Χρήμα / Ανάπτυξη

Επίθεση φόρων παρά την κρίση

Με οκτώ φόρους και δύο… φιλοδωρήματα απαντά στην κρίση η κυβέρνηση. Αντιμέτωπο με το δημοσιονομικό αδιέξοδο που προκαλεί η κάμψη της οικονομίας λόγω της κρίσης και της εξάντλησης του μεταολυμπιακού αναπτυξιακού αποθέματος, το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών καταστρώνει ήδη τα σχέδιά του για τα μέτρα που θα περιληφθούν στον προϋπολογισμό του 2009, ο οποίος θα κληρονομήσει μια μεγάλη μαύρη τρύπα από τον φετινό. Μάλιστα η κυβέρνηση ετοιμάζεται για νέους φόρους σε μια περίοδο που η οικονομία έχει ανάγκη από οξυγόνο. και πρόσθετα αναπτυξιακά μέτρα. Οι νέοι φόροι θα περιορίσουν ακόμη περισσότερο το διαθέσιμο εισόδημα προκαλώντας έτσι μεγαλύτερο πρόβλημα στην ασθμαινούσα οικονομία. Η επιβολή φόρου υπεραξίας στις χρηματιστηριακές συναλλαγές, η φορολόγηση των αμοιβών σε μετοχές που λαμβάνουν τα στελέχη των επιχειρήσεων και η αύξηση των τελών κυκλοφορίας είναι μερικά από τα μέτρα που εξετάζεται να περιληφθούν στο πακέτο του φθινοπώρου. Στο τραπέζι έχουν πέσει και προτάσεις για αύξηση του ανώτατου συντελεστή ΦΠΑ στο 20% με παράλληλη μείωση του κατώτερου στο 8%, οι οποίες, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν προκρίνονται από την ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών λόγω της αρνητικής επίδρασης που θα έχουν στον πληθωρισμό σε μια περίοδο που η ακρίβεια καλπάζει.

Την ίδια ώρα που καταστρώνονται τα σχέδια για τους νέους φόρους οριστικοποιούνται και οι παροχές προς ευπαθείς οικονομικά ομάδες- επίδομα θέρμανσης και αναδιάρθρωση των κλιμακίων του ΕΚΑΣ- που θα έχει στη βαλίτσα του ο Πρωθυπουργός κατά την επίσκεψή του στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται για παροχές που ουσιαστικά θα είναι φιλοδωρήματα με τα οποία θα επιχειρηθεί να διασκεδαστεί το γενικευμένο κλίμα δυσφορίας που επικρατεί στους πολίτες λόγω της συρρίκνωσης των πραγματικών τους εισοδημάτων από το κύμα ακρίβειας και την κάμψη της οικονομίας.

Το φοροπακέτο
Για την αύξηση των φορολογικών εσόδων στον προϋπολογισμό του 2009 προωθούνται από το υπουργείο Οικονομικών τα εξής μέτρα:

* επιβολή φόρου υπεραξίας στις πωλήσεις μετοχών * φορολόγηση της υπεραξίας από τα δικαιώματα μετοχών που λαμβάνουν ως πρόσθετη αμοιβή τα στελέχη των επιχειρήσεων. Πρόκειται για τα λεγόμενα stock options. Τα δύο μέτρα για τη φορολόγηση των μετοχών προτάθηκαν πρώτη φορά από το ΠΑΣΟΚ και προτού υιοθετηθούν από την κυβέρνηση επαναδιατυπώθηκαν πρόσφατα από τον Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ)

