Κριτική εικαστικών

Ξαναγίνεται πρωτοπορία η ζωγραφική;

Άραγε υπάρχει κανείς ακόμη που να εμπιστεύεται τη ζωγραφική ως τέχνη πρωτοπόρα, ταιριαστή με τα πεπρωμένα της ή με τις απαιτήσεις της εποχής;

Και το ερώτημα και οι απαντήσεις υπάρχουν τριγύρω και προετοιμάζουν μια νέα κατάσταση για την παλαιότερη εικαστική τέχνη, αλλά η εκθεσιακή επικαιρότητα και η κυριαρχία της εικόνας ως γλώσσας επικοινωνίας στην καθημερινότητα εμποδίζουν τη θέα.

Το τι είναι σήμερα ζωγραφική είναι κατ΄ αρχάς μπερδεμένο, λίγοι προλαβαίνουν να σκεφθούν ότι η φωτογραφία, ακόμη και η τηλεόραση είναι μια μηχανοποίητη εξέλιξη της χειροποίητης ζωγραφιάς, ότι οι καλοσχεδιασμένες σελίδες των εντύπων είναι εξέλιξη της ζωγραφικής σύνθεσης, όπως άλλωστε και η εικονική πραγματικότητα των υπολογιστών είναι μακροχρόνιο αποτέλεσμα της σχεδιαστικής προοπτικής η οποία πρωτοέδωσε την ψευδαίσθηση βάθους στον χώρο. Πιο πολύ ακόμη, η ζωγραφική σκεπάζεται από την επικοινωνιακή φασαρία της πλαστικής, της τέχνης που συναρμολογεί αυτούσια αντικείμενα στον χώρο, και των χάπενινγκ, των μικρών θεατρικών δρώμενων με εικαστικό ενδιαφέρον που ερεθίζουν και ελκύουν την περιέργεια. Σε μια τόσο αρνητική ατμόσφαιρα, μια μουσειακή έκθεση με τον τίτλο «Οι Νέες Δυνάμεις της Ζωγραφικής- Γόνιμες αντιπαραθέσεις στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πρωτοπορία» ακούγεται ελκυστική, ιδίως όταν περιλαμβάνει 14 νεώτερους Ευρωπαίους και όταν γίνεται σε ένα μουσείο που έχει εξαρχής στρατηγικό στόχο να ασχολείται εκθεσιακά και θεωρητικά με την τέχνη των πινέλων και των καμβάδων και μόνο.

Τα ονόματα των εκθετών δεν τα γνωρίζαμε, αν και βρίσκονται ήδη σε ακμή καριέρας, τοπικής και διεθνούς, Μateo Αndrea (Γαλλία), Βogumil Κsiazek (Πολωνία), Κatinka Lampe (Ολλανδία), Frederique Louze (Γαλλία), Florian Μarkel (Γερμανία), Χiang Shi (Γαλλία) κ.ά.

Οι πίνακες πάντως που απευθύνονται στο βλέμμα μας, έχουν και ζωντάνια και επικαιρότητα στις ανησυχίες και στις ικανότητες. Οι ζωγράφοι αυτοί γενικώς σκέπτονται την ιστορία και τα πεπρωμένα της τέχνης τους. Πολλοί εξετάζουν τα όρια ανάμεσα στην υψηλή ζωγραφική και την εφαρμοσμένη, στα έντυπα μίντια ή στην κινούμενη εικόνα, ενσωματώνοντας στοπ-καρέ ή αποσπασματικότητα ή υπερφωτισμένες φωτογραφίες. Οι Βόρειοι ανατρέχουν και στο παρελθόν, το βλέπουμε στα χλωμά ιερατικά πρόσωπα που θυμίζουν φλαμανδικό 15ο αιώνα. Υπάρχει πολύ αφηγηματικότητα, μικρές ιστορίες που αφηγείται ένας πίνακας, σαν οπτική παραβολή με στόρι. Γενικώς, ο ρεαλισμός της καθημερινότητας (πρόσωπα, κορμιά σε κίνηση, εσωτερικά) και οι φοβιστικές φαντασιώσεις βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.

Μας φάνηκε να αναδύεται δυναμικά μια παλιά ικανότητα της ζωγραφικής που στο μεταξύ καταξιώθηκε περισσότερο μέσω της φωτογραφίας, η ικανότητα να «παγώνει» καθοριστικά την πιο αποφασιστική στιγμή της ιστορίας που αφηγείται, υψώνοντας σε εύγλωττη μοναδική αποτύπωση

ΙΝFΟ

«Οι Νέες Δυνάμεις της ΖωγραφικήςΓόνιμες αντιπαραθέσεις στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πρωτοπορία». Μουσείο Φρυσίρα, Μονής Αστερίου 3 και 7, Πλάκα, τηλ.
210-32.34.678, μέχρι 27 Ιουλίου.

μια λεπτή φέτα του χρόνου, σαν να είναι ο ζωγράφος ο «μικρός θεός» που κινεί τη ροή των πραγμάτων που απεικονίζονται και τη σταματά εκεί που θέλει.

Με τη γενναιόδωρη παραδοχή των γειτονικών της εικαστικών τεχνών, η ζωγραφική αυτής της έκθεσης μας θυμίζει ότι είναι η αναμφισβήτητη «ιερά σινδόνη» που αποτυπώνει τα πάθη και τις αρνήσεις της ως δικό της δημιουργικό υλικό.

Βαθύ είναι επίσης το συναίσθημα γλυκόπικρης ματαιότητας που καταθέτει μια παράσταση δύο διαστάσεων (μήκος επί πλάτος) που υποκρίνεται μιμητικά ότι εκπροσωπεί κάτι που συμβαίνει πέρα από αυτήν, σε τρεις (συν βάθος) ή και τέσσερις (χρόνος) διαστάσεις. Η ζωγραφική είναι η τέχνη της οπτικής ψευδαίσθησης, η αλήθεια της ταιριάζει με την εύθραυστη υπόσταση του θνητού και εκφράζεται με τεχνικές επινοήσεις του χεριού, σαν από ναυαγό μιας άλλης εποχής. Αυτά τα αισθανθήκαμε στην έκθεση. Έλειπαν ωστόσο εκείνο το δέος και η μαγεία που εκπέμπουν οι παλιοί μεγάλοι ζωγράφοι, αλλά αυτό είναι μάλλον κοινός παράγων σχεδόν σε όλους τους εικαστικούς της νεώτερης γενιάς, πέρα από τεχνοτροπίες.