Οι σωτήρες της κόκκινης πατάτας

Μέχρι και τη δεκαετία του 1960, στην Ικαρία, στη Σάμο και στη Χίο ήταν συνηθισμένη η καλλιέργεια ενός «διαφορετικού» είδους πατάτας. Οι πατάτες εκείνες ήταν πιο μικρές σε μέγεθος, πιο πλούσιες και πιο μαλακές στη γεύση, ενώ η φλοίδα τους είχε σκούρο κοκκινωπό χρώμα. Οι ντόπιοι άλλωστε την αποκαλούσαν κόκκινη πατάτα.
Το είδος εκείνο ήταν δύσκολο στη καλλιέργεια αφού απαιτούσε χώμα πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά. Ωστόσο δεν ήθελε πολύ νερό, γι΄ αυτό και το συναντούσε κανείς στα νησιά. Με τα χρόνια το είδος αυτό χανόταν σιγά σιγά. Οι επιστήμονες το θεωρούσαν πια εξαφανισμένο. Μέχρι και το περασμένο φθινόπωρο. Ήταν αρχές Οκτωβρίου, όταν ένας ηλικιωμένος κάτοικος της Ικαρίας, έφερε

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ… ΤΡΑΠΕΖΑ

Στις «καταθέσεις» υπάρχουν σπόροι από 700 και πλέον διαφορετικές ποικιλίες φυτών

βολβούς «κόκκινης πατάτας» σ΄ ένα επιστημονικό κλιμάκιο που βρισκόταν στο νησί ακριβώς για να συλλέξει σπόρους.

«Ήμασταν εκεί στο πλαίσιο της προσπάθειάς μας να συγκεντρώσουμε σπάνιες ποικιλίες σπόρων για τηn Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου. Μια σύγχρονη Κιβωτό, όπως την ονομάζουμε», αναφέρει η κ. Αναστασία Μήλλιου, βιολόγος, διευθύντρια επιστημονικής έρευνας της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης Αρχιπέλαγος και του επιστημονικού κλιμακίου στο οποίο έφτασε ο σπόρος της «κόκκινης πατάτας». «Η Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου έχει ως κύριο στόχο τη συγκέντρωση, τη μακροχρόνια φύλαξη και τον πολλαπλασιασμό σπόρων των τοπικών ποικιλιών καλλιεργούμενων φυτών στα νησιά του Αιγαίου και στα παράλια. Στεγάζεται στην ερευνητική βάση του Αρχιπελάγους στην Ικαρία και βρίσκεται σε συνεργασία με την Τράπεζα Φυτογενετικού Υλικού της Ελλάδος του ΕΘΙΑΓΕ (Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας)». Επίσης συνεργάζεται με Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και φορείς που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα, καθώς και με συλλόγους αγροτών. Μέχρι τώρα, η Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου συγκέντρωσε περισσότερες από 700 ποικιλίες φυτών από διάφορα νησιά: τοπικές ποικιλίες δένδρων, κηπευτικών, σιτηρών, ψυχανθών, αμπέλου και βοτάνων. Έχουν βρεθεί και συγκεντρωθεί σπόροι ακόμα και από απομακρυσμένες ακατοίκητες βραχονησίδες.

«Μαζεύαμε τους σπόρους έναν προς έναν στα νησιά. Ερευνητές πήγαιναν στα σπίτια κατοίκων των νησιών, σε απομονωμένα χωριά και ζητούσαν τη βοήθειά τους. Κάθονταν μαζί τους για ώρες», αναφέρει ο κ. Λευτέρης Τρικιριώτης, ερευνητής του Αρχιπελάγους. «Όσοι μάθαιναν την προσπάθειά μας έρχονταν μόνοι τους. Μας προσέγγιζαν, μας έφερναν φυτά και σπόρους, μας εξηγούσαν. Ο ενθουσιασμός ήταν εντυπωσιακός!».

Μοναδικές ποικιλίες
Όπως συμπληρώνει, «οι κοινωνίες των νησιών επιβίωσαν επί χιλιετίες καλλιεργώντας τις μοναδικές νησιωτικές ποικιλίες οπωροκηπευτικών φυτών. Αυτές χρειάστηκαν αιώνες για να προσαρμοστούν γενετικά στις ιδιαίτερες συνθήκες των διαφορετικών νησιών, όπως για παράδειγμα η έλλειψη νερού, οι δυνατοί άνεμοι, το φτωχό σε θρεπτικά συστατικά χώμα».

«Εκτός από την κόκκινη πατάτα, μας δόθηκε η ευκαιρία να εντοπίσουμε σπάνιους σπόρους, που τους θεωρούσαμε μέχρι τώρα εξαφανισμένους», λέει η κ. Μήλλιου. «Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η “άνυδρη ντομάτα”, ένα είδος μικρής σε μέγεθος ντομάτας που δεν ήθελε πολύ νερό. Το άνυδρο αγγούρι, το κρεμμύδι Σάμου, το νησιώτικο άνυδρο καρπούζι, το λευκό και το κόκκινο καλαμπόκι, ο μοβ “κέχρος” είναι μερικά ακόμη παραδείγματα. Κοινό χαρακτηριστικό όλων είναι ότι δεν χρειάζονται πολύ νερό», συμπληρώνει.

Πειραματική καλλιέργεια
«Οι σπόροι φυλάσσονται υπό κατάλληλες συνθήκες, καλλιεργούνται πειραματικά για μορφολογική παρατήρηση αλλά και με στόχο τον πολλαπλασιασμό και τη διανομή τους σε επιλεγμένους αγρότες των νησιών», λέει η κ. Μήλλιου. «Η προσπάθεια συνεχίζεται. Στόχος μας είναι να συλλέξουμε όλους τους σπόρους που υπάρχουν στο Αιγαίο και τα παράλιά του. Να δημιουργήσουμε μια πραγματική Κιβωτό ζωής».