Χρήμα / Τιμές

Εφιάλτης για καταναλωτές η παγκόσμια φούσκα των τιμών

Από τα σιτηρά, τον καφέ και το τσάι μέχρι τον χαλκό, τον χρυσό και το πετρέλαιο που χθες έκανε νέο ρεκόρ στα 103 δολ/βαρέλι, οι καταναλωτές βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε κλοιό ακρίβειας. Η κερδοσκοπία στις διεθνείς αγορές, η ανισορροπία στην προσφορά και τη ζήτηση στην παγκόσμια οικονομία, τα προβλήματα στις ΗΠΑ αλλά και οι κλιματικές αλλαγές έχουν δημιουργήσει μια πρωτοφανή παγκόσμια φούσκα τιμών, που σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις δεν αποτελεί προσωρινό φαινόμενο αλλά μια μεγάλη απειλή για τα επόμενα χρόνια.

Πρόκειται για ένα πρωτοφανές εκρηκτικό μείγμα συνεχών ανατιμήσεων σε πρώτες ύλες στη διεθνή αγορά όπως τα σιτηρά, τα άλευρα, ο χαλκός και το αλουμίνιο, το πετρέλαιο και ο χρυσός, που έχουν προκαλέσει ντόμινο αυξήσεων σε βασικά καταναλωτικά είδη. Στην Ελλάδα οι καταναλωτές πληρώνουν σε σχέση με πέρυσι ακριβότερα κατά 25% το ψωμί, κατά 24% το γάλα και το τυρί, ενώ κατά 25% είναι πιο ακριβό το πετρέλαιο θέρμανσης. Την ίδια στιγμή στα ύψη έχουν εκτοξευτεί δομικά υλικά (όπως αλουμίνια, χαλκός κ.λπ.) επηρεάζοντας σημαντικά το κόστος της οικοδομής και των ακινήτων.

Απόλυτη φούσκα
Ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχε παρατηρηθεί οι τιμές να κάνουν «limit up» ταυτόχρονα σε όλο το φάσμα των πρώτων υλών και για τόσο παρατεταμένο διάστημα, τονίζουν αναλυτές. «Είναι ο απόλυτος ορισμός της φούσκας» σχολιάζουν οι αναλυτές στο τμήμα παραγώγων της Αlpha Finance και προσθέτουν: «Όλοι αγοράζουν επειδή όλοι αγοράζουν. Παρ΄ ότι αναγνωρίζουν ότι τα σημερινά επίπεδα τιμών δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ωστόσο στο όνομα της έλλειψης άλλων εναλλακτικών τοποθετήσεων ποντάρουν σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα».

Στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων, η τιμή των παραγώγων του σιταριού έχει εκτοξευτεί από το 2006 έως σήμερα κατά 230%, του καλαμποκιού κατά 86%, της σόγιας κατά 150%, του χρυσού κατά 70%, της πλατίνας κατά 118%, του χαλκού κατά 73%, του χάλυβα κατά 81% και του πετρελαίου κατά 70%.

Και όλες οι προβλέψεις μιλούν για συνέχιση της ανόδου των τιμών για το σύνολο των εμπορευμάτων τουλάχιστον μέχρι τα μέσα της επόμενης δεκαετίας, αφού δεν πρόκειται να εκλείψουν οι παράγοντες που την τροφοδοτούν.

Και η πιο μικρή είδηση για τις κλιματικές αλλαγές και την πορεία παραγωγής ενός εμπορεύματος έχει πλέον δυσανάλογα μεγάλες επιπτώσεις στις τιμές του, ενώ άλλες φορές δεν χρειάζεται να υπάρξει καν μια τέτοια εξέλιξη όπως συνέβη πρόσφατα με τον καφέ. Την εβδομάδα που πέρασε η τιμή του έφτασε στα 162 δολ/ουγκιά από τα… 135 δολ/ουγκιά. Αύξηση 20%, χωρίς καμία προφανή αιτία!

tips

Ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχε παρατηρηθεί οι τιμές να κάνουν «limit up» ταυτόχρονα σε όλο το φάσμα των πρώτων υλών και για τόσο παρατεταμένο διάστημα, τονίζουν αναλυτές.

