«Η πολιτική σκέψη βρίσκεται σε κρίση»

«Τα κομμουνιστικά κινήματα είχαν έμμονη ιδέα με τη νίκη, χωρίς να ξέρουν πώς θα τη διαχειριστούν μετά», λέει ο Γ άλλος φιλόσοφος, πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας Αλέν Μπαντιού
«Η πολιτική σκέψη βρίσκεται σε κρίση», λέει ο Αλέν Μπαντιού. Ο αριστερός Γάλλος φιλόσοφος, «γκουρού» άλλοτε μιας μεγάλης μερίδας της Αριστεράς, μαοϊκής κατεύθυνσης, με συγκρούσεις τόσο με τον «παραδοσιακό» εχθρό, τη Δεξιά, όσο και με τους «ορθόδοξους» κομμουνιστές- αλλά και τους «καιροσκόπους» σοσιαλιστές-, είναι από εκείνους- τους μάλλον λιγότερους- που δεν αλλαξοπίστησαν, δεν ξεπλήρωσαν τη φήμη με θέσεις και οικονομικές απολαβές, δεν έριξαν μαύρη πέτρα ούτε αποκήρυξαν το παρελθόν τους.

Γι΄ αυτό και τώρα που τα πράγματαστη Γαλλία αλλά και αλλού- δυσκόλεψαν ξανά, προστρέχουν πάλι σ΄ αυτόν, και όχι μόνο γιατί είναι από τους σημαντικότε- ρους Γάλλους φιλοσόφους εν ζωή, αλλά και για την αριστερή του ταυτότητα. Κουβαλάει πίσω του τη φήμη του «τελευταίου των Μοϊκανών»- ο ίδιος το θεωρεί υπερβολή- και, ακόμη και στη χώρα μας, η αίθουσα εκδηλώσεων του Γαλλικού Ινστιτούτου όπου μίλησε γνώρισε μεγάλες πιένες. Δεν ήταν απλώς γεμάτη, αρκετοί έφτασαν να κάθονται οκλαδόν στους διαδρόμους για να τον ακούσουν να αναπτύσσει ένα θέμα όπως το «Ο φιλοσοφικός στοχασμός πάνω στον πόλεμο, άλλοτε και στις μέρες μας».

«Είμαι κι εγώ ένα σύμπτωμα των καιρών, μία άμεση συνέπεια της πολιτικής Σαρκοζί», λέει στα «ΝΕΑ» με το γνωστό του μειλίχιο ύφος. «Η διανόηση στη Γαλλία έχει υποστεί ζημιά, το βάρος έπεσε στη συντηρητική σκέψη, η οποία φέρει το προσωπείο της ηθικής, με την οποία αντικαθιστά την πολιτική. Μέσα όμως από την πίεση της ηθικής δέχεσαι την κυρίαρχη πολιτική», λέει. «Όπως και επιλογές του τύπου των ανθρωπιστικών πολέμων. Η μεγάλη παράδοση της Γαλλίας ήταν η παράδοση της πολιτικής και κριτικής φιλοσοφίας

ΙΝFΟ

Στα ελληνικά κυκλοφορούν «Η πολιτική και η λογική του συμβάντος. Μπορούμε να στοχαστούμε την πολιτική;» (Πατάκης), «Μανιφέστο για τη Φιλοσοφία» (Ψυχογιός), «Περιστάσεις 1» (Άγρα), «Περιστάσεις 2» (Άγρα), «Η ηθική: Δοκίμιο για τη συνείδηση του Κακού» (Scripta).

ενάντια στην ηθική φιλοσοφία. Αλλά ο Σαρκοζί, που είναι αποτέλεσμα της επιβολής της ηθικής φιλοσοφίας, το είπε καθαρά: “Πρέπει να τελειώνουμε με τον Μάη του ΄68”. Όμως ο κόσμος ξεσηκώνεται. Ακόμη και συντηρητικοί διανοούμενοι δέχονται τώρα ότι η Γαλλία έχει μια κυβέρνηση που δεν της αξίζει. Αυτό δημιουργεί την ελπίδα ότι η Γαλλία της Γαλλικής Επανάστασης δεν θα πεθάνει, σε πείσμα της Γαλλίας της Παλινόρθωσης, του Πετέν και του Σαρκοζί».

