[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Στη δίνη της κρίσης

Έχει η Ευρώπη μιαν οικονομική πολιτική ικανή να αντιμετωπίσει τη διαγραφόμενη διεθνή επιδείνωση; Το ερώτημα εύλογα ανησυχεί πολλούς πολίτες στις χώρες της Ένωσης. Ελάχιστα πειστική ακούγεται όμως η επίσημη απάντηση που λαμβάνουν. Έχει δύο σκέλη: Πρώτον, η ευρωπαϊκή οικονομία, σε αντίθεση με την αμερικανική, δεν απειλείται με ύφεση, δεν υπάρχει εδώ επομένως η ανάγκη δραστικών μέτρων, σαν την εκτεταμένη δημοσιονομική τόνωση και τις μεγάλες μειώσεις των επιτοκίων που επιχειρούνται στις ΗΠΑ. Και δεύτερον, ακόμα και αν δεν γίνεται πάντα ορατή, ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική ασκείται στη διεθνή σκηνή. Με αυτό το πνεύμα μίλησε προχθές (στη γαλλική οικονομική εφημερίδα «Les Εchos») ο πρόεδρος της Ευρωομάδας, των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης, Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ. Ύφεση δεν θα έχουμε, διαβεβαίωσε κατηγορηματικά επικαλούμενος την ομόφωνη εκτίμηση των υπουργών στην τελευταία τους σύνοδο. Και αμφισβήτησε την αξιοπιστία των πρόσφατα αναθεωρημένων προβλέψεων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, που ρίχνουν την αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ σε 1,6% φέτος από 2,6% πέρυσι (και του αμερικανικού σε 1,5% από 2,2%). Η ευρωπαϊκή μεγέθυνση το 2008 θα είναι λιγότερο ισχυρή από ό,τι τα δύο προηγούμενα χρόνια, παραδέχθηκε, αλλά θα πλησιάσει το 2%.

Αλλά ως προς την οικονομική πολιτική που ακολουθείται, ο Γιουνκέρ άφησε τα ερωτήματα να αιωρούνται. Στην Ευρωομάδα συζητούμε τη νομισματική πολιτική, είπε, θα ήταν όμως λάθος, ή και επικίνδυνο, στις τωρινές συνθήκες εκνευρισμού των χρηματιστηριακών αγορών, να εξηγήσουμε προς τα έξω ποια άποψη έχουμε διαμορφώσει για το ενδεικνυόμενο ύψος των επιτοκίων. Κατόπιν αυτού σιώπησε. Θα μιλήσει, βέβαια, αύριο ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Ζαν-Κλοντ Τρισέ, ο δεύτερος επίσημος εκφραστής της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής, ή μάλλον ο πρώτος, εφόσον μόνον αυτός προΐσταται σε ένα ίδρυμα που με τις αποφάσεις του μπορεί να παρεμβαίνει καθοριστικά στην πορεία της οικονομίας: μειώνοντας τα επιτόκια μπορεί να δώσει ώθηση στην οικονομική δραστηριότητα αλλά ίσως και στην άνοδο των τιμών, αυξάνοντάς τα θα την περιορίσει με δυσμενείς επιπτώσεις στην απασχόληση. Πριν από έναν μήνα ο πρόεδρος της ΕΚΤ προειδοποιούσε για

Η ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ,

που πυροδότησε η κατάρρευση των αμερικανικών στεγαστικών δανείων το καλοκαίρι, δεν έχει ξεδιπλωθεί ακόμα σε όλη της την έκταση, οι συνέπειές της στην οικονομία συνολικά φαίνονται ολοένα βαρύτερες

