«Δεν προλαβαίνω να σκεφθώ τον χρόνο που φεύγει»

Ο Μάνος Ελευθερίου μπορεί με άνεση να συνδυάσει το μπεστ σέλερ, την ντίσκο, την στιχουργική και, κυρίως, το- αυτοσαρκαστικό συχνάχιούμορ κάτω από την τραγιάσκα του
Τελευταία, του αρέσει να πηγαίνει σε ντίσκο. Το λέει και γελάνε τα μάτια του. «Κάθομαι σε μιαν άκρη και χαζεύω», μου λέει. «Μου αρέσει να βλέπω τι γίνεται σ΄ αυτές τις ηλικίες. Τι ήχος τους τη δίνει. Τι λένε οι στίχοι των τραγουδιών… Βεβαίως, καμία σχέση με την ελληνική πραγματικότητα. Πρόκειται για μια άλλου είδους ιεροτελεστία. Μια άλλη θρησκεία». Καθόμαστε σε ένα καφέ στο Ψυχικό και δίπλα μας κάθεται μια παρέα 16χρονων που έχουν όλα τα χαρακτηριστικά της ηλικίας τους (και τα αυξημένα ντεσιμπέλ στη φωνή). «Πώς αισθάνεστε;», του λέω κοιτώντας προς τη μεριά τους.

«Α, τα χαίρομαι τα νέα παιδιά», απαντά (χωρίς να το σκεφτεί δευτερόλεπτο). «Βρίσκονται στα πρώτα τους σκιρτήματα, στους πρώτους τους έρωτες. Μου αρέσουν πάρα πολύ. Εξ ου και η ντίσκο». Έχει περάσει τουλάχιστον ένα μισάωρο από την ώρα που άρχισε η κουβέντα μας και έχει επανέλθει η (ελεγχόμενη αλλά ειλικρινής) οικειότητα. Ο κύριος Μάνος είναι οικείος και απόμακρος ταυτόχρονα. Η γοητεία του ανθρώπου που δεν έμαθε να «πουλάει» τον εαυτό του ως επαΐοντα του στίχου (σκέφτομαι). Που του αρέσει να αυτοσαρκάζεται και ώρες ώρες να υπονομεύει τη δουλειά του- έστω και αν δεν το πιστεύει απόλυτα.

Ο στίχος είναι και αυτή τη φορά η αφετηρία της συζήτησής μας. Τα τραγούδια που έγραψε για τη σειρά βιβλίων-CD «Άξιος Λόγος», που επιμελήθηκαν ο Γιώργος Νταλάρας κι ο Μιχάλης Κουμπιός. Δεκατρία αφηγηματικά και αυτοβιογραφικά τραγούδια που μελοποίησαν οι Γιώργος Ανδρέου, Στέργιος Γαργάλας, Χρήστος Θηβαίος, Κώστας Λειβαδάς, Σωκράτης Μάλαμας, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Γιώργος Νταλάρας, Δημήτρης Παπαδημητρίου, Λάκης Παπαδόπουλος, Διονύσης Τσακνής κ.ά. Ένα προσεγμένο άλμπουμ, που επιμελήθηκε εικαστικά η αδελφή του, Λιλή Ελευθερίου.

Μας διακόπτουν οι χαιρετούρες των περαστικών. Η γειτόνισσα, ένας παλιός συμμαθητής από το Γυμνάσιο, η νεαρή γκαρσόνα που μας φέρνει τους καφέδες. Είναι πλέον σαφές: ο κ. Μάνος Ελευθερίου, με το τραγιασκάκι του, τα γυαλιά του και το γυρτό περπάτημά του, είναι αναγνωρίσιμος. Και το πιο αστείο είναι ότι παρά την πλουσιότατη δράση του στο τραγούδι- έχει γράψει πάνω από 450 τραγούδια, πολλά εξ αυτών επιτυχίες- η αναγνωρισιμότητα προέρχεται (μάλλον) από το μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε το 2004, «Ο Καιρός των Χρυσανθέμων», που έγινε μπεστ σέλερ. Από τότε ακολούθησε το μυθιστόρημα «Η γυναίκα που πέθανε δύο φορές» (που επίσης πήγε πολύ καλά εμπορικά) και η συλλογή διηγημάτων «Η μελαγχολία της πατρίδας μετά τις ειδήσεις των οκτώ» (όλα Εκδ. Μεταίχμιο).

Πως αρχίζετε και γράφετε; Η ιδέα πώς σχηματίζεται;

Από μια λέξη. Από μια χειρονομία. Αρχίζω και πλάθω μια ιστορία. Βλέπω παρόμοια πράγματα, τα δένω μεταξύ τους και σιγά σιγά προχωράω, αν με ενδιαφέρει τελικά.

