[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] «Η Σήμερον ως Αύριον και ως Χθες»

ΟΙ ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΕΣ (obituaries) στον ξένο Τύπο, ιδιαίτερα στον αγγλικό (Τimes, Guardian, Τhe Εconomist), αποτελούν υποδειγματικά κείμενα κριτικής αποτίμησης του έργου των εκλιπόντων προσώπων. Δεν αποτελούν αγιογραφίες ούτε φτηνά δοξαστικά κείμενα. Αναγνωρίζουν τα χαρίσματα, τις ικανότητες, αλλά και τις αδυναμίες και αρνητικές πλευρές των εκλιπόντων. Και κυρίως εκτιμούν με όσο το δυνατόν αντικειμενικό, ισορροπημένο τρόπο την (οποιαδήποτε) προσφορά τους. Εδώ, σ΄ αυτήν τη χώρα, δεν γράφονται νεκρολογίες με αυτήν την έννοια. Γράφονται ή λίβελλοι ή – συνήθως- αγιογραφίες και δοξαστικά. Και αυτό συνέβη αναπόφευκτα με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, μια αδιαμφισβήτητα χαρισματική, επικοινωνιακή και ηγετική προσωπικότητα με μοναδική ικανότητα «να δημιουργεί γεγονότα και ειδήσεις» και να αφήνει τη σφραγίδα του στα γεγονότα, όπως την άφησε στη δεκαετή παρουσία του στην ηγεσία της Εκκλησίας. Αλλά, παρ΄ όλο που θεωρείται νωρίς για να αποτιμηθεί η συνολική σημασία του έργου- πολιτικού λόγου και πράξεων- του εκλιπόντος στην ελληνική κοινωνία, οπωσδήποτε δεν μπορεί να θεωρηθεί αναντίρρητα ή καθολικά θετική. Γιατί είναι δύσκολο να θεωρήσει κάποιος ως αδιαμφισβήτητα θετικές, τοποθετήσεις όπως «ενάντια» σε διάφορες κοινωνικές ομάδες, «ενάντια» σε βασικά ατομικά δικαιώματα, «ενάντια» στην ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, «ενάντια» στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, «ενάντια» στη Δύση, ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, «ενάντια» σε βασικές επιλογές της εξωτερικής πολιτικής και βεβαίως «ενάντια» στη διαγραφή της αναγραφής του θρησκεύματος από τις ταυτότητες. Όλα αυτά και άλλα «ενάντια» συγκρότησαν μια ιδεολογική, πολιτική προσέγγιση που τροφοδότησε την ισχυροποίηση των πλέον συντηρητικών, βαθύτατα εθνικιστικών συνδρόμων στην ελληνική κοινωνία, τα οποία συνέβαλαν στην ενδυνάμωση των φοβικών, εσωστρεφών στερεοτύπων που τείνουν να βλέπουν με καχυποψία ή και εχθρότητα «τον άλλον», τον γείτονα, τον «έξω κόσμο», και οδηγούν μια κοινωνία να αλληθωρίζει μονίμως προς το παρελθόν παρά να βλέπει με αυτοπεποίθηση προς το μέλλον. Η ισχυροποίηση τέτοιων συνδρόμων και στερεοτύπων δεν συνιστά θετική εξέλιξη στο σημερινό «ελληνικό γίγνεσθαι». Συνιστά αρνητική. Χαρισματικές προσωπικότητες κατακτούν συνήθως τη μεγαλοσύνη μέσα από κάποια ισχυρά «εναντίον»- άλλοι «εναντίον» τού χθες και άλλοι «εναντίον» τού αύριο. Παρά ταύτα, η μεγαλοσύνη παραμένει.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