* κατάργηση της αυτοτελούς φορολόγησης του εισοδήματος που ισχύει για διάφορες κατηγορίες εργαζομένων. Ενδεικτικά, με αυτοτελή τρόπο φορολογούνται οι αμοιβές των αθλητών, οι αμοιβές για συμμετοχή σε διοικητικά συμβούλια επιχειρήσεων καθώς και μια σειρά επιδομάτων που λαμβάνουν διάφορες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων * αύξηση της προκαταβολής φόρου των επιχειρήσεων * αύξηση του συντελεστή Ενιαίου Τέλους Ακινήτων (ΕΤΑΚ) για τα ακίνητα που ανήκουν στις επιχειρήσεις. Ο συντελεστής σήμερα είναι 0,1% της αντικειμενικής τιμής για τα ακίνητα που ανήκουν στις επιχειρήσεις και είναι ιδιοχρησιμοποιούμενα και 0,6% για τα υπόλοιπα ακίνητα. Οι προτάσεις που γίνονται είναι ο συντελεστής φορολόγησης των μη ιδιοχρησιμοποιούμενων ακινήτων να αυξηθεί από το 0,6% στο 1% * αύξηση των αντικειμενικών τιμών των ακινήτων από τον ερχόμενο Ιανουάριο * θέσπιση ρύθμισης για την αυτόματη περαίωση των φορολογικών υποθέσεων για τις επιχειρήσεις. Για το κλείσιμο των φορολογικών υποθέσεων των επιχειρήσεων θα προβλέπεται η καταβολή κατ΄ αποκοπήν φόρου για κάθε χρήση.

Στο τραπέζι του υπουργείου Οικονομικών έχουν πέσει και προτάσεις για αύξηση του υψηλού συντελεστή ΦΠΑ από το 19% στο 20% και μείωση του χαμηλού- που ισχύει κυρίως για τα τρόφιμα- από το 9% στο 8%. Με το μέτρο αυτό, που δεν προκρίνεται προς το παρόν από την ηγεσία του υπουργείου, θα επιχειρούνταν η αύξηση των φορολογικών εσόδων με ελαχιστοποίηση όμως της επίδρασής της στον πληθωρισμό μέσω της μείωσης του κατώτερου συντελεστή. Εκτός από τους φόρους, στο πακέτο για τη μείωση του ελλείμματος του προϋπολογισμού του 2009 θα περιλαμβάνονται και μέτρα για περικοπές δαπανών. Είναι χαρακτηριστικό ότι παρά τις αρχικές διακηρύξεις για εφαρμογή ευρύτατων προγραμμάτων μέσω του Ταμείου Καταπολέμησης της Φτώχειας, τα προγράμματα αυτά θα περιοριστούν στο ελάχιστο δυνατό λόγω της περικοπής του προϋπολογισμού του Ταμείου.

Τα φιλοδωρήματα
Μέσω του Ταμείου Καταπολέμησης της Φτώχειας σχεδιάζεται να δοθεί και το επίδομα θέρμανσης σε πολύ περιορισμένο αριθμό ατόμων με χαμηλό εισόδημα που θα πληρούν και άλλα κριτήρια, ηλικιακά, οικογενειακής κατάστασης και γεωγραφικά. Το πακέτο των φόρων θα συνοδευτεί και από δύο παροχές που θα απευθύνονται στα πολύ χαμηλά εισοδήματα. Το δεύτερο φιλοδώρημα θα αφορά τους χαμηλοσυνταξιούχους και είναι η αύξηση των εισοδηματικών κλιμακίων για την καταβολή του ΕΚΑΣ. Σήμερα το ύψος του ΕΚΑΣ κυμαίνεται από 57 έως 230 ευρώ τον μήνα και καταβάλλεται με βάση το εισοδηματικό κλιμάκιο όπου ανήκει ο χαμηλοσυνταξιούχος. Τα εισοδηματικά κλιμάκια είναι σήμερα τέσσερα και έχει αποφασιστεί να αυξηθούν σε έξι. Στόχος της αύξησης αυτής είναι να μην αποκλείονται συνταξιούχοι από την καταβολή του ΕΚΑΣ λόγω της αύξησης του εισοδήματός τους από την αναπροσαρμογή των συντάξεών τους.

