Ο ύπνος μπορεί να μας αρρωστήσει

Επί δεκαετίες νόμιζα ότι χρειαζόμουν μόνον 5 έως 6 ώρες ύπνο κάθε βράδυ. Σχεδόν πάντοτε ξυπνούσα το πρωί πριν χτυπήσει το ρολόι, αλλά σχεδόν πάντοτε με έπαιρνε ο ύπνος σε συναυλίες και κινηματογράφους, στο Μετρό, όταν διάβαζα ή όταν οδηγούσα το αυτοκίνητο. Το περασμένο καλοκαίρι, όταν αφέθηκα να λειτουργήσω με βάση το βιολογικό μου ρολόι, ανακάλυψα ότι ήμουν καλύτερα όταν κοιμόμουν 7- 7 ώρες. Ανακάλυψα επίσης πως όταν κοιμόμουν το βράδυ όσο είχε ανάγκη ο οργανισμός μου, η υπνηλία μου κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν υπήρχε.

Πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει ότι λίγοι άνθρωποι κοιμούνται όσο χρειάζεται το σώμα και ο εγκέφαλός τους όταν περάσουν τη νηπιακή ηλικία και πολλοί- παιδιά, έφηβοι και ενήλικοι κάθε ηλικίας- μπορεί να πληρώσουν το βαρύ τίμημα αυτής της στάσης τους. Στη διάρκεια του ύπνου εκτυλίσσονται βασικές εγκεφαλικές λειτουργίες, οι οποίες δεν μπορούν να αναπαραχθούν όταν είμαστε ξύπνιοι. Το θέμα είναι ότι δεν απειλούνται μόνον οι νοητικές ικανότητες. Αν και η επιστημονική έρευνα ακόμα συνεχίζεται, η χρόνια έλλειψη ύπνου έχει σχετιστεί με σοβαρά σωματικά προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένης της στεφανιαίας νόσου, του διαβήτη και της παχυσαρκίας.

Από τη νηπιακή ηλικία μέχρι την ενηλικίωση, υπάρχουν χαρακτηριστικές αλλαγές στην ποσότητα του ύπνου που χρειάζονται καθημερινά οι άνθρωποι, στην διάρκεια κάθε σταδίου του ύπνου, καθώς και στο πόσο εύκολα κοιμούνται και μένουν κοιμισμένοι- ένας παράγοντας τον οποίο οι επιστήμονες αποκαλούν «αποδοτικότητα του ύπνου».

Η ηλικιακή εξέλιξη

Τα νεογέννητα μωρά κοιμούνται 16- 18 ώρες την ημέρα, αν και σπανίως κοιμούνται επί 4 συνεχόμενες ώρες. Ξυπνούν για να φάνε και να τους αλλάξουμε την πάνα, αλλά σύντομα ξανακοιμούνται.

Στην ηλικία των 3 μηνών, στην οποία συνιστάται να γίνει προσπάθεια για να μπει πρόγραμμα στον ύπνο, οι συνήθειες ύπνου των βρεφών αρχίζουν να ανταποκρίνονται στο βιολογικό ρολόι, που υποδεικνύει πότε είναι ημέρα και πότε νύχτα. Όταν κλείσουν τον 1ο χρόνο ζωής, τα νήπια κοιμούνται τυπικά 10-12 ώρες το βράδυ και 3- 5 ώρες την ημέρα. Με το πέρασμα του χρόνου, η ποσότητα του ύπνου στα παιδιά σταδιακά μειώνεται. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας χρειάζονται 10-12 ώρες το 24ωρο, ενώ στην ηλικία των 6 ετών εμφανίζεται η ανάγκη για ξενύχτι, που μπορεί να έχει συνέπειες τις σχολικές μέρες, διότι τα παιδιά αυτής της ηλικίας αφενός χρειάζονται τουλάχιστον 9 ώρες ύπνου το 24ωρο, αφετέρου πρέπει να ξυπνούν νωρίτερα απ΄ ό,τι επιτάσσει το βιολογικό τους ρολόι για να πάνε στο σχολείο.

