[ Πρόσωπα ] Ο αντισημιτισμός στην Πολωνία

Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον και πολωνικής καταγωγής, ο Αμερικανός ιστορικός Γιαν Γκρος προκάλεσε σοκ στην Πολωνία με το τελευταίο βιβλίο του – σε σημείο που η εισαγγελία της Κρακοβίας άρχισε έρευνα εις βάρος του.

Η έρευνα άρχισε αυτεπαγγέλτως την περασμένη εβδομάδα σχετικά με το βιβλίο «Ο φόβος», στο οποίο ο Γκρος κατηγορεί τους Πολωνούς για αντισημιτισμό και ότι ανάγκασαν μετά τον πόλεμο όσους Πολωνούς Εβραίους είχαν σωθεί από το Ολοκαύτωμα να φύγουν από τη χώρα. Η εισαγγελία θα ελέγξει αν ο ιστορικός είναι ένοχος «δημόσιας δυσφήμησης του πολωνικού έθνους». Βάσει ενός νόμου που ψήφισε τον Οκτώβριο του 2006 η συντηρητική και εθνικιστική κυβέρνηση των διδύμων Κατσίνσκι, «όποιος κατηγορεί το πολωνικό Έθνος ότι συνεργάσθηκε, οργάνωσε ή είναι υπεύθυνο για κομμουνιστικά ή ναζιστικά εγκλήματα» τιμωρείται με φυλάκιση τριών ετών!

Δεν είναι ωστόσο η πρώτη φορά που η Πολωνία σοκάρεται από τον Γκρος, ο οποίος γεννήθηκε το 1947 στη Βαρσοβία από Εβραίο πατέρα και Καθολική μητέρα. Το 2001 ο ιστορικός είχε αφηγηθεί στο βιβλίο του «Οι γείτονες» τη σφαγή στο Γιεντβάμπνε, μια μικρή πόλη στην Ανατολική Πολωνία, οι κάτοικοι της οποίας έκαψαν ζωντανούς, στις 10 Ιουλίου 1941, όλους τους Εβραίους γείτονές τους (340 ώς 1.600 ανθρώπους, ανάλογα με τις εκτιμήσεις). Οι αποκαλύψεις του είχαν οδηγήσει τον τότε πρόεδρο Αλεξάντρ Κβασνιέφσκι να ζητήσει συγγνώμη στη διάρκεια μιας πρωτοφανούς για την Πολωνία τελετής στο Γιεντβάμπνε.

Τούτη τη φορά, ο ιστορικός κατηγορεί την Πολωνία για «εθνική αποκάθαρση». Στον «Φόβο», που κυκλοφόρησε το 2006 στα αγγλικά και την περασμένη εβδομάδα στα πολωνικά, προκαλώντας την αντίδραση της εισαγγελίας, ο Γκρος αναφέρεται στην τύχη που οι Πολωνοί επιφύλαξαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στους επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος- στις καταλήψεις των σπιτιών τους και στα πογκρόμ, ιδιαίτερα αυτό του Κίλτσε, όπου στις 4 Ιουλίου 1946 42 Εβραίοι επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος σφαγιάσθηκαν από τον όχλο έπειτα από ανυπόστατες φήμες ότι Εβραίοι είχαν σκοτώσει με τελετουργικό τρόπο ένα παιδί… Μετά τη σφαγή αυτή, 92.000 Εβραίοι εγκατέλειψαν την Πολωνία. Μ΄ αυτό τον τρόπο, γράφει ο Γκρος, «οι κομμουνιστές που είχαν πάρει την εξουσία ικανοποίησαν την επιθυμία των Πολωνών εθνικιστών για ένα εθνικά καθαρό έθνος», στο πρότυπο της κοινωνίας «Γιούντενράιν» (χωρίς Εβραίους) που ονειρεύονταν οι ναζί.

Η έκδοση του βιβλίου στα πολωνικά προκάλεσε πολύ έντονες αντιδράσεις και πέραν της επέμβασης της εισαγγελίας. Ο Γιάνους Κούρτικα, πρόεδρος του πολωνικού Ινστιτούτου Εθνικής Μνήμης (ΙΡΝ), έφτασε να αμφισβητήσει την επιστημοσύνη του καθηγητή του Πρίνστον. «Ο Γκρος δεν είναι ιστορικός», δήλωσε, «παίζει κυρίως με τα συναισθήματα έχοντας ένα πολύ περιορισμένο φάσμα πηγών, τις οποίες ερμηνεύει μονομερώς». Ο ιστορικός εξέφρασε τη χαρά του γι΄ αυτή τη νέα συζήτηση. «Θα ήμουν πολύ ικανοποιημένος», δήλωσε, «αν το βιβλίο αυτό γινόταν το Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ του πολωνικού αντισημιτισμού».