Το εύρος του πακέτου των νέων φόρων για το 2009 θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την πορεία του προϋπολογισμού μέσα στο καλοκαίρι. Η ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών έχει εναποθέσει τις ελπίδες της για ανάκαμψη των φορολογικών εσόδων στην είσπραξη του Ενιαίου Τέλους Ακινήτων το οποίο θα αρχίσει να εισπράττεται από τις επιχειρήσεις μέσα στον Ιούλιο και από τα φυσικά πρόσωπα εντός του Αυγούστου. Επίσης, πολλά προσδοκά το υπουργείο και από το σύστημα καταπολέμησης του λαθρεμπορίου στα καύσιμα. Μέσα στην επόμενη εβδομάδα ανακοινώνεται το νέο σύστημα διάθεσης του ναυτιλιακού πετρελαίου στο οποίο παρατηρείται εκτεταμένη φοροδιαφυγή και λαθρεμπόριο.


Εκρηκτικό κοκτέιλ

Ντόμινο επιπτώσεων με αλλεπάλληλα πλήγματα σε ολόκληρη την οικονομία καταφέρνει η νέα αύξηση των επιτοκίων του ευρώ κατά 0,25 της μονάδας στο 4,25%, που αποφάσισε την Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Πέρα από τα εκατομμύρια των δανειοληπτών με χρέη σε κυμαινόμενο επιτόκιο, που ήδη νιώθουν «στο πετσί τους» τη νέα αύξηση, πληρώνοντας εκατοντάδες ευρώ επιπλέον τον χρόνο στις τράπεζες, η άνοδος στο κόστος του χρήματος «χτυπά» ταυτόχρονα τους καταναλωτές και την ανάπτυξη, ρίχνει τα χρηματιστήρια και δίνει τροφή σε νέα άνοδο του πετρελαίου, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό κοκτέιλ για ολόκληρη την οικονομία.

«Χαράτσι» για δανειολήπτες
Ήδη, την επαύριο της απόφασης τα Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας οι τράπεζες αναπροσάρμοσαν αυτόματα τα κυμαινόμενα επιτόκια των δανείων τους που βασίζονται στην ΕΚΤ κατά 0,25%. Η κίνηση αυτή μεταφράζεται σε επιπλέον κόστος περίπου 300 ευρώ τον χρόνο για ένα 25ετές δάνειο 200.000 ευρώ, όμως τα «κακά μαντάτα» για τους δανειολήπτες δεν σταματούν εδώ. Αυξήσεις τουλάχιστον 0,50% αναμένονται στα σταθερά επιτόκια στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων, ενώ την ίδια στιγμή το διατραπεζικό επιτόκιο Εuribor τριμήνου, με βάση το οποίο καθορίζονται οι δόσεις των περισσότερων δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου «φλερτάρει» με το 5%, σχεδόν μία μονάδα υψηλότερα σε σχέση με πέρυσι.

Πλήγμα και για τις τράπεζες
Το ακριβό χρήμα «χτυπά» όμως και τις ίδιες τις τράπεζες, που βλέπουν να «φρενάρει» απότομα η αλματώδης έκρηξη που κατέγραφαν τα προηγούμενα χρόνια στην κερδοφορία τους. Ο πόλεμος στις προθεσμιακές καταθέσεις- με επιτόκια που φτάνουν ακόμα και το 6%- η «βουτιά» των χορηγήσεων, που στα στεγαστικά δάνεια αγγίζει ακόμα και το 50% σε σχέση με πέρυσι, το ακριβό κόστος δανεισμού από τη διατραπεζική αγορά, αλλά και η αρνητική συγκυρία σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη προβληματίζει τις διοικήσεις των τραπεζών που δυσκολεύονται πλέον να φέρουν εις πέρας τα φιλόδοξα επιχειρηματικά σχέδια, τα οποία είχαν εκπονήσει.

Και μαζική φυγή από τα χρηματιστήρια
Πρόκειται για μια εξέλιξη που από την αρχή του χρόνου προκαλεί ανελέητο «σφυροκόπημα» στις χρηματιστηριακές αποτιμήσεις των τραπεζών, αρκετές από τις οποίες χάνουν σχεδόν 45% της αξίας τους. Το ανελέητο ξεπούλημα, κυρίως από ξένα επενδυτικά κεφάλαια, έχει ρίξει τον Γενικό Δείκτη του ελληνικού χρηματιστηρίου περισσότερο από 30% σε διάστημα έξι μηνών, ενώ κανείς δεν είναι σε θέση πλέον να εκτιμήσει πού βρίσκεται ο πάτος του βαρελιού.

Την ίδια στιγμή, η άνοδος των επιτοκίων δημιουργεί ιδιαίτερα δελεαστικές και εγγυημένες αποδόσεις σε προθεσμιακές καταθέσεις και ομόλογα, εντείνοντας ακόμα περισσότερο τη μαζική φυγή των επενδυτών από την πρώην Σοφοκλέους. Με τα ετήσια επιτόκια των προθεσμιακών καταθέσεων να κυμαίνονται ανάμεσα στο 5% και το 6% και τις αποδόσεις των εταιρικών ομολόγων να ξεπερνούν το 7%, το τελευταίο διάστημα ιδιώτες αλλά και θεσμικοί επενδυτές φεύγουν από τις μετοχές βάζοντας πλώρη προς άλλους, πιο ασφαλείς λιμένες.

Βουτιά σε κατανάλωση, ανάπτυξη
Η άνοδος του κόστους χρήματος προκαλεί τριγμούς στο ευρύτερο οικονομικό οικοδόμημα, όπως προειδοποιούν με δηλώσεις τους κορυφαίοι παράγοντες της Ευρωζώνης. «Καμπανάκι» για κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού χτύπησαν τόσο ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γιώργος Αλογοσκούφης όσο και ο Ευρωπαίος επίτροπος κ. Χοακίν Αλμούνια, ενώ τόσο ο Γάλλος πρόεδρος κ. Νικολά Σαρκοζί όσο και η Γερμανίδα καγκελάριος κυρία Άνγκελα Μέρκελ έχουν εκφράσει τον φόβο τους για πτώση στην ανάπτυξη της ευρωζώνης, λόγω της ανόδου των επιτοκίων. Ήδη στη χώρα μας πολλοί είναι εκείνοι που κάνουν λόγο για βουτιά του ρυθμού ανόδου του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος στο 3% έναντι αρχικών προβλέψεων για 4% και κανείς δεν είναι σε θέση να προβλέψει τη συνέχεια.

Κούρσα για ευρώ – πετρέλαιο
Η άνοδος των ευρωεπιτοκίων ωθεί το ενιαίο νόμισμα σε νέα υψηλά, βάζοντας παράλληλα φωτιά στις τιμές του μαύρου χρυσού, ο οποίος τιμολογείται σε δολάρια. Η «ψαλίδα» ανάμεσα στα επιτόκια του ευρώ και του δολαρίου έχει φτάσει στο 2,25% (επιτόκιο ευρώ 4,25%, δολαρίου 2%), με αποτέλεσμα η ισοτιμία των δύο νομισμάτων να «φλερτάρει» ξανά με το ιστορικό ρεκόρ του 1,60. Η εξέλιξη αυτή όχι μόνο πλήττει τις εξαγωγές των χωρών της ευρωζώνης- τα προϊόντα των οποίων παύουν να είναι ανταγωνιστικά στις διεθνείς αγορές – αλλά και συντηρεί την κούρσα του πετρελαίου, οι τιμές του οποίου καθορίζονται μόνο σε δολάρια.


Ραγδαία επιδείνωση σε όλα τα μέτωπα

Δέκα χρόνια πίσω, στην εποχή πριν από την ένταξη στην ΟΝΕ, έχει γυρίσει η ελληνική οικονομία όχι μόνο σε ό,τι αφορά τον πληθωρισμό, αλλά και τον ρυθμό ανάπτυξης, που υποχωρεί πλέον προς το επίπεδο του 3%, προκαλώντας ρίγη ανησυχίας στο κυβερνητικό επιτελείο.

Τα στοιχεία που συγκεντρώνουν στο υπουργείο Οικονομίας δείχνουν ότι η επιδείνωση σε όλα τα μέτωπα είναι ραγδαία, γι΄ αυτό και ο υπουργός κ. Γ. Αλογοσκούφης φροντίζει, με δηλώσεις του τελευταίως, να προετοιμάζει το έδαφος για τα «κακά μαντάτα», που θα ανακοινώσει το φθινόπωρο. Αυτά είναι:

* Η επιτάχυνση του πληθωρισμού στο 4,9-5% τον Ιούνιο, ενώ αβεβαιότητα υπάρχει για την πορεία του τους επόμενους μήνες. Με αγωνία περιμένουν όλοι τον Σεπτέμβριο, γιατί τότε η σύγκριση θα γίνει με τον υψηλό πληθωρισμό του Σεπτεμβρίου του 2007, οπότε ο δείκτης πρέπει κανονικά να υποχωρήσει, αν δεν ανατραπεί το σκηνικό από μια συνεχιζόμενη κούρσα του πετρελαίου ή άλλους λόγους.

* Η υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης κάτω από 3,5% και κοντά στο επίπεδο του 3%. Στο 3,3% είχε διαμορφωθεί ο ρυθμός ανάπτυξης το 1999 και έκτοτε δεν έχει πέσει κάτω από το 3,8%, ενώ έχει φτάσει και στο 5%.

* Η διεύρυνση του ελλείμματος του προϋπολογισμού πάνω από το 2% του ΑΕΠ, με όριο το 3% του ΑΕΠ (έναντι πρόβλεψης για 1,6% του ΑΕΠ), όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά αρμόδιες πηγές. Κι αυτό γιατί τα έσοδα καταρρέουν, οι δαπάνες εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους αυξάνονται και οι πρωτογενείς δαπάνες αυξάνονται κι αυτές ανεξέλεγκτα. Δεν θα ξεφύγουμε
Τα πράγματα είναι χειρότερα από ό,τι περιμέναμε, διαμηνύει πλέον σε όλους τους τόνους ο κ. Αλογοσκούφης, εννοώντας τις επιπτώσεις στην Ευρώπη από τη διεθνή κρίση, αλλά συμπληρώνοντας ότι και η Ελλάδα δεν θα ξεφύγει από τον κλοιό. Ο ίδιος επικαλείται τις περιπτώσεις της Δανίας, της Ισπανίας και της Ιρλανδίας, που έχουν πλέον κανονικά μπει σε διαδικασία ύφεσης, για να σημειώσει ότι τουλάχιστον εδώ δεν αντιμετωπίζουμε τέτοιο ενδεχόμενο. Αν η ύφεση χτυπήσει τις χώρες της ευρωζώνης, αυτόματα θα χαλαρώσει στην πράξη η δημοσιονομική πολιτική, κάτι που έχουν ήδη κάνει η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία.

Η ελληνική κυβέρνηση θα ανοίξει τα χαρτιά της το φθινόπωρο για τα μέτρα που θα πάρει, τόσο για τη στήριξη των ασθενών εισοδημάτων όσο και για τη συγκράτηση του ελλείμματος.

Όμως, σίγουρα ο κ. Αλογοσκούφης δεν είναι υπέρ των ανατροπών και της δημοσιονομικής χαλάρωσης και έτσι το πακέτο στήριξης των φτωχότερων αναμένεται ισχνό.