Συνέντευξη

«Το θέατρο είναι πολύ επικίνδυνο φάρμακο»

Για πέμπτη φορά έρχεται στην Ελλάδα ο Πίτερ Μπρουκ, με την τελευταία του δουλειά «Warum, Warum?» (Γιατί, γιατί;) και μιλάει στα «ΝΕΑ» για το… φάρμακο που λέγεται θέατρο
Το «Warum, Warum?» του Πίτερ Μπρουκ, που έκανε πρεμιέρα πριν από έναν μήνα στο Schauspielhaus της Ζυρίχης, είναι βασισμένο σε κείμενα των Αντονέν Αρτό, Έντουαρντ και Γκόρντον Γκρεγκ, Τσαρλς Ντούλιν, Μέγερχολντ, Μοτικίγιο και Σαίξπηρ και αναφέρεται στις καταβολές, τη γλώσσα και τα μέσα του σύγχρονου θεάτρου. Η ηθοποιός Μίριαμ Γκόλντσμιθ παίζει σε ένα μίνιμαλ σκηνικό, σχεδιασμένο από τον ίδιο, ενώ ο μουσικός Φραντζέσκο Άντζελο τη συνοδεύει ζωντανά με ένα παραδοσιακό ελβετικό μουσικό όργανο. Για τον Έλληνα θεατή, που παρακολουθεί τις παραστάσεις του από το 1985 – όταν παίχτηκε η τετράωρη «Μαχαμπχαράτα» – το καταστάλαγμα που βγαίνει στη σκηνή είναι αισθητό.

Η ευφυΐα, ο χρόνος και η εμπειρία οδήγησαν τον γκουρού του σύγχρονου ευρωπαϊκού θεάτρου στην απόλυτη απλότητα. «Η αφαίρεση είναι μια πολύτιμη διαδικασία και η απλότητα μια πολύπλοκη πράξη». Αλλά κι ο λόγος του με

ΙΝFΟ

«Warum, W arum?» (Γιατί, γιατί;) στις 19 και 20 Μαΐου στο θέατρο «Δημήτρης Χορν» (Αμερικής 10, τηλ. 210-
3231.000).

τα χρόνια, όπως και οι παραστάσεις του, είναι συμπυκνωμένος. «Στον προφορικό λόγο είμαστε πληθωρικοί. Αν ακούσουμε προσεκτικά, τι λέμε, θα διαπιστώσουμε πως το 80% των λέξεων είναι περιττό. Ας κρατήσουμε μόνο τα απαραίτητα» λέει και απαντάει στις ερωτήσεις μας λακωνικά.

Γιατί η διπλή ερώτηση «Warum, W arum»;

Η ίδια η παράσταση είναι ένα «ζωντανό» ερώτημα, ουδέποτε θεωρητικό, για το νόημα του θεάτρου, σε όλες τις αενάως μεταβαλλόμενες όψεις του. Έχει να κάνει με την ουσία του θεάτρου. Όταν κανείς αρχίζει να δουλεύει μια παράσταση, όλοι όσοι συμμετέχουν γεμίζουν με αισθήματα αμφιβολίας και ερωτηματικά: Κατ΄ αρχήν «γιατί το κάνω αυτό;». Και η ερώτηση αυτή ποτέ δε μας εγκαταλείπει. Αλλά δεν είναι μόνο το «γιατί το κάνω αυτό;». Είναι και «γιατί έτσι;». Είναι ταυτόχρονα ένα διπλό «γιατί», πολύ χρήσιμο σε αυτόν που αναρωτιέται. Το θέμα δεν είναι να εξηγήσεις το θέατρο, όπου όλα έχουν να κάνουν με την «επίκληση». Έχουν να κάνουν με την επίκληση αυτού που είναι και πώς θα το κάνεις, κατόπιν, ορατό. Αυτό που έχει σημασία είναι να δείξουμε τι σημαίνει να υπάρχεις εδώ και τώρα.

Χρησιμοποιείτε αποσπάσματα κειμένων. Γιατί αυτά κι όχι άλλα;

Η ηθοποιός Μίριαμ Γκόλντσμιθ παίρνει ένα κομμάτι από τα κείμενα, του ρίχνει μια ματιά, το πετά ή το αναπτύσσει και περνά στο επόμενο κομμάτι. Οι μεγάλοι ερευνητές, οι σκαπανείς της σκηνοθεσίας, έθεταν συνεχώς στον εαυτό τους ερωτήματα και ποτέ δεν ήσαν ικανοποιημένοι από τις απαντήσεις. Συναισθανόντουσαν λοιπόν τον κίνδυνο της μίας και μοναδικής προσέγγισης. Μια λέξη, μια φράση, μια παύση μπορεί να συνδέσει αυτά τα κείμενα, δημιουργώντας σχέσεις ανάμεσά τους, για τον ίδιο λόγο για τον οποίο υπάρχουν.
«Ας βάλουμε τους θεατές να ρωτούν»

Μπορεί η παράσταση, που μιλάει για την ουσία της θεατρικής πράξης, να ενδιαφέρει ένα ευρύτερο κοινό;

Δεν υπάρχει ειδικό κοινό γι΄ αυτή την παράσταση που είναι ταυτόχρονα και παιχνίδι. Παιχνίδι για την ηθοποιό, παιχνίδι για το κοινό. Το γεγονός ότι η απόδοση ενός έργου γεννά ερωτήσεις, δίνει την ευκαιρία στον ηθοποιό, μέσα από έναν συνεχή διάλογο με το κοινό, να αναπτύξει περαιτέρω την ερμηνεία του. Αλλά επειδή μιλάμε για παράσταση, που σημαίνει ότι το κοινό είναι κι αυτό εκεί, σημασία έχει να κάνουμε τους θεατές να αρχίσουν να ρωτούν. Το να βάλεις το κοινό μέσα σ΄ αυτό που κάνεις είναι πρωταρχικό. Στα γιατί, δεν απαντάμε με διότι. Πώς μπορούμε να καταλήγουμε σε ένα συμπέρασμα, όταν ξέρουμε βαθιά μέσα μας πως ούτε καν το έχουμε πλησιάσει; Σε αυτόν τον διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο τίποτε δεν είναι πιο ρευστό από το θέατρο, που παίρνει υπόσταση από την επαφή με διαφορετικούς κάθε βραδιά ανθρώπους. Περισσότερους ή λιγότερους, διαφορετικής ηλικίας, γούστου, υπόβαθρου, τάξης. Το θέατρο είναι τόσο πολλά. Ερευνάς, ανακαλύπτεις, αναθεωρείς, ψάχνεις. Και πάντως όχι μόνοι μας. Και μόνο το γεγονός ότι κάποιοι θεατές προσέρχονται στο θέατρο, σημαίνει ότι αυτό είναι μια μορφή τέχνης που ενδιαφέρει τον σύγχρονο άνθρωπο.