Το μεγαλύτερο κερδοσκοπικό πάρτι όλων των εποχών από τα επιθετικά επενδυτικά κεφάλαια

Πίσω από αυτό το πρωτοφανές ράλι τιμών σε κάθε είδους εμπόρευμα βρίσκονται οι αθρόες τοποθετήσεις κερδοσκοπικών κεφαλαίων στις αγορές παραγώγων, που δεν είναι καθόλου συγκυριακές. Τα τελευταία δύο χρόνια, η κούρσα του ευρώ έναντι του δολαρίου, οι φόβοι ότι η οικονομία των ΗΠΑ θα περιέλθει σε ύφεση και κατ΄ επέκταση η μείωση των αμερικανικών επιτοκίων- που βρίσκεται σε εξέλιξη- είχαν ως αποτέλεσμα πολλά δισεκατομμύρια δολάρια να φύγουν από τις τοποθετήσεις σε δολάριο και να στραφούν στα παράγωγα των διεθνών αγορών εμπορευμάτων. Χαρακτηριστικό είναι ότι προ ημερών ένα από τα μεγαλύτερα αμερικανικά συνταξιοδοτικά κεφάλαια (pension funds) όπως αυτό των Δημοσίων Υπαλλήλων της Καλιφόρνιας (California Ρublic Εmployees Riterment System), με ενεργητικό 240 δισ. δολάρια, ανακοίνωσε ότι θα αυξήσει τις τοποθετήσεις του στην αγορά εμπορευμάτων από τα 450 εκατ. δολάρια το 2007 στα… 7,2 δισ. δολ μέχρι το 2010! Αύξηση δηλαδή κατά 16 φορές. Και να σκεφτεί κανείς ότι τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια είναι από τα πιο συντηρητικά θεσμικά χαρτοφυλάκια σε σύγκριση με τα hedge funds.

Η χρονική συγκυρία για να εκδηλωθεί το μεγαλύτερο κερδοσκοπικό πάρτι όλων των εποχών είναι ευνοϊκή σε μια περίοδο με μεγάλες ανισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία, όπως η διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για πρώτες ύλες από τις αναπτυσσόμενες χώρες του πλανήτη (Κίνα, Ινδία). Ευνοϊκό είναι και το γεγονός ότι η παγκόσμια παραγωγή (σε τρόφιμα, μέταλλα και υδρογονάνθρακες) έχει πιάσει οροφή, αλλά και ότι εκατοντάδες χιλιάδες καλλιεργητές σε όλο τον κόσμο- παρασυρμένοι από τις μεγάλες υποσχέσεις κερδοφορίας – εγκαταλείπουν τις παραδοσιακές καλλιέργειες και στρέφονται στα ενεργειακά φυτά για την παραγωγή βιοκαυσίμων κ.λπ. ΤΡΟΦΙΜΑ:
Τι συνδέει την μπίρα με τη μαγιονέζα και τα σνακ
Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η χωρίς προηγούμενο άνοδος της τιμής της μπίρας στη Γερμανία, γεγονός που οφείλεται αποκλειστικά στην απόφαση πολλών καλλιεργητών να εγκαταλείψουν την καλλιέργεια βρόμης και να φυτέψουν από πέρυσι ενεργειακά φυτά. Απόφαση που με τη σειρά της σχετίζεται με τη στρατηγική απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εξασφαλίσει έως το 2020 το 10% των συνολικών καυσίμων της από τα χωράφια της, κάτι που θα απαιτήσει μια χωρίς προηγούμενο αλλαγή στις καλλιέργειες του 15% της συνολικής γεωργικής έκτασης της Ε.Ε.!