Η έλλειψη ύπνου, ως φαίνεται, αρχίζει νωρίς – μελέτη του Εθνικού Ιδρύματος Ύπνου (ΝSF) των ΗΠΑ έδειξε ότι πολλά παιδιά κοιμούνται λιγότερο από 9 ώρες- αλλά μετατρέπεται σε αληθινό πρόβλημα στην εφηβεία, κατά την οποία ο επαρκής ύπνος είναι μάλλον η εξαίρεση παρά ο κανόνας. Σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησαν επιστήμονες από την Ιατρική Σχολή Μπράουν στην Πρόβινς του Ρόουντ Άιλαντ, ο μέσος έφηβος του Γυμνασίου κοιμάται λιγότερο από 8 ώρες, ενώ περισσότερο από το 25% των μαθητών του Λυκείου και των φοιτητών πάσχουν από χρόνια έλλειψη ύπνου.

Οι πρώτες διαταραχές

Η έλλειψη ύπνου στους μαθητές έχει σχετιστεί με κακές επιδόσεις στα μαθήματα, κακή ψυχική διάθεση και κατάθλιψη, ενώ στους εφήβους σχετίζεται με οξυθυμία, συναισθηματική αστάθεια, ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, υπνηλία στην τάξη και μειωμένη προσοχή στα μαθήματα.

Με τις τηλεοράσεις και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές στα δωμάτιά τους, πολλοί έφηβοι δεν μπορούν να αντισταθούν στον πειρασμό να ξενυχτήσουν, κυρίως επειδή ο οργανισμός δεν αρχίζει να παράγει την ορμόνη του ύπνου, τη μελατονίνη, παρά στη 1 το πρωί- σε αντίθεση με τους περισσότερους ενήλικοι, στους οποίους η παραγωγή της αρχίζει στις 10 το βράδυ.

Η έλλειψη ύπνου- αλλά και ο υπερβολικά πολύς ύπνος- έχει σοβαρές συνέπειες και στην υγεία των ενηλίκων.

Οι έως τώρα μελέτες υποδηλώνουν ότι οι ενήλικοι που κοιμούνται 7- 8 ώρες κάθε βράδυ είναι οι υγιέστεροι. Εντούτοις, μόνον ο ένας στους τρεις εξ ημών εμπίπτει σε αυτήν την κατηγορία. Οι λοιποί είτε κοιμούνται λιγότερο από 7 ώρες είτε περισσότερο από 8, γεγονός που επίσης έχει συνέπειες.

Εξαετής μελέτη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας και της Αμερικανικής Εταιρείας Καρκίνου (ΑCS), στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο εθελοντές ηλικίας άνω των 30 ετών, κατέγραψε τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας μεταξύ όσων κοιμούνταν είτε πολύ λίγο (κάτω από 4 ώρες το 24ωρο) είτε πάρα πολύ (πάνω από 8 ώρες το 24ωρο). Τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας καταγράφηκαν μεταξύ όσων κοιμούνταν 6-7 ώρες το 24ωρο.

Αν και προς το παρόν παραμένει άγνωστο γιατί είναι επιζήμιος και ο πολύς ύπνος, τα έως τώρα στοιχεία από αυτήν και άλλες μελέτες υποδηλώνουν πως όσοι κοιμούνται εξαιρετικά λίγο ή πάρα πολύ είναι πιθανότερο να έχουν υπέρταση, συμπτώματα κατάθλιψης ή στεφανιαία νόσο. Η έλλειψη ύπνου μπορεί επίσης να καταστείλει την ικανότητα του οργανισμού να παράγει ινσουλίνη, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο για διαβήτη και παχυσαρκία, ενώ ο υπερβολικός ύπνος (πάνω από 9 ώρες το 24ωρο) διπλασιάζει τον κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου του Πάρκινσον.