Χρήμα / Ενέργεια

Εγκλωβισμένη σε ενεργειακό Vertigo η Ελλάδα

Τα επόμενα χρόνια η Ελλάδα κινδυνεύει να παράγει το πιο ακριβό ηλεκτρικό ρεύμα στην περιοχή, να έχει τη μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας και να είναι πολλαπλά εκτεθειμένη στον κίνδυνο ενός πυρηνικού ατυχήματος όχι από δικό της εργοστάσιο αλλά… από τους γείτονές της. Το ενεργειακό αδιέξοδο για την πιο εξαρτημένη χώρα της Ε.Ε. από το πετρέλαιο οξύνεται. Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με το ράλι στις διεθνείς τιμές του μαύρου χρυσού και του φυσικού αερίου, με το γεγονός ότι τα κοιτάσματα λιγνίτη τελειώνουν, με τις επιταγές της Κομισιόν για δραστική μείωση των εκπομπών ρύπων ή την καταβολή υπέρογκων προστίμων, χωρίς ταυτόχρονα να υπάρχει ένας ενεργειακός σχεδιασμός με όραμα.

Όλα καρκινοβατούν
Η οδηγία για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια δεν έχει ακόμη ενσωματωθεί στο εθνικό Δίκαιο, οι επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) προχωρούν με πολύ αργό βήμα και η γενικότερη αίσθηση είναι ότι στον τομέα της ενέργειας υπάρχει απουσία συγκεκριμένης πολιτικής. Μπορεί οι στόχοι που έχουν τεθεί να προβλέπουν ότι το 2020 το 17% της παραγωγής ηλεκτρισμού να προέρχεται από αιολικά πάρκα έναντι 5,5%. Ωστόσο, με βάση τους σημερινούς ρυθμούς τίποτε δεν εγγυάται την επίτευξή τους. Από την άλλη, και η αντικατάσταση του λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή από τον λιθάνθρακα που προβάλλεται ώς εναλλακτική λύση έχει και αυτός σοβαρά μειονεκτήματα όπως η συνεχιζόμενη άνοδος στην τιμή του, το γεγονός ότι θα είμαστε εξαρτημένοι από εισαγωγές και ότι αν και καθαρότερος δεν παύει να είναι ρυπογόνος, γεγονός που συνεπάγεται την καταβολή μεγάλων προστίμων κάθε χρόνο.

15 βαρέλια πετρέλαιο τον χρόνο
Μπορεί τα ενεργειακά αδιέξοδα να αφορούν όλο τον πλανήτη, στην περίπτωση ωστόσο της Ελλάδος είναι ακόμη μεγαλύτερα αφού η ψαλίδα που τη χωρίζει από τις άλλες χώρες σε ό,τι αφορά την απεξάρτησή της από το πετρέλαιο ανοίγει αντί να κλείνει. Ενώ η τιμή του μπρεντ έχει αυξηθεί μέσα σε έναν χρόνο κατά 65% και από τα 58 δολάρια/βαρέλι, βρίσκεται σήμερα γύρω στα 96 δολάρια/ βαρέλι (έφθασε και ξεπέρασε και τα 100 δολάρια), ο κάθε Έλληνας συνεχίζει να καταναλώνει περίπου 15 βαρέλια πετρέλαιο τον χρόνο: πολύ περισσότερα από τον μέσο Ιταλό, τον Γερμανό, τον Βρετανό και την πλειονότητα των καταναλωτών στην υπόλοιπη Ευρώπη. Έχουμε φτάσει να ξοδεύουμε περισσότερο για θέρμανση απ΄ ότι οι Σουηδοί, να έχουμε λιγότερα φωτοβολταϊκά πάρκα απ΄ ότι οι Γερμανοί και λιγότερα αιολικά απ΄ ότι οι Ισπανοί, που το 1980 βρί σκονταν πίσω μας. Τα αδιέξοδα
Τα πράγματα, μάλιστα, όσο καθυστερούν να ληφθούν οι κατάλληλες πολιτικές αποφάσεις για το ενεργειακό μείγμα του μέλλοντός μας, γίνονται ολοένα πιο δύσκολα. Τα φθηνά λιγντικά αποθέματα, στα οποία μέχρι τώρα βασίζεται το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, τελειώνουν. Από την άλλη, η τιμή του λιγότερου ρυπογόνου λιθάνθρακα αυξάνεται συνεχώς. Τα βιοκαύσιμα έχουν αρχίσει να δημιουργούν περισσότερα προβλήματα απ΄ αυτά που υποτίθεται ότι θα έλυναν, ενώ οι τεχνολογίες από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας μόνο συμπληρωματικά μπορούν να λειτουργήσουν σε ένα ηλεκτρικό σύστημα. Όσον αφορά τα πυρηνικά, επισήμως η κυβέρνηση απαντά «όχι» κατηγορηματικά, ανεπισήμως ωστόσο στελέχη της φαίνεται να «κλείνουν το μάτι» υπέρ τους, με το επιχείρημα ότι παράγουν «καθαρή ενέργεια».