Τα βιοκαύσιμα είναι ένας αόρατος μίτος που συνδέει γεγονότα φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους: από τις περίφημες «διαδηλώσεις της τορτίγιας» στο Μεξικό, όπου χιλιάδες απλοί πολίτες διαμαρτύρονται για την αύξηση της τιμής του καλαμποκιού, έως τη μεγάλη αύξηση της τιμής της μαγιονέζας στη Δυτική Ευρώπη, τα… μπουτάκια κοτόπουλων στα σούπερ μάρκετ της Γαλλίας και τα σνακ στην Ιαπωνία.

Η περίπτωση των σιτηρών
Ωστόσο δεν αρκεί η φρενίτιδα των βιοκαυσίμων για να εξηγηθεί γιατί, για παράδειγμα, η τιμή του σιταριού στο Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων του Σικάγου την περασμένη εβδομάδα έπιασε μια από τις υψηλότερες τιμές όλων των εποχών, τα 12,3 δολάρια ανά μπουσέλ. Σε σχέση με έναν χρόνο πριν το συγκεκριμένο παράγωγο έχει ανατιμηθεί κατά 162% και σε σχέση με δύο χρόνια πίσω κατά 230%. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FΑΟ) προέβλεψε μάλιστα ότι οι ήδη υψηλές τιμές θα εκτοξευθούν σε νέα ύψη τους προσεχείς 12-18 μήνες, λόγω αύξησης της παγκόσμιας ζήτησης και διατήρησης της προσφοράς στα σημερινά επίπεδα.

Τσάι όπως χρυσός
Ράλι τιμών έχουμε και στα ροφήματα. Σύμφωνα πάντα με τον FΑΟ, το 2008 η μέση τιμή για το τσάι θα σημειώσει κατακόρυφη άνοδο. Η τιμή χονδρικής του τσαγιού ανήλθε το 2007 στα υψηλότερο επίπεδο από το 2002, φτάνοντας στα 1,95 δολάρια ανά κιλό. Λόγω της μείωσης των εξαγωγών από Κένυα, της μεγάλης ζήτησης από Κίνα και Ινδία, αλλά κυρίως των παιχνιδιών στις αγορές παραγώγων, αναμένεται να αυξηθεί κι άλλο. Το κακάο έχει κάνει φέτος ιστορικό υψηλό 24ετίας στα 2.585 δολάρια/τόνο, παρουσιάζοντας ετήσια αύξηση 45%, ενώ ο καφές έχει αυξηθεί κατά 40% (20% μέσα στον τελευταίο μήνα).

ΤΟ ΡΑΛΙ ΣΤΑ ΜΕΤ ΑΛΛΑ
Ανάλογη είναι η εικόνα και στα περισσότερα εμπορεύματα, όπως στα πολύτιμα μέταλλα και ιδιαίτερα στον χρυσό και την πλατίνα. Και τα δύο μέταλλα έχουν πραγματοποιήσει τις τελευταίες ημέρες ένα ακόμη ιστορικό ρεκόρ, με την τιμή του χρυσού στην αγορά του Λονδίνου να εκτοξεύεται στα 960 δολάρια η ουγκιά και την αντίστοιχη της πλατίνας να αγγίζει τα 2.182

δολ/ουγκιά. Η τελευταία έχει ενισχυθεί κατά 40% από τις αρχές του έτους και κατά 118% την τελευταία διετία, λόγω και των ανησυχιών της αγοράς για σοβαρά ελλείμματα στην παγκόσμια προσφορά πλατίνας, εξαιτίας των προβλημάτων που κράτησαν κλειστά για αρκετές ημέρες τα εργοστάσια πλατίνας στη Νότια Αφρική (καλύπτει το 80% της παγκόσμιας παραγωγής).

Αντίθετα, για τον χρυσό δεν υπάρχουν ανησυχίες για πιθανά ελλείμματα. Το ράλι της τιμής του αποδίδεται στην αντιμετώπισή του από τους επενδυτές ως καταφυγίου σε περιόδους κρίσεων και ασπίδας κατά του πληθωρισμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις αρχές του έτους η τιμή του έχει ενισχυθεί περισσότερο από 100 δολ/ουγκιά.

