ΠΡΟΣΩΠΑ «Εγκώμιο παράλογων ταξιδιών»

«Δεν μπορούμε να φεύγουμε ήσυχα· κανένα ταξίδι δεν είναι δυνατό χωρίς μια αρχική έκρηξη», γράφει ο Ρώσος Βασίλι Γκολοβάνοφ στο βιβλίο του «Εγκώμιο παράλογων ταξιδιών» που κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο μεταφρασμένο στη Γαλλία (εκδ. Verdier) χωρίς κανείς να το επισημάνει. Μέχρι που ένας βιβλιοπώλης σε μια επαρχιακή πόλη το διάβασε, παρήγγειλε αρκετές εκατοντάδες αντίτυπα και… τα πούλησε, προκαλώντας εν είδει χιονοστιβάδας την προσοχή και άλλων βιβλιοπωλών, αναγνωστών και κριτικών.

«Μερικά βιβλία σε παρασύρουν τόσο ώστε δεν θέλεις να πιστέψεις ότι η ανάγνωσή τους μπορεί να τελειώσει», έγραψε ένας αναγνώστης για το «Εγκώμιο παράλογων ταξιδιών».

Ο Γκολοβάνοφ γεννήθηκε το 1960 στη Μόσχα και, στην περίπτωσή του, η «αρχική έκρηξη» συνέβη στην αρχή της δεκαετίας του 1990, την ώρα «της κατάρρευσης του κομμουνισμού, ενώ οι τοπικοί πόλεμοι εξαπλώνονταν κι εγώ δίσταζα ακόμη να γίνω πολεμικός ανταποκριτής και φοβόμουν μήπως τρελαθώ». Ξεκίνησε έτσι ένα ταξίδι, το 1992, και μετά δύο ακόμη, το 1994 και το 1997, στο νησί Κολγκούγεφ, ένα κομμάτι γης 5 τετραγωνικών χιλιομέτρων στη Θάλασσα Μπάρεντς, γυμνό, δαρμένο από τον άνεμο και παγωμένο- η θερμοκρασία ξεπερνάει το μηδέν μόνο τρεις μήνες τον χρόνο και τότε το φτάνει το πολύ 4 με 6 βαθμούς. Μοναδική πρόσβαση στο Κολγκούγεφ εδώ και πολλά χρόνια, βάσει απόφασης των ρωσικών Αρχών, είναι με ελικόπτερο. Ήταν μια φυγή από τον χρόνο, από την οποία γεννήθηκε το βιβλίο αυτό για τους κατοίκους του νησιού (ανθρώπους, ζώα, φυτά), που μοιάζει να αφορά όλο τον κόσμο.

«Όντας παιδί του κομμουνισμού», εξηγεί ο συγγραφέας, «είχα μεγαλώσει με κατηγορίες. Εξαιτίας όμως αυτής της μακράς εμπειρίας μου στο νησί, όλα έγιναν σχετικά. Όταν ταξιδεύεις, ο χρόνος είναι πιο γραμμικός. Όμως έπρεπε να βρω τη γλώσσα που αντιστοιχεί σ΄ αυτόν τον χώρο. Το βιβλίο μου γεννήθηκε από μια αργή διαδικασία συγγραφής, παράλληλης με το ταξίδι». Στο πρόγραμμα του ταξιδιού ήταν κυνήγια στην «απέραντη παραίσθηση» της τούνδρας, συζητήσεις με τους κατοίκους που ξετύλιγαν τους μύθους τους ανάμεσα σε γέλια, καπνούς και αναθυμιάσεις του αλκοόλ. Αρνούνται να παραδώσουν την ψυχή τους «ενώ τόσες κουλτούρες εξαφανίζονται και σε λίγα χρόνια δεν θα απομένει τίποτε σ΄ αυτή τη γη». Οι Ρώσοι τους ονομάζουν Νέντσι και είναι μόλις 41.000 σ΄ όλη τη Ρωσία…

«Το ερώτημά μου ήταν το εξής», γράφει ο Γκολοβάνοφ. «Πώς είναι δυνατό να είσαι φιλόξενος μπροστά στην απελπισία; Ήθελα να πω στα πλάσματα αυτά πως μια άλλη ζωή ήταν δυνατή. Κατά βάθος, δεν υπήρχαν παρά δύο δυνατότητες: είτε να πεις στον εαυτό σου πως αυτό είναι τρομερό είτε να το ξεπεράσεις, να βρεις το βαθύ νόημα των πραγμάτων και, ει δυνατόν, να αφήσεις ένα ίχνος αυτής της διδαχής που δέχθηκες».