tips

tipsΈχουμε φτάσει να ξοδεύουμε περισσότερο για θέρμανση απ΄ ό,τι οι Σουηδοί, να έχουμε λιγότερα φωτοβολταϊκά πάρκα απ΄ ό,τι οι Γερμανοί και λιγότερα αιολικά απ΄ ό,τι οι Ισπανοί, που το 1980 βρίσκονταν πίσω μας

Ρυπαίνει και κοστίζει ο λιθάνθρακας

Το μεγάλο ερώτημα αφορά τον λιθάνθρακα, που «πλασάρεται» ως μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως. Αν και οι εκπομπές ρύπων διοξειδίου του άνθρακα είναι υψηλότερες για μια μονάδα ηλεκτροπαραγωγής καθαρής τεχνολογίας άνθρακα (λιθάνθρακα) απ΄ ότι μιας που χρησιμοποιεί φυσικό αέριο, ωστόσο εκτιμάται ότι είναι πιο ανταγωνιστικό καύσιμο. Υπολογίζεται ότι το κόστος παραγωγής μιας μεγαβατώρας από μονάδα λιθάνθρακα, ακόμη και μαζί με τα πρόστιμα που θα πρέπει να πληρώνει ο ιδιοκτήτης της από το 2013, ανέρχεται σε 63 ευρώ, έναντι 74 ευρώ με λιγνίτη και 75 ευρώ με φυσικό αέριο.

Αυτό όμως ισχύει με την παραδοχή ότι από το 2013, οπότε και θα τεθεί σε ισχύ η οδηγία Μπαρόζο, η τιμή αγοράς δικαιωμάτων ρύπων θα διαμορφωθεί γύρω στα 25 ευρώ/τόνο. Οι όμιλοι της Εndesa, της Εdison και της ΤΕΡΝΑ που έχουν εξαγγείλει επενδύσεις σε μονάδες λιθάνθρακα, γνωρίζουν ότι αν η τιμή των δικαιωμάτων ξεπεράσει τα 40 ευρώ/τόνο- σενάριο που δεν φαίνεται πιθανό- τότε θα καταστεί το φυσικό αέριο ανταγωνιστικότερο του λιθάνθρακα.

Αποθήκες διοξειδίου του άνθρακα
Το μεγαλύτερο μείον του λιθάνθρακα είναι ότι το καύσιμο καθ΄ αυτό (και κάθε άλλη ύλη ικανή να εκλύει σκόνη), θα πρέπει να διατηρούνται σε κλειστές αποθήκες, προκειμένου να περιορίζονται οι εκπομπές επικίνδυνων ρύπων. Στο θέμα αναφέρθηκε πριν από μία εβδομάδα, μιλώντας στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, ο κ. Τάκης Αθανασόπουλος, πρόεδρος της ΔΕΗ, με αφορμή την πρόθεση της επιχείρησης να κατασκευάσει από κοινού με τη γερμανική RWΕ δύο λιθανθρακικές μονάδες. Ο επικεφαλής της ΔΕΗ διαβεβαίωσε ότι θα δημιουργηθούν χώροι αποθήκευσης του διοξειδίου του άνθρακα, διαβεβαίωση που πυροδότησε έντονες αντιδράσεις από βουλευτές της αντιπολίτευσης. Ο πρόεδρος της ΔΕΗ είπε πως θα γίνουν προς το τέλος της δεκαετίας του 2010! Όμως τις δύο μονάδες με την RWΕ, (εφόσον φυσικά προχωρήσει η συνεργασία η οποία συναντά έντονες αντιδράσεις), η ΔΕΗ υπολογίζει να τις λειτουργήσει το 2013. Το ερώτημα επομένως είναι, πού θα αποθηκεύονται οι ρύποι κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας των μονάδων;


Μάχες ιδιωτών-ΔΕΗ για νέες μονάδες

Το ενεργειακό τοπίο στο μέλλον διαγράφεται θολό αλλά ΔΕΗ και ιδιωτικός όμιλος διεξάγουν ήδη έναν πόλεμο επενδύσεων για μονάδες παραγωγής (ρεύματος) από διάφορες πηγές.

Τέσσερις όμιλοι έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους να κατασκευάσουν μονάδες λιθάνθρακα τα επόμενα χρόνια. Τα πιο προχωρημένα σχέδια είναι αυτά της Εndesa Ηellas στον Άγιο Νικόλαο Βοιωτίας (600 ΜW) και της Τέρνα στο Μαντούδι Ευβοίας (420 ΜW) που έχουν ήδη πάρει τη θετική γνωμοδότηση της ΡΑΕ και εκκρεμεί η έκδοση μιας σειράς άλλων αδειών.

Επίσης σε εξέλιξη βρίσκεται η έγκριση γνωμοδότησης για τις μονάδες της Εdison στον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας, ισχύος 600 ΜW, επίσης με λιθάνθρακα, αλλά και της ΔΕΗ στο Αλιβέρι, η οποία τροποποιήθηκε και από 600 ΜW προβλέπεται να ανέβει στα 700 με 800 ΜW.