Η πιο ανησυχητική όμως εξέλιξη συντελείται στο μέτωπο των άλλων μετάλλων (χαλκός, νικέλιο, ψευδάργυρος, αλουμίνιο κ.λπ.) τα οποία χρησιμοποιούνται στην αγορά των δομικών υλικών και των κατασκευών. Την Πέμπτη στο χρηματιστήριο της Σαγκάης το συμβόλαιο τρίμηνης παράδοσης ψευδαργύρου αναρριχήθηκε στα υψηλότερα επίπεδα από τον περασμένο Νοέμβριο, κλείνοντας στα 3.048 δολ ο τόνος, με αφορμή τα προβλήματα ηλεκτροδότησης στην Κίνα, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθεί η παραγωγή του συγκεκριμένου μετάλλου.


To ντόμινο ανατιμήσεων είναι ακόμα στην αρχή

Ντόμινο ανατιμήσεων και στην ελληνική αγορά σε εκατοντάδες βασικά καταναλωτικά προϊόντα φέρνει η ραγδαία αύξηση στις διεθνείς τιμές των πρώτων υλών της βιομηχανίας τροφίμων (όπως είναι τα σιτηρά, το καλαμπόκι, το γάλα, τα οπωροκηπευτικά) και του πετρελαίου.

Εκπρόσωποι της βιομηχανίας τροφίμων αλλά και του λιανεμπορίου εκτιμούν ότι πρόκειται μόνο για την αρχή των επιπτώσεων που προκαλούν οι ανισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στην παγκόσμια αγορά για δημητριακά, τρόφιμα, αλλά και η κούρσα κερδοσκοπίας του μαύρου χρυσού. Η τεράστια ζήτηση για τα προϊόντα αυτά από την αγορά της Κίνας και της Ινδίας, σε συνδυασμό με τη συνεχώς αυξανόμενη χρήση δημητριακών για την παραγωγή βιοκαυσίμων, προκαλεί ελλείψεις, με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών.

Στα χειρότερα
Τα στελέχη της βιομηχανίας και των σούπερ μάρκετ φοβούνται ότι το φαινόμενο αυτό θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο τις τιμές. Δεν διστάζουν να κάνουν λόγο και για επιδείνωση της κατάστασης στο μέλλον, η οποία ενδεχομένως να οδηγήσει σε διεθνή οικονομική κρίση. Τον τελευταίο χρόνο η αύξηση στην τιμή των σιτηρών εκτόξευσε στην ελληνική αγορά τις τιμές των αλεύρων κατά 27%, των δημητριακών κατά 20%, των ζυμαρικών κατά 18%, του ψωμιού κατά 25% και των αρτοσκευασμάτων κατά 8,5%, ενώ νέες αυξήσεις αναμένονται τους επόμενους μήνες στα ίδια προϊόντα. Μάλιστα οι προβλέψεις για την πορεία της τιμής του ψωμιού είναι ότι αν συνεχιστούν οι αυξήσεις των σιτηρών και των αλεύρων- κάτι που δεν αποκλείουν οι αλευροβιομήχανοι- αυτό θα φτάσει να πωλείται έως 2 ευρώ το κιλό από 1,60 που πωλείται σήμερα.

Το γάλα, το γιαούρτι και τα τυριά ανατιμήθηκαν ήδη έως 24% εξαιτίας του διπλασιασμού των τιμών των ζωοτροφών, ενώ δυο φορές μέσα σε έναν χρόνο αυξήθηκαν οι τιμές στα κοτόπουλα κατά 7,5% και τα αλλαντικά έως και 5,5%. Την ίδια ώρα, αυξήσεις που επηρεάζονται από την τιμή του πετρελαίου- εξαιτίας του κόστους παραγωγής, της συσκευασίας αλλά και των μεταφορών- επιβαρύνουν τις τιμές άλλων προϊόντων, όπως οι τιμές σε προϊόντα καθαρισμού έως 11%, σε λευκαντικά έως 21,7%, τα οινοπνευματώδη έως 9,9%, τα χαρτικά έως 12%, και σε εμφιαλωμένα νερά έως 18%.