Σπάει τα ταμπού με ένα «Εγκώμιο μίσους»

Τα όσα συνέβησαν στη δεκαετία του ΄80 οι άνθρωποι στη Δαμασκό τα αποκαλούν «τα Γεγονότα», σαν να ήταν αδύνατο να τα αναφέρει κανείς με το όνομά τους. Ο αιματηρός πόλεμος ανάμεσα στον στρατό της Συρίας και τους ισλαμιστές μαχητές άφησε δεκάδες χιλιάδες νεκρούς στην πόλη Χαμά και προκάλεσε τέτοια τραύματα που οι αρχές δεν θέλουν έκτοτε ούτε να ακούν γι΄ αυτόν.

Όταν ο Χαλέντ Χαλίφα αποφάσισε να γράψει για το ζήτημα στο πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του, «Ιn Ρraise of Ηatred» («Εγκώμιο μίσους»), ήξερε ότι άγγιζε ένα θέμα- ταμπού. Το βιβλίο, μία μπαλζακική αφήγηση γεμάτη ρομάντσα και φόνους που απλώνεται από το Αφγανιστάν μέχρι την Υεμένη και τη Συρία, απαγορεύτηκε αμέσως μόλις δημοσιεύτηκε το 2006.

Όμως τον προηγούμενο μήνα το μυθιστόρημα αυτό- που επανεκδόθηκε στη Βηρυτό το 2007-μπήκε στην τελική λίστα για το Διεθνές Βραβείο Αραβικού Μυθιστορήματος, ένα νέο βραβείο βασισμένο στο μοντέλο του βρετανικού Μan Βooker Ρrize. Μεταφράστηκε μάλιστα σε πολλές γλώσσες. Όλα αυτά εκτόξευσαν τη φήμη του 44χρονου Χαλίφα- που ήταν πιο γνωστός στη Συρία για τα τηλεοπτικά του σενάρια- και τον μετέτρεψαν σε ανερχόμενο αστέρα του αραβικού μυθιστορήματος αλλά και σε μία από τις ελάχιστες φωνές που τολμούν δημοσίως να αγγίζουν απαγορευμένα θέματα.

«Αν είχα κερδίσει το Μπούκερ, το καθεστώς θα την είχε άσχημα…», λέει μ΄ ένα ηχηρό γέλιο ο Χαλίφα. «Μου φαίνεται ότι ο υπουργός Πολιτισμού ανέπνευσε βαθιά μόλις έμαθε ότι έχασα»- το βραβείο πήγε στον Αιγύπτιο Μπαχάα Ταχέρ.

Ο Χαλέντ Χαλίφα είναι ένας τριχωτός άντρας με γκρίζα κόμη και χοντροκομμένο χιούμορ το οποίο υπονομεύει τις μεγάλες λογοτεχνικές του φιλοδοξίες. Έφαγε και ήπιε σε ένα τραπέζι γεμάτο πιάτα, σε μια μεταμεσονύκτια συνέντευξη σε δημοφιλές εστιατόριο όπου συχνάζουν Σύροι καλλιτέχνες και διανοούμενοι. Έκανε 13 χρόνια να γράψει το μυθιστόρημά του. Η δράση είναι τοποθετημένη στο Χαλέπι όπου ο συγγραφέας πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Εκεί παρακολουθεί τη σύγκρουση ανάμεσα στους ισλαμιστές και τις δυνάμεις ασφαλείας του εκκοσμικευμένου Κόμματος Μπάαθ, σε ένα πλαίσιο βίας που ο ίδιος αποκαλεί «κουλτούρα εξόντωσης».

«Αυτό που ήθελα να αποτυπώσω είναι η μάχη δύο φονταμενταλισμών», λέει. Θυμάμαι αυτή την αίσθηση του θανάτου να κυριεύει ολόκληρη την πόλη. Ήσουν πάντα περικυκλωμένος από οπλισμένους άντρες που συμφωνούσαν μόνο σε ένα πράγμα: αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι εναντίον μας». Παρ΄ όλο που εστιάζει σε μία οικογένεια στο Χαλέπι, το μυθιστόρημα καταγράφει συνολικά την ιστορία του πολιτικοποιημένου Ισλάμ τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Εμφανίζονται και πραγματικά πρόσωπα όπως ο Αμπντουλάχ Αζάμ, ηγέτης της αφγανικής τζιχάντ εναντίον της τότε Σοβιετικής Ένωσης και μέντορας του Οσάμα Μπιν Λάντεν.


«Η λογοκρισία είναι κάτι το φυσικό»

«Σε κάθε καινούργιο μου βιβλίο νιώθω τρομοκρατημένος λίγο πριν από την έκδοση», λέει ο Σύρος συγγραφέας Χαλέντ Χαλίφα. Το προηγούμενο («Τhe Βook of the Gypsies») που περιέχει στοιχεία για το κυβερνητικό Κόμμα Μπάαθ της Συρίας απαγορεύτηκε για τέσσερα χρόνια. Η λογοκρισία είναι κάτι το φυσικό στα μέρη μας. Και σχεδόν διασκεδαστικό.

Δεν είναι σαν την Ευρώπη που το παίρνει βαριά “ω, με λογόκριναν!”. Εδώ ξέρεις ανθρώπους στο γραφείο λογοκρισίας και τους τηλεφωνείς: “Γιατί, διάολε, λογόκρινες το βιβλίο μου;” Και αυτοί σου απαντούν: “Γιατί διάολε πρέπει να γράψεις κάτι τέτοιο;”».