Στον τομέα του φυσικού αερίου, δύο μονάδες συνδυασμένου κύκλου έχει εξαγγείλει η ΔΕΗ σε Αλιβέρι (400 ΜW) και Μεγαλόπολη (800 ΜW), άλλες δύο ίδιου τύπου η Εndesa (445 και 450 ΜW), η Τέρνα κατασκευάζει τη δεύτερη μονάδα της 435 ΜW στη Βοιωτία, ενώ εκκρεμεί ένσταση στην Ε.Ε. για να ξεκινήσει η κατασκευή από την Εnelco μονάδας επίσης συνδυασμένου κύκλου 430 ΜW.

Στις ΑΠΕ ηγούνται μεταξύ των άλλων η Ιberdrola – Ρόκας, η Τέρνα Ενεργειακή, η Εndesa Ηellas και η ΔΕΗ Ανανεώσιμες.

Η Ιberdrola- Ρόκας λειτουργεί σήμερα 13 αιολικά πάρκα, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 193,3 ΜW, σε Θράκη, Κρήτη, Εύβοια, Κω και Λέρο με το μερίδιό της στην εν λόγω αγορά να ανέρχεται περίπου στο 30%. Υπό κατασκευή είναι 47,7 ΜW και στόχος είναι συνολικά τα 600 αιολικά ΜW ώς το τέλος του 2009.

Η Τέρνα Ενεργειακή διαθέτει σε λειτουργία ήδη οκτώ αιολικά πάρκα συνολικής ισχύος 109 ΜW σε διάφορες περιοχές της χώρας (Εύβοια, Θράκη, Κρήτη), τα πρώτα εκ των οποίων λειτουργούν ήδη από το 2000. Έχει θέσει τις βάσεις για περαιτέρω ανάπτυξη αιολικών πάρκων με την εξασφάλιση αδειών παραγωγής συνολικής ισχύος περίπου 500 ΜW.

Η Εndesa Ηellas στοχεύει στα 187 ΜW εγκατεστημένης ισχύος σε αιολικά πάρκα μέχρι το 2010, ενώ στο επιχειρηματικό της πλάνο εντάσσεται η ανάπτυξη συνολικά 660 ΜW σε διάφορες τοποθεσίες της χώρας. Η ΔΕΗ Ανανεώσιμες ελέγχει το 10% και φιλοδοξεί μέχρι το 2012 να έχει φτάσει στο 25% της αγοράς ΑΠΕ. Έχει σε εξέλιξη την κατασκευή έργων 104 ΜW.


Αέρας και ήλιος δεν εγγυώνται σταθερή απόδοση

Πλεονεκτήματα αλλά και μειονεκτήματα έχουν ακόμη και οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Ο αέρας ή ο ήλιος μπορεί να μην κοστίζουν τίποτα ως καύσιμα και να είναι η καθαρότερη πηγή ενέργειας, αλλά όταν δεν φυσά ή έχει συννεφιά, ηλεκτρισμός δεν παράγεται. Και επειδή, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, δεν έχει βρεθεί εμπορικά εφαρμόσιμη τεχνολογία που να «αποθηκεύει» τον ηλεκτρισμό ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί αργότερα, θα πρέπει παράλληλα με τα αιολικά και τα φωτοβολταϊκά, να υπάρχει πάντα έτοιμο να λειτουργήσει κάποιο συμβατικό εργοστάσιο.

Όταν μάλιστα διακόπτεται απότομα η παροχή ενέργειας προς το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας, με το οποίο τα αιολικά είναι διασυνδεδεμένα, δημιουργείται πρόβλημα ευστάθειας το οποίο με τη σειρά του μπορεί να προκαλέσει ακόμη και μπλακάουτ, όπως συνέβη λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.

Ενδεικτική είναι η μελέτη που εκπόνησαν το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΠΑΕ) για λογαριασμό της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας για να διαπιστωθεί πόση ακριβώς ισχύ από αιολική ενέργεια θα μπορούσε να αντέξει το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας. Η μελέτη έδειξε ότι το σύστημα θα μπορούσε να «σηκώσει» αιολικά πάρκα συνολικής ισχύος 5.000-6000 ΜW (έναντι μόνο 871 ΜW που διαθέτουμε σήμερα), εφόσον διέθετε 700 ΜW «αιχμιακών μονάδων», προκειμένου να αντιμετωπίζει το πρόβλημα της ευστάθειας. Αν συνυπολογίσει μάλιστα κανείς τις δαπάνες εγκατάστασης των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, την πολύ χαμηλή αναλογία εγκατεστημένης ισχύος και παραγόμενης ενέργειας και τις μεγάλες εκτάσεις γης που πρέπει να καταλάβουν για να υποκαταστήσουν την παραγωγή μιας συμβατικής μονάδας, τότε γίνεται σαφές γιατί οι μονάδες από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας μόνο συμπληρωματικά μπορούν να λειτουργήσουν σε ένα σύστημα.

Η μόνη εξαίρεση είναι τα υδροηλεκτρικά, όμως αυτό προϋποθέτει ότι η χώρα θα διαθέτει άφθονες υδατοπτώσεις.