινωνία πρέπει να είναι γενναιόδωρη ή ευέλικτη».