Ο Αλέν Μπαντιού, 70 ετών πια, με τριάντα χρόνια διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν, έχει παρουσιάσει ένα πολύπλευρο έργο. Πέραν της Φιλοσοφίαςστο πλαίσιο της οποίας ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τα Μαθηματικά και την τυπική λογική- έγραψε μυθιστορήματα με ιδιαίτερη φόρμα ενώ ασχολήθηκε πολύ και με το θέατρο (ιδίως τα τελευταία χρόνια), συνεργαζόμενος και με τον Αντουάν Βιτέζ. Παρά την ήττα της Αριστεράς το ΄89, ο ίδιος δεν αισθάνεται απαισιόδοξος. «Η κληρονομιά της σκέψης είναι σαν την κληρονομιά της οικογενειακής περιουσίας. Δεν επωφελείται ο γιος, αλλά ο εγγονός», λέει, και επισημαίνει ότι υπάρχει ένα κενό στην κριτική φιλοσοφία, στις γενιές κάτω των 50, διακρίνει όμως ξανά σε νέους των 25-30 ετών το σπέρμα της κριτικής.


«Όχι άλλα στρατιωτικά μοντέλα»

«Αυτό που έπρεπε πρώτα να παραδεχθεί η Αριστερά- και δεν ήταν εύκολο- είναι πως μια περίοδος έκλεισε», λέει ο Αλέν Μπαντιού. Τώρα πρέπει να αναζητηθεί ξανά μια κοινωνία ισότητας. Προσωπικά μου αρέσει πάντα να την αποκαλώ κομμουνιστική, με την έννοια που έδινε ο Μαρξ στον όρο. Για να γίνει όμως αυτό πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πού απέτυχαν τα κομμουνιστικά καθεστώτα.

Υπάρχουν, κατά τη γνώμη μου, τρία στάδια. Το πρώτο στάδιο, η διατύπωση της λεγόμενης “κομμουνιστικής υπόθεσης”, υπήρξε το κύριο ζητούμενο του επαναστατικού κινήματος τον 19ο αιώνα, μαζί με τηνεπαναστατική- δοκιμή της στην πράξη. Επειδή όμως οι επαναστάσεις του 19ου αιώνα πνίγηκαν στο αίμα (λ.χ. η παρισινή Κομμούνα), το πρόβλημα της λεγόμενης “νικηφόρας λύσης” έγινε έμμονη ιδέα των κινημάτων. Και δημιουργήθηκε το εργαλείο της νίκης, το κόμμα. Ένα νέο κόμμα, βασισμένο σε στρατιωτικό μοντέλο διοίκησης, με συγκέντρωση εξουσιών, στελέχη, ιεραρχία. Από μία άποψη ήταν αποτελεσματικό εργαλείο. Δούλεψε για δεκαετίες. Δεν έδωσε όμως λύση στο θεμελιώδες πρόβλημα των σχέσεων των κινημάτων με το κράτος και την εξουσία. Ναι, νικήσατε, αλλά μετά τι κάνατε; Τώρα μπορούμε να πούμε ότι το πείραμα δημιούργησε κράτος τρομοκρατίας και κράτος εύθραυστο που κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος.

Στο σημερινό, τρίτο στάδιο πρέπει να ρυθμίσουμε τις αρρύθμιστες ώς τώρα σχέσεις της πολιτικής με το κράτος. Σήμερα οι κοινωνικές κατηγοριοποιήσεις του Μαρξ ισχύουν περισσότερο από ποτέ. Και οι άνθρωποι δεν έχουν τίποτα, ούτε όπλα, ούτε πειθαρχία, ούτε πολιτική ενότητα. Νομίζω ότι χρειάζεται μια νέα πειθαρχία. Λαϊκή και πιστή στην κομμουνιστική υπόθεση, όχι όμως και στη στρατιωτική ικανότητα στην οποία πίστευαν οι Μπολσεβίκοι. Η λύση βρίσκεται στις πολιτικές δράσεις.

Και πρέπει να πούμε όχι στο ιεραρχικό μοντέλο».


Λάθος ο ανταγωνισμός με τη Δύση

«Πρέπει να δεχθούμε ότι μια κοινωνία ισότητας δεν μπορεί να έχει τους ίδιους ρυθμούς ανάπτυξης με την καπιταλιστική», λέει ο Αλέν Μπαντιού. «Ήταν λάθος των κομμουνιστών που μπήκαν σε οικονομικό ανταγωνισμό με τη Δύση.

Ανταγωνιστική ανάπτυξη και αναδιανομή είναι δύο πράγματα που δεν συμβαδίζουν. Η σύλληψη του καπιταλιστικού κόσμου είναι η οικονομία, το κέρδος. Ώς τώρα έχει δώσει καλύτερες απαντήσεις – συγκριτικά- σε σχέση με άλλα καθεστώτα, είναι όμως εξίσου αλήθεια ότι δημιουργεί καθεστώς φτώχειας σε μεγάλα στρώματα του πληθυσμού. Όμως να μην ξεχνάμε: σε πρώτο πλάνο πρέπει να μπαίνει η πολιτική. Η οικονομία είναι κάτι θολό», καταλήγει.