μιαν ενδεχόμενη αύξηση των επιτοκίων ώστε να συγκρατηθεί ο πληθωρισμός, ιδίως αν εκδηλωθούν μεγάλες αυξήσεις στους μισθούς. Στο μεταξύ έγινε γνωστός ο πληθωρισμός του Ιανουαρίου στην Ευρωζώνη, αυξημένος κατά άλλο ένα δέκατο της μονάδας σε 3,2%, καθώς και σημαντικές μισθολογικές διεκδικήσεις- για αυξήσεις 8% απεργούν οι εργαζόμενοι του συνδικάτου μετάλλου στη Γερμανία και ακολουθούν πολλοί ακόμα κλάδοι. Ταυτόχρονα όμως επιδεινώθηκε η εικόνα της αμερικανικής οικονομίας, η αύξηση του ΑΕΠ τείνει προς το μηδέν, ενώ η απασχόληση πέφτει, η εκεί κεντρική τράπεζα ξαναμείωσε το δικό της επιτόκιο στο 3%. Οι αναλυτές πιθανολογούν έτσι τη συνετή εκδοχή, ότι η ΕΚΤ θα αφήσει αύριο το επιτόκιό της στο 4%, προσβλέπουν μάλιστα σε μείωσή του αργότερα, εφόσον η επιβράδυνση γίνει αισθητή.

Όσο κρίσιμο και αν είναι όμως το εργαλείο των επιτοκίων, δεν μπορεί να είναι το μόνο. Η πιστωτική κρίση, που πυροδότησε η κατάρρευση των αμερικανικών στεγαστικών δανείων το καλοκαίρι, δεν έχει ξεδιπλωθεί ακόμα σε όλη της την έκταση, οι συνέπειές της στην οικονομία συνολικά φαίνονται ολοένα βαρύτερες. Στα σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα, που παρουσιάζονταν ως ευκαιρίες για κέρδη, χωρίς κανείς σχεδόν να τα καταλαβαίνει, βρέθηκαν εκτεθειμένες μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες καταγράφοντας σήμερα απώλειες δισεκατομμυρίων. Πώς απαντά η Ευρώπη; Εδώ και μήνες στο Εcofin επιμένουμε ότι πρέπει να βελτιωθεί η διαφάνεια, έλεγε στην ίδια συνέντευξη ο Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ, και ότι χρειάζεται καλύτερος συντονισμός της ευρωπαϊκής εποπτείας. Ο ίδιος υποστηρίζει πιο αποφασιστικά βήματα, πόσος χρόνος θα απαιτηθεί όμως ώσπου να ληφθούν αποτελεσματικές πρακτικές αποφάσεις;

Τέλος, στο κλασικό μέσο καταπολέμησης των οικονομικών υφέσεων, την αύξηση των δημοσίων επενδύσεων και κοινωνικών δαπανών, η Ευρώπη εμφανίζεται αφοπλισμένη. Ο κοινοτικός προϋπολογισμός είναι πολύ μικρός και τα περισσότερα κράτη-μέλη παλεύουν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις του συμφώνου σταθερότητας για τα ελλείμματα και το χρέος τους. Η προσεκτική υπόδειξη του νέου γενικού διευθυντή του ΔΝΤ Ντομινίκ Στρος-Καν (πρώην υπουργού Οικονομικών της Γαλλίας στην κυβέρνηση Ζοσπέν) να αυξηθεί με δημοσιονομικά μέσα η ζήτηση για να αντισταθμισθεί η αμερικανική κάμψη, αποκρούεται ως άκαιρη. Μακάρι η ευρωπαϊκή αισιοδοξία να επαληθευθεί. Αν όμως η ύφεση στις ΗΠΑ βαθύνει και αρχίσει να τραβά προς τα κάτω τον υπόλοιπο κόσμο, είτε οι ευρωπαϊκές ηγεσίες θα πρέπει να αλλάξουν γρήγορα και ριζικά τη στάση τους, πράγμα δύσκολο να φανταστεί κανείς πολιτικά, είτε θα αφεθούν να περιμένουν την «αυτοδιόρθωση» των αγορών, που μπορεί να αποδειχθεί πολύ επώδυνη.