Μπορεί να μη σας ενδιαφέρει μετά;

Πολλές φορές τυχαίνει να μη μ΄ ενδιαφέρει.

Και σηκώνεστε πρωί πρωί και λέτε «τώρα θα γράψω»;

Έχω ωράριο. Δέκα ώρες την ημέρα. Και μετά περπατάω κανένα δίωρο.

Ο στίχος είναι μια πιο αυθόρμητη κατάσταση από το μυθιστόρημα;

Είναι. Αλλά εγώ υποφέρω το ίδιο. Κάποτε κρατούσα τις διαδοχικές γραφέςπολλές φορές έφταναν τις δέκα. Δύσκολη δουλειά. Επικίνδυνη. Μπορεί πολλές φορές να έχασα τον αυθορμητισμό μου, αλλά τουλάχιστον δεν κορόιδεψα κανέναν. Δούλεψα όσο μπορούσα.

Ποιο τραγούδι σας θα ξεχωρίζατε; Πολλοί έχουν καταλήξει στη «Μαρκίζα» και μάλλον συμφωνώ κι εγώ. Αλλά εγώ ήμουν τυχερός.

Μπορεί σε ορισμένα τραγούδια να κατεβάζω τα μούτρα μου- εννοώ ότι δεν μου αρέσουν- αλλά είχαν γίνει τόσο ωραία οι μουσικές και τα είπαν τόσο ωραίες φωνές, που τελικά θεωρήθηκαν καλά τραγούδια.

Αυτά που γράψατε τώρα για το βιβλιοCD «Πάντα Κάτι Μένει»;

Μoυ άρεσαν πολύ. Σε ένα, δύο με ξάφνιασε το ύφος τους, το πώς μελοποιήθηκαν δηλαδή, αλλά μου άρεσε τελικά αυτή η ανατροπή.

Ένα μόνο κοινωνικοπολιτικό τραγούδι σε όλο τον δίσκο. Πολλά ερωτικού περιεχομένου…

Και αυτοβιογραφικά. Εικόνες σαν κι αυτές που υπάρχουν στο τραγούδι «Οι σταθμάρχες» ή στο «Πάντα κάτι μένει» τις έχω ζήσει. Πολλά χρόνια πριν. Αναμνήσεις από τη μάνα μου, από την Ασφάλεια… Ποτέ δεν ξέρεις πώς σου έρχονται.

Για τους περισσότερους είστε μοναχικός άνθρωπος. Συνήθως γράφετε ό,τι έχετε βιώσει; Ή ό,τι είναι απραγματοποίητο βρίσκει διέξοδο στο χαρτί;

Απλώς η φαντασία δίνει προεκτάσεις σε μια εικόνα. Μπορεί να είναι κι ένα γεγονός που έχεις ζήσει. Ή να μην είναι. Όλες αυτές τις εικόνες τις γράφεις και το τι θα διαγράψεις στο τέλος είναι άγνωστο. Εγώ αφήνω λίγο καιρό να περάσει, να σιτέψει το γραπτό, και μετά επιστρέφω και βλέπω τα λάθη.

Τελικά οι άνθρωποι που γράφουν είναι άνθρωποι που ζουν, γεύονται, πονούν, ερωτεύονται, αγωνιούν ή ζουν μέσα από τη φαντασία τους;

Και τα δύο. Όταν σε εγκαταλείπει η φαντασία, αρπάζεσαι από την πραγματικότητα.


«Ο καλός συγγραφέας βγάζει αγγέλους»

Γ ράφει καλύτερα ένας συγγραφέας που έχει ζήσει πονεμένα; Aν είναι καλός συγγραφέας, βγάζει αγγέλους. Είναι σαν να σε αγγίζει ένας άγγελος και σου υπαγορεύει τι να γράψεις. Όμως υπάρχουν και στενοχώριες μεγάλες που τις περνάς και δεν αφήνουν κάτι. Τουλάχιστον δεν φαίνεται να αφήνουν κάτι τώρα- γιατί ποτέ δεν ξέρεις πότε θα έρθει στη ζωή σου ο άγγελος.

Κ άτι που γράφετε τώρα; Θέλω να τελειώσω τον πέμπτο τόμο για το «Θέατρο της Ερμούπολης». Έχω συγκεντρώσει την ύλη, έχω κάνει τις έρευνές μου. Πρέπει να το τελειώσω. Και βέβαια έχω αρχίσει ένα ακόμη μυθιστόρημα.

Σας απασχολεί ο χρόνος που περνάει; Τι να σου πω; Προλαβαίνω να το σκεφτώ νομίζεις;