Ο Τούρκος «Σίντλερ» της Ρόδου

Ένας Τούρκος «Σίντλερ» έσωσε το 1944 τη ζωή 42 Εβραίων της Ρόδου πριν οι Γερμανοί κατακτητές τους οδηγήσουν μαζί με εκατοντάδες άλλους στο Άουσβιτς. Και 64 χρόνια μετά, η Ισραηλιτική Κοινότητα Ρόδου θα τιμήσει, στο πρόσωπο του γιου του, τον τότε Τούρκο πρόξενο Σελαχατίν Ουλκουμέν σε ειδική εκδήλωση που θα γίνει στις 24 ΙουλίουΗμέρα Μνήμης για τους Εβραίους της Ρόδου – και με την παρουσία πολλών Εβραίων ροδιακής καταγωγής από ολόκληρο τον κόσμο.

O διπλωμάτης Σελαχατίν Ουλκουμέν σε ηλικία 30 χρόνων διορίστηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου στο τουρκικό προξενείο της Ρόδου, σε μια περίοδο που το νησί και τα άλλα Δωδεκάνησα στέναζαν κάτω από την μπότα του Γερμανού κατακτητή. Έλληνες, Ιταλοί, Τούρκοι, Εβραίοι ήταν κυριολεκτικά εξουθενωμένοι από την καταπίεση, την πείνα και τη δυστυχία.

Καθημερινά δεκάδες άτομα πέθαιναν στους δρόμους, ενώ παράλληλα είχε αρχίσει ένα μεγάλο κύμα φυγής Ελλήνων πατριωτών, αλλά και Ιταλών στρατιωτών, προς τα τουρκικά παράλια. Σε πολλές περιπτώσεις ο Ουλκουμέν βοήθησε να δραπετεύσουν με βάρκες άνθρωποι από τη Ρόδο προς τις απέναντι ακτές.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Εβραίου Ρομπέν Χασόν και του Τούρκου Μ. Ντουρούκαλι, που μαζί με περίπου 20 Ιταλούς στρατιώτες επιβιβάστηκαν σε δύο βάρκες με προορισμό τα τουρκικά παράλια. Όταν τους αντελήφθησαν οι Γερμανοί από τα παρατηρητήρια, άρχισαν να τους πυροβολούν, αλλά για καλή τους τύχη εκείνη την ώρα εμφανίστηκαν βρετανικά αεροπλάνα που βομβάρδισαν τη Ρόδο. Έτσι οι Γερμανοί προσπάθησαν να αμυνθούν από τα βρετανικά πυρά, με αποτέλεσμα οι φυγάδες να ξεφύγουν και να φτάσουν στην Τουρκία, όπου ο μεν Χασόν προωθήθηκε στην Αλεξάνδρεια και κατετάγη στον Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό, ο δε Ντουρούκαλι κατετάγη στον τουρκικό στρατό. Και οι δύο επέστρεψαν στη Ρόδο μετά το τέλος του πολέμου.

Ο Ουλκουμέν βοήθησε πολλούς να δραπετεύσουν με βάρκες από τη Ρόδο προς τις απέναντι ακτές

Ιούλιος του ΄44. Η κατάσταση στο νησί ήταν αφόρητη. Οι Γερμανοί άρχισαν να συλλαμβάνουν τους Εβραίους «για να πάνε σε κάποιο νησί», όπως τους έλεγαν. Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Οι κατακτητές ετοίμαζαν το μεγάλο ταξίδι προς το Άουσβιτς για τους 1.700 Εβραίους της Ρόδου. Τότε ο Ουλκουμέν πήγε στον Γερμανό διοικητή φον Κλίμαν και ζήτησε να μη συλληφθούν όσοι Εβραίοι είχαν τουρκική υπηκοότητα γιατί- όπως είπε- «η Τουρκία ήταν ουδέτερη στον πόλεμο και είχε συνάψει συμφωνία με τη Γερμανία». Ο φον Κλίμαν αντέδρασε και αρχικά αρνήθηκε να ικανοποιήσει το αίτημα του προξένου. Μάλιστα- όπως λέει ο Ουλκουμέν στα απομνημονεύματά του- οι Γερμανοί τον τρομοκρατούσαν και μια μέρα πέταξαν ένα ακέφαλο πτώμα στην πόρτα του προξενείου, ενώ σε μια άλλη περίπτωση σχεδίασαν τη δολοφονία του σε κυνηγετική εκδρομή, αλλά το αντελήφη εγκαίρως και ματαίωσε την εκδρομή.

Τελικά ο Ουλκουμέν τα κατάφερε και παρέδωσε στους Γερμανούς μια λίστα με 42 ονόματα Εβραίων που είχαν τουρκική υπηκοότητα και έτσι γλίτωσαν τα κολαστήρια. Όμως το ίδιο δεν συνέβη και για τους υπόλοιπους Εβραίους που στις 24 Ιουλίου 1944 φορτώθηκαν σε ένα πλοίο και ξεκίνησαν το ταξίδι προς τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Επέζησαν μόνο 150 και ελάχιστοι σήμερα βρίσκονται στη ζωή.

Ο βομβαρδισμός. Όμως η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Λίγες ημέρες μετά το ξεσπίτωμα των Εβραίων, το τουρκικό προξενείο βομβαρδίστηκε από γερμανικά- όπως λέει ο Ουλκουμέν- αεροπλάνα, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο υπάλληλοι και να τραυματιστεί σοβαρά η ετοιμόγεννη σύζυγός του Μιχρινίσα, ο ίδιος δε ελαφρά στο πόδι. Η σύζυγός του μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο και πέθανε ύστερα από μερικές ώρες, αφού κατάφερε να γεννήσει τον γιο του Μεχμέτ, που όμως και αυτός δηλώθηκε νεκρός! Μάλιστα, η μητέρα της αυτοκτόνησε από τον καημό της… Τον Αύγουστο του 1944 ο Ουλκουμέν απελάθηκε στον Πειραιά και αργότερα μαζί με άλλους Τούρκους προξένους έφυγαν για την Κωνσταντινούπολη, όπου παρέμεινε μέχρι το τέλος του πολέμου, τη δε φροντίδα του γιου του Μεχμέτ ανέλαβε η μητέρα του πατέρα του. Όμως για τους 42 Εβραίους που παρέμειναν στη Ρόδο, τα μαρτύρια δεν είχαν τελειωμό. Οι Γερμανοί καθημερινά τους βασάνιζαν, αλλά όταν τον Ιανουάριο του 1945 επρόκειτο να έρθει στο νησί κλιμάκιο του Ερυθρού Σταυρού, τους επιβίβασαν σε δύο ελληνικά ψαροκάικα και τους έστειλαν στα απέναντι τουρκικά παράλια. Το ταξίδι ήταν περιπετειώδες, αλλά οι Έλληνες ναυτικοί κατόρθωσαν να οδηγήσουν τα καΐκια μέχρι τα παράλια μέσα από σφοδρή θαλασσοταραχή.

Μετά τη λήξη του πολέμου ο Ουλκουμέν συνέχισε τη διπλωματική του καριέρα μέχρι το 1978 και πέθανε το 2003 σε ηλικία 89 χρόνων, δε γιος του Μεχμέτ είναι επίσης διπλωμάτης και υπηρετεί τώρα ως διευθυντής στην Υπηρεσία Πρωτοκόλλου του ΟΗΕ στη Γενεύη. Στο πρόσωπό του η Ισραηλιτική Κοινότητα Ρόδου θα τιμήσει στις 24 Ιουλίου τον πατέρα του για όσα πρόσφερε στους Εβραίους του νησιού κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Ο 64χρονος σήμερα Μεχμέτ Ουλκουμέν λέει για τον πατέρα του: «Κάποτε μου είπε μια παλιά τουρκική παροιμία. Κάνε μια καλή πράξη και πέτα την στη θάλασσα. Αν το ψάρι δεν την αναγνωρίσει, θα το κάνει ο Θεός. Και όταν ρωτήθηκε γιατί ρίσκαρε τη ζωή του για να σώσει τους 42 Εβραίους, μου απάντησε: Δεν εξέταζα αν ήταν Εβραίοι ή Μουσουλμάνοι. Δεν ρωτούσα ποια ήταν η θρησκεία τους, είχα μόνο ανθρωπιστικά